Sprakeloos in Lagos

Die Welt / 360  | 19 november 2018 - 13:0419 nov - 13:04

Het bordspel scrabble is enorm populair in Nigeria. De sport krijgt staatssteun en alleen al in Lagos zijn er tien scrabbleacademies. Sinds Jighere drie jaar geleden in Australië als eerste Afrikaan de wereldtitel en 10.000 dollar won, heeft hij sterrenstatus.

Als ontmoetingsplaats heeft 
de scrabblekampioen een 
toernooitje in een onooglijk congrescentrum aan de rand van Lagos voorgesteld. In het schelle neonlicht van een vergaderzaal zitten aan dertig tafeltjes spelers tegenover elkaar. 
Wie aan het eind van de dag heeft gewonnen, krijgt omgerekend 180 euro mee en mag over een paar weken 
deelnemen aan het kampioenschap van de deelstaat.

Wellington Jighere, de wereldkampioen van 2015, heeft zich daarvoor allang gekwalificeerd. Hij doet dus niet mee aan dit toernooi. Maar de 35-jarige prof houdt van de sfeer. Die geconcentreerde stilte die bij een dergelijke samenkomst van mensen in Lagos in deze vorm waarschijnlijk alleen bij scrabble-evenementen heerst. Alleen doorbroken door het getik van de letters. Of het gefluister van de toeschouwers.

Het is de rustige soundtrack van zijn leven. Hier is hij een superster. Er is een 
televisieteam van de BBC om hem te interviewen. Spelers spreken hem aan, vragen om advies. Sinds Jighere drie jaar geleden in Australië als eerste Afrikaan ooit de wereldtitel en een geldbedrag van 10.000 dollar won, heeft hij sterrenstatus.

Een enorme prestatie, temeer omdat hij pas vlak voor de eerste partij in Perth was gearriveerd. Het gastland had hem bijna een visum geweigerd, een terugkerend probleem voor de Nigeriaanse scrabblespelers bij internationale toernooien.

Staatssteun

Al een paar uur na zijn zege had de Nigeriaanse president Muhammadu Buhari gebeld om hem te feliciteren 
en enkele weken later werd hij bij een ontvangst in de presidentiële villa 
officieel geëerd door de politicus. In Nigeria is scrabble namelijk niet zomaar een bordspel, maar een van 
de dertig sporten die staatssteun krijgen.

Van de beste honderd spelers op de wereldranglijst voor Engelse woorden komen er momenteel 28 uit Nigeria, meer dan uit welk land ook. Jighere is op plaats vijf de beste Afrikaan. Voor tienduizenden scrabblespelers in het land is hij een idool. En dan ook nog een aangenaam bescheiden idool.

Achter in de zaal spreekt Jighere over zijn passie, op gedempte toon zodat niemand wordt gestoord tijdens de derde speelronde van de dag. ‘Dit is een sport die mentaal een enorme inspanning eist en die alleen met veel arbeid marcheert,’ zegt hij. ‘Maar soms geef 
je alles en verlies je desondanks. Je kunt nooit zeker van je zaak zijn, net als in het echte leven. Daar hou ik van.’

Van de beste honderd spelers op de wereldranglijst voor Engelse woorden komen er 28 uit Nigeria

Het succes van de Nigerianen berust niet op toeval. Sinds de Britse koloniale tijd is scrabble populair en wordt het op veel scholen en universiteiten gespeeld. De bond is in alle 36 deelstaten wijd-vertakt en als onderdeel van de nationale sportbevordering worden enkele trainers en bestuurders betaald door de regering. Alleen al in Lagos zijn er tien scrabbleacademies, waarvan enkele evenwel privaat gefinancierd zijn.

Jighere leerde het spel van zijn oudere broer en had het geluk al vroeg steun 
te krijgen van Gold Eburu, een voormalige legergeneraal en pionier van het Nigeriaanse scrabble. Hij financierde zijn studie landbouw met toernooien. ‘Daarna was ik te goed om het bord 
aan de wilgen te hangen,’ zegt Jighere, die van zijn hobby zijn beroep heeft gemaakt. Aan de top van de vier-
duizend spelers in Nigeria die scrabble prestatiegericht beoefenen, houden alleen fullprofs stand.

Zijn training is tijdrovend. Voorafgaand aan de internationale wedstrijden speelt hij vier à vijf uur per dag tegen de beste spelers van het land. Maar hij hanteert ook een heel een-zame methode die hij simpelweg ‘schrappen’ noemt.

Hij pakt dan de 
Collins Dictionary waarvan de 722.000 woorden als lettercombinaties worden geaccepteerd en streept elke dag 
bladzijde na bladzijde alle woorden door die hij kent. Als er een nieuwe editie verschijnt, concentreert hij 
zich op de nieuwe woorden die in het woordenboek zijn opgenomen.

‘Als ik goed train, beheers ik circa 
90 procent van de woorden, maar je bent ze ook snel weer vergeten.’ Momenteel is hij niet in allerbeste vorm. Andere beslommeringen nemen veel tijd in beslag, zoals bijvoorbeeld zijn strijd voor het behoud van de staatssteun voor scrabble. De economie van Nigeria is al jaren aan het kwakkelen en de regering is van plan de subsidie aanzienlijk te verlagen. ‘Daarmee brengen we een groot deel van onze cultuur in gevaar,’ zegt Jighere.

De concurrentie wordt steeds sterker, de Nieuw-Zeelander Nigel Richards voorop. Deze drievoudig wereldkampioen is een soort Roger Federer van het Engelse scrabble en won zelfs in de Franse variant de belangrijkste toernooien. Zonder die taal daadwerkelijk te spreken. De man, die een fotografisch geheugen heeft, bestudeerde voor het Franse WK scrabble negen weken lang een Frans woordenboek. Jighere weet dat hij alleen iets van een kans heeft tegen zijn 51-jarige tegenstander als hij zijn leven volledig afstemt op scrabble.

Op dit moment telt echter niet de toekomst, maar alleen het nu, letter voor letter. Een ambitieuze amateur vraagt of hij een partijtje wil spelen. Met zijn brede glimlach stemt Jighere beleefd toe en lijkt net zo geconcentreerd als bij een wereldkampioenschap. Nigerianen staan bekend om een speelstijl waarbij korte woorden met hoge woord- en letterwaarden worden gevormd. Daarmee ontnemen ze hun tegenstanders handig de mogelijkheid om langere woorden te maken.

Op die manier besliste Jighere de 
WK-finale tegen een Britse tegenstander uiteindelijk met het slechts vijf 
letters tellende woord ‘felty’ (viltig). Maar zijn kracht is dat hij zijn stijl op elk moment kan aanpassen en overschakelt op lange, vreemde woorden.

In Lagos wint hij het spelletje moeiteloos. De nieuwe letters die hij uit de stoffen zak haalt, houdt hij hoog boven zijn hoofd. Volgens de regels moeten 
de letters boven ooghoogte worden getrokken, zodat er niet kan worden gesjoemeld. Jighere steekt zijn armen verder de lucht in dan ieder ander, of het nu gaat om een proftoernooi of een vriendschappelijk potje zoals dit. Voor hem is het een kwestie van principes.

Auteur: Christian Putsch

De 51-jarige Nigel Richards uit Nieuw-Zeeland heeft vorige maand opnieuw het wereldkampioenschap scrabble gewonnen. Hij won met het woord ‘groutier’, dat ‘nors’ of ‘lastig’ betekent en hem 68 punten opleverde. Het is de vierde keer dat Richards het WK scrabble wint. Zie ook: 360 editie 115: scrabble als topsport.

***MOGEN WE NOG EVEN JE AANDACHT?***
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.

Plaats een reactie