Onze meest verrassende verhalen van 2018

The Saturday Paper / 360  |  3 January 2019 - 16:30 3 Jan - 16:30

Ons nieuwe nummer verschijnt 10 januari. Tot die tijd publiceren we een selectie van de beste verhalen uit 2018 die een niet-alledaags of verborgen perspectief op de wereld laten zien. Deze verhalen krijg je van ons cadeau. We hopen dat je ze op jouw beurt cadeau wil geven door ze via social media te delen. Zo kunnen wij aan onze missie voldoen: een zo breed mogelijk perspectief uitdragen. Het liefst natuurlijk aan zo veel mogelijk lezers.

Expo moet Aboriginalcultuur levend houden

In de Australische hoofdstad Canberra is een unieke expositie te zien over songlines: gezongen routekaarten die een van de pijlers vormen van de Aboriginalcultuur.

» Lees dit artikel in onze Reader

De twee jonge Aboriginal mannen achter in de 4WD waarmee een onderzoeksgroep over het zanderige woestijnspoor reed, begonnen te neuriën. Het was een geneurie dat telkens ophield en dan weer verder ging, zoals je doet wanneer je alleen op de tekst van het lied kunt komen door het te zingen.

De mannen wezen elkaar op kenmerken in het 
landschap en hun geneurie ging op en neer, tot een van hen opeens riep dat de auto stil moest houden.

‘Daar is water,’ zei hij stellig, ‘vlak over die heuvel.’

De hoofdcurator inheemse kunst van het National Museum of Australia, Margo Neale, zat ook in de auto en zij vond het bijzonder dat hij zo zeker van zijn zaak was daar op die droge woestijnweg. Nergens was water te zien en niets wees op de aanwezigheid van water. Ze vroeg de man of hij hier eerder was geweest.

‘Nee,’ zei hij. ‘Ik ben hier nog nooit geweest.’

Hoe kon hij dan weten dat er water was?

‘O, dat heeft mijn tante me geleerd in het lied.’

Dat lied was een soort muzikale kaart, een van die verhalen uit de Aboriginalcultuur, waarin geschiedenis, topografie, spiritualiteit, wetenschap, overlevingskunst, navigatieaanwijzingen en familie-wetten met elkaar verweven zijn tot de zogenaamde songlines (zangpaden), die de inheemse hoeders van het verhaal door het land en door het leven leiden.

De songlines zijn in de loop van millennia samengesteld en vormen routes van kennis die heel Australië doorkruisen. Het zijn paden door het land en door de hemel, die het landschap beschrijven en de kosmos in kaart brengen en die via gezongen allegorische verhalen de reis van elke nieuwe generatie begeleiden en de cultuur levend houden. Die dag op die woestijnweg volgden de reizigers de instructies uit het lied en reden de heuvel over. En ja: de zangers leidden hun reisgenoten naar een waterbron – die precies lag waar ze hadden voorspeld, net uit het zicht, zoals het oude lied had gezegd.

Deze reis maakte deel uit van een breder onderzoek dat zou leiden tot Songline – Tracking the Seven Sisters, een unieke, vernieuwende tentoonstelling in het National Museum of Australia in Canberra die nog tot 28 februari te zien is. Het begon allemaal zeven jaar geleden, toen een groep oudere leden van het Anangu-volk bij het museum en de Australian National University aanklopte voor hulp bij het verzamelen en conserveren van deze oude verhaalliederen, zodat ze die ook met de rest van Australië konden delen.

Er kwam subsidie voor uitgebreid onderzoek en zo ontstond de magische multimediale expositie, ingericht door het ‘curatorium’ waarin Neale samenwerkte met de ouderen. De bejaarde hoeders van de Seven Sisters-songlines wilden deze levend houden voor 
het moment dat de jongeren van hun gemeenschap oud genoeg waren om over hun geschiedenis en cultuur te leren, ook als de ouderen er dan zelf niet meer zouden zijn. En, zo dachten ze, de 
enige manier om te voorkomen dat de songlines 
verdwijnen is dat het hele land zich mede-eigenaar voelt van die gezongen routekaarten. Dat betekende 
dat ze de westerse en de inheemse methode van geschiedschrijving en kennisoverdracht moesten combineren.

De westerse manier houdt in dat er onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende disciplines 
en alles wordt opgeschreven. In de traditionele inheemse cultuur komt alles samen in één levend verhaal, een droomspoor of songline. Kunst zorgt voor de fysieke afbeelding daarvan, als een kaart. 
De Songlinestentoonstelling omvat al die dimensies, en gebruikt beide communicatievormen.
‘Het Aboriginalarchief is een organisch, dynamisch geheel en de geschiedenis staat geschreven in het land,’ legt Margo Neale uit. ‘Elke vorm, elk silhouet, elke uitstulping, elke kleur maakt deel uit van het verhaal en al die dingen lees je. Het is een geheugensteun.’

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

Het westerse systeem om kennis te archiveren is erop gericht die kennis ‘te bevriezen in de tijd’. 
‘Ze wordt altijd ondergebracht in een gebouw op 
een plek die niets te maken heeft met de verhalen die het bevat,’ zegt Neale over westerse kennis. ‘Zo is er geen relatie met de omgeving. Het inheemse kennissysteem – de songlines – is een fysiek systeem. 
Dus wat deden deze slimme, vooruitziende ouderen? 
Ze zeiden: “Oké, we moeten dit verhaal bevriezen 
tot die jongeren verstandig worden – en dat worden ze heus wel, alleen zijn wij er dan niet meer.”’

Vijf jaar is er gewerkt aan de tentoonstelling, die niet bedoeld is om de cultuur en geschiedenis van de 
Aboriginals af te zonderen van de rest, maar die 
juist voorstelt als integraal onderdeel van alles. 
De hoeders van de songlines willen de rest van de Australiërs laten begrijpen dat dit ook hún verhaal is.

‘De kwaliteit en het karakter van een tentoonstelling worden bepaald door de kwaliteit en het karakter van de reis die eraan voorafgaat,’ zegt Neale.

Voor de fysieke reis legden Neale en anderen, samen met de Anagu-ouderen, zo’n 7000 kilometer af door het hele land; ze reisden delen van de songlines na, van Roebourne aan de West-Australische kust naar de zuidelijke kust van Queensland, met aftakkingen noord- en zuidwestelijk van het midden.

Het verhaal in deze tentoonstelling overspant 
drie woestijnen in het centrale westelijke deel van het land en doorkruist het land van het Martu-, 
het Anangu-, het Pitjantjara-, het Yankunytjatjara- 
en het Ngaanyatjarra-volk. Het volgt de mythische reis van de zeven zusters en een mannelijke figuur, de ‘voortdurende achtervolger’, die hen over het land en door de hemel najaagt.

Ten diepste seksueel

‘Het is een archetypische overlevering over een “vormveranderaar” die de zeven zusters achtervolgt om hen te bezitten en zichzelf daarbij voortdurend transformeert in een hele reeks vermommingen, zoals verleidelijk eten, water, een schaduwboom waaronder hij hen probeert te lokken om hen in bezit te krijgen,’ legt Neale uit. ‘Het is een en al metafoor, zoals elk groot epos van elke beschaving.’

Sommige aspecten van die overlevering zijn ten diepste seksueel. De curatoren hebben ervoor gekozen om die seksuele lading meer als onderstroom aanwezig te laten zijn dan als openlijke 
afbeeldingen, want die zouden anders 
misschien het volledige verhaal overschaduwen en vooral ‘giechelde tieners’ aantrekken, zoals Neale het zegt.

‘Eet het voedsel, ga het lichaam binnen’, zo vat zij de jacht samen. Maar het 
verhaal over de jacht is meer dan dat, eigenlijk moet het gelezen worden als een schatkaart: ‘Zo ken je het verhaal, je weet waar het water is, je weet waar de schaduw is, je weet waar het voedsel is.’ Dat verhaal omvat ook een verklaring van de sterrenbeelden, met een alternatieve versie van de westerse mythe die meestal wordt gebruikt 
om Orion en zijn ‘riem’ te beschrijven.

De songlines zijn oeroud en levend tegelijk. Op een bepaald punt in de audiotour van de tentoonstelling heeft de verteller het over de zusters die worden achtervolgd in een Toyota. 
Dat deel van hun verhaal wordt verteld alsof het vandaag gebeurt.

Omdat de kunst op de tentoonstelling zelf een vehikel is voor een groter 
verhaal, werkte Neale met de ouderen samen om hun kennis en haar vaardigheden als curator te combineren. Om cultuur ‘cool’ 
te maken, er het performance-element in op te nemen dat van levensbelang is om de songlines over te brengen en om het gevoel op te roepen dat de hoeders van de songlines fysiek aanwezig zijn, plaatste ze levensgrote videoschermen waarop telkens een van de ouderen uitleg geeft over de tentoonstelling. Zo wordt de bezoeker uitgenodigd om zich in te 
leven in hun manier van de wereld begrijpen.

In het hart van de tentoonstelling staat het ‘domelab’, een 360 graden-videobeleving waarin de bezoekers op een gepolsterde plank liggen en omhoogkijken langs de gebogen wanden. Er zijn twee cycli 
van elk een kwartier en ze zijn bijna meditatief.

Zo zijn er verschillende manieren om deze tentoonstelling op je in te laten werken. Je kunt er puur naartoe gaan om de kunstwerken te zien, die deels speciaal hiervoor zijn gemaakt en deels uit bestaande collecties komen, of je kunt de kunst ervaren als onderdeel van alle andere lagen.

‘Wil je alleen maar rondlopen en naar mooie dingen kijken, dan kan dat,’ zegt Neale. ‘Wil je hightech ervaren en daarvan genieten, dan kan dat. Wil je dieper graven en iets leren over het belang van 
familiebanden, verbondenheid met het land, de manier waarop de Aboriginals omgingen met ecologie of de rol van performance in het doorgeven van kennis, dan kan dat. Hier gebeurt het allemaal, 
dankzij de hoeders van de songlines.’

Heb je het gevoel dat je nooit helemaal hebt begrepen wat de songlines – ook wel droompaden genoemd – inhouden en welke rol ze spelen in de Aboriginalcultuur, dan kan deze tentoonstelling heel verhelderend zijn.

Auteur: Karen Middleton

The Saturday Paper 
Australië | oplage 60.000

Plaats een reactie