• Middle East Eye
  • Politiek
  • 4. Jamal Khashoggi: 
een ander soort Saoedi

4. Jamal Khashoggi: 
een ander soort Saoedi

Middle East Eye | David Hearst | 02 november 2018

In Saoedi-Arabië ben je één socialmediabericht verwijderd van de dood, schrijft de hoofdredacteur van onlinenieuwsblad Middle East Eye. Het is zeker niet de eerste moord op een Saoedische balling, maar de moord op zijn collega Khashoggi kwam rechtstreeks binnen.

Dit is de zwartste dag die ik als hoofdredacteur van Middle East Eye heb meegemaakt. Dat ligt niet meteen voor de hand. Jamal Khashoggi is niet de eerste vermoorde Saoedische balling. Niemand herinnert zich nu nog Nasser 
al-Said, die in 1979 uit Beiroet verdween en van wie sindsdien niets meer is vernomen. Prins Sultan bin Turki werd in 2003 ontvoerd uit Genève. Prins Turki bin Bandar al-Saoed, die in Frankrijk asiel had aangevraagd, verdween in 2015. Generaal-majoor Ali 
al-Qahtani, een officier van de Saoedische Nationale Garde, overleed terwijl hij nog in hechtenis zat en vertoonde tekenen van mishandeling: zijn nek leek te zijn verdraaid en zijn lichaam was ernstig opgezet. En er zijn vele, vele anderen.

Duizenden kwijnen weg in de gevangenis. Als terroristen gebrandmerkte mensenrechtenactivisten zitten in de dodencel op grond van aanklachten die volgens Human Rights Watch ‘niet op erkende 
misdrijven lijken’. Ik weet van een zakenman die naakt aan zijn voeten werd opgehangen en gemarteld. Ook hij verdween. In Saoedi-Arabië ben je één socialmediabericht verwijderd van de dood.

‘Deal van de Eeuw’

Een Saoedisch vliegtuig wierp een bom van Amerikaanse makelij af op een schoolbus in Jemen. Veertig jongens en elf volwassenen kwamen om. Ze waren op een schoolreisje. Dood per afstandsbediening, en geen westerse bondgenoot of wapenleverancier van Saoedi-Arabië die een verklaring eist. Geen contract dat wordt opgezegd, geen aandelenmarkt die zich het verrukkelijke vooruitzicht van de grootste beursgang in de geschiedenis laat ontzeggen. Wat maakt een dode Saoedi meer of minder uit?

En toch is de dood van Khashoggi anders. Die komt rechtstreeks binnen. Eerst zit hij nog tegenover je aan de ontbijttafel, in een gekreukt overhemd, en verontschuldigt hij zich mompelend, in haastig gearticuleerd Engels, voor het feit dat hij verkouden is en je misschien aansteekt. Je knippert met je ogen en hoort dan een Turkse official vertellen wat er met zijn lichaam is gedaan in het consulaat in Istanboel: aan stukken gehakt.

Saoedische functionarissen hebben iedere betrokkenheid bij zijn verdwijning krachtig tegengesproken. Hij zou het consulaat al snel na aankomst weer hebben 
verlaten. Voor deze bewering leverden ze geen enkel bewijs. De videocamera’s van het consulaat zouden op dat moment uit hebben gestaan.

Enkele dagen voor zijn dood vertelde Khashoggi op een conferentie in Londen dat het koninkrijk besefte dat het te ver was gegaan in de wijze waarop het zich sterk had gemaakt voor Donald Trumps ‘Deal van de Eeuw’, die een einde moet maken aan het Israëlisch-Palestijnse conflict. In het kader van deze deal zouden de Saoedi’s de Palestijnen het dorp Aboe Dis, aan de rand van Jeruzalem, als hoofdstad van een toekomstige Palestijnse staat hebben willen opleggen, in plaats van Oost-Jeruzalem. Een uiterst controversieel voorstel vanuit Palestijns en dus ook Arabisch perspectief, waarvan Riyad zich toch maar distantieerde.

‘Dit toont iets heel belangrijks aan’, zei Khashoggi. ‘Alleen de Palestijnen beslissen. Niet de Saoedi’s, niet de Egyptenaren, hoeveel geld ze ook in de Palestijnse Autoriteit hebben gepompt. Niemand kan voor de Palestijnen beslissen.’ Een week later was hij voor altijd tot zwijgen gebracht.

‘Als jij je land hooghartig 
verlaat, brengen we je vernederd terug’, twitterde Faisal 
al-Shahrani

In de Arabische wereld worden ze ‘elektronische insecten’ genoemd, de trollen die de Saoedi’s massaal inzetten wanneer het regime weer een van 
zijn routinematige misdaden heeft gepleegd. Nog vóór het nieuws over de veronderstelde moord op Khashoggi goed en wel bekend was, verkneukelden ze zich al over het lot van de man die ze als verrader beschouwden. ‘Als jij je land hooghartig verlaat, brengen we je vernederd terug’, twitterde Faisal 
al-Shahrani. Een regeringsgezinde trol nam niet eens de moeite te verhullen wat er op het consulaat was gebeurd. Prins Khalid bin Abdullah al-Saoed stuurde een bericht naar een andere Saoedische dissident: ‘Wilt u even langs de Saoedische ambassade gaan? Zij willen u persoonlijk spreken.’

De tweets en artikelen van Khashoggi waren voor deze groezelige types niet te bevatten. Hij maakte zich zorgen over absolute waarden: waarheid, democratie, vrijheid. Khashoggi beschouwde zichzelf als journalist, niet als pleitbezorger of activist. ‘Ik ben een Saoedi, maar van een andere soort’, schreef hij.

Als journalist had hij een hekel aan onzin. Het motto op zijn Twitterpagina luidt, vrij vertaald uit het Arabisch: ‘Zeg wat je te zeggen hebt en loop door.’ Dat was precies wat hij deed, tot woede van degenen die hem de mond wensten te snoeren.

Waarom ze daarin zo ver wilden gaan, blijkt duidelijk uit zijn tweets. Hij dreef de spot met het idee dat er in Saoedi-Arabië onder Mohammed bin Salman een gevecht woedde om een ‘gematigde islam’. ‘Saoedi-Arabië, dat vandaag de dag 
de strijd aanbindt tegen de politieke islam, is de moeder en de vader van de politieke islam (…) het koninkrijk was van begin af aan gebaseerd op het idee van de politieke islam’, twitterde hij.

Khashoggi werd gehekeld omdat hij met de 
Moslimbroederschap zou sympathiseren. ‘Twitter over vrijheid, en je bent lid van de Broederschap’, was zijn antwoord. ‘Twitter over rechten, en je bent lid van de Broederschap. Twitter over je vaderland, en je bent lid van de Broederschap. Twitter over machtsdeling en waardigheid, en je bent lid van de Broederschap. Verwerp despotisme, en je bent uiteraard lid van de Broederschap. Twitter over Gaza of Syrië, en 
je bent ongetwijfeld lid van de Broederschap. Tegen degenen die de Broederschap haten, zeg ik: door alle denkbare deugden aan hen toe te schrijven, hebben jullie ze volledig in de kaart gespeeld.’

De Saoedische journalist Jamal Khashoggi tijdens het World Economic Forum in Davos, op 29 januari 2011. – © HH
De Saoedische journalist Jamal Khashoggi tijdens het World Economic Forum in Davos, op 29 januari 2011. – © HH

Khashoggi was een onversneden democraat: ‘Alleen door vrijheid van keuze bereikt het geloof de ziel en kan het de gelovige verheffen.’ Hij wond hij er geen doekjes om in de kwestie die leidde tot zijn definitieve breuk met Riyad: de kwestie-Trump. ‘Van tijd tot tijd twittert Trump dat hij ons beschermt en dat als we willen dat hij daarmee doorgaat, we daarvoor moeten betalen.

Waartegen beschermt hij ons dan? En wie beschermt hij? Ik ben van mening dat de grootste bedreiging voor de Golfstaten en hun olie een president als Trump is, die niets anders in ons ziet dan de oliebronnen’, schreef hij.

Khashoggi had gelijk. Niets van wat hem zou over-komen, had zonder Trump kunnen gebeuren. Onlangs deed Trump tot driemaal toe zijn uiterste best om het koninkrijk te vernederen, simpelweg omdat hij meent zich dat te kunnen veroorloven. Geen podium is hem hiervoor te openbaar. ‘We beschermen Saoedi-Arabië’, zei hij laatst op een 
campagnebijeenkomst in Southaven, Mississippi. ‘Zou je niet zeggen dat ze rijk zijn? Ik ben enorm gesteld op koning Salman, maar ik heb gezegd: koning, we beschermen je. Zonder ons blijf je 
misschien nog geen twee weken aan de macht. 
Dus moet je betalen voor je leger.’

Op zijn beurt zei kroonprins Mohammed bin Salman: ‘Ik vind het geweldig om met hem samen te werken.’ Het is al te duidelijk waarom. Hij zou geen kroonprins – en dus heel dicht bij de troon – zijn geweest zonder Trump. Trump weet dit en denkt daarom dat hij alles kan zeggen wat hem voor de mond komt. Trump is de bullebak, de baas. Ondertussen kan zijn knecht doen wat hij wil, met wie hij maar wil. Zelfs een journalist die zich in Washington heeft gevestigd is niet veilig, want uiteindelijk weet Bin Salman dat Trump hem rugdekking geeft.

Het motto op Khashoggi’s Twitterpagina luidt: ‘Zeg wat je te zeggen hebt en loop door’

Khashoggi heeft het nooit echt met mij gehad over het gevaar dat hij liep. Als analist had hij een hekel aan hypotheses. Hij wist dat hij het bij dit regime had verbruid en nooit meer terug kon naar Saoedi-Arabië, en dus begon hij een nieuw leven, met een nieuwe baan als columnist voor The Washington Post.

Hij zag het ook als zijn plicht zijn stem te laten 
horen en daarmee door te gaan, waar hij ook was.
 ‘De Arabische Lente heeft geen vernietiging gezaaid’, schreef hij. ‘Dat hebben degenen gedaan die ertegen streden en samenzwoeren. Anders had jij, jongeman, nu genoten van haar verkwikkende bries, van 
vrijheid, tolerantie, werk en welzijn. Ik durf te wedden dat de moord op Khashoggi geen gevolgen zal hebben. Bin Salman heeft van tevoren al bedacht dat Turkije te zwak is om te reageren. Het land moet immers 700 miljard dollar aan publieke en private schulden terugbetalen, terwijl de lira blijft dalen. Maar de miljoenen ponden die de Saoedische prins zojuist aan pr-bedrijven heeft betaald om zijn imago in het Westen als ‘een hervormer met haast’ op te poetsen, zijn nu verkwanseld door een moord die rechtstreeks uit een scène van Pulp Fiction lijkt te komen. Dus misschien zal ook hij een prijs betalen, wanneer de reacties van de media in Washington tot hem doordringen. Amerikanen die onverschillig stonden tegenover Saoedi-Arabië, weten nu wie Jamal Khashoggi is.

‘Als een prins zijn vrijheid met een 
miljard dollar kan terugkopen, hoeveel moet een gewetensgevangene dan betalen?’ twitterde

Khashoggi. ‘Hoeveel kost de vrijheid ieder van ons?’

We weten nu wat voor prijs een bescheiden journalist heeft moeten betalen, opdat Saoedi’s ooit hun 
fundamentele

mensenrechten kunnen genieten. Hij betaalde met zijn leven. Moge hij in vrede rusten.

David Hearst

Auteur: David Hearst

David Hearst is hoofdredacteur van Middle East Eye. Voor The Guardian was hij lange tijd de meest vooraanstaande auteur van hoofdartikelen over buitenlandse kwesties. De opvattingen in dit artikel zijn van de auteur en komen niet noodzakelijkerwijs overeen met het redactionele beleid van Middle East Eye.

Middle East Eye
Verenigd Koninkrijk | middleeasteye.net

Journalistieke *website gericht op het Midden-Oosten, *onder leiding van David Hearst. De website werkt met lokale verslaggevers en bericht over de politieke, economische en sociale situatie in 
24 landen in de regio.

Dit artikel van David Hearst verscheen eerder in Middle East Eye.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.