Big Brother dat zijn wij

The Atlantic / 360  | 14 September 2019 - 10:0014 Sep - 10:00

In tijden van ‘alternatieve feiten’ en ‘fake news’ doet de waarheid er steeds minder toe. George Orwell liet in zijn iconische roman 1984, die een beklemmend beeld schetst van een totalitaire staat, al zien waar dit toe kan leiden: een onvrije samenleving waarin niemand meer voor zichzelf denkt.

Geen roman uit de vorige eeuw heeft zo veel invloed gehad als 1984 van George Orwell. De titel, de achternaam van de auteur als bijvoeglijk naamwoord, het vocabulaire van de almachtige partij die de superstaat Oceanië bestuurt met de ideologie van engsoc – dubbeldenken, geheugengat, onpersoon, gedachtemisdaad, nieuwspraak, gedachtepolitie, kamer 101, Big Brother – ze zijn allemaal terechtgekomen in onze taal, als onmiddellijk herkenbare tekenen van een toekomstnachtmerrie. Het is bijna onmogelijk om het over propaganda, toezicht, autoritaire politiek of verdraaiing van de waarheid te hebben zonder met een verwijzing naar 1984 te komen. Tijdens de Koude Oorlog vond de roman achter het IJzeren Gordijn ondergronds gretig aftrek bij lezers die zich afvroegen: hoe wist hij dat?

Het boek was ook verplichte kost voor verscheidene generaties Amerikaanse middelbare scholieren. Ik stuitte rond mijn vijftiende voor het eerst op 1984 bij het vak Engels. Orwells roman werd naast Brave New World van Aldous Huxley geplaatst, en in de ogen van een Californische tiener in de jaren zeventig was de hedonistische en farmaceutische dystopie daarvan relevanter dan het kille sadisme van Oceanië.

Ik was te jong en had te weinig historisch besef om te begrijpen waar 1984 vandaan kwam en waar de roman eigenlijk voor waarschuwde. Boek noch auteur bleven me bij. Als twintiger ontdekte ik de essays en non-fictieboeken van Orwell en herlas die tot mijn exemplaren uiteenvielen, maar ik keerde niet terug naar 1984. Na de middelbare school had ik nog een decennium in de twintigste eeuw door-gemaakt, ook het kalenderjaar van de titel, en ik dacht dat ik het boek al ‘kende’. Het was te bekend om het nog eens op te pakken.

Dus toen ik deze roman onlangs herlas, was ik niet voorbereid op de kracht ervan. Alles wat je denkt te weten, alle 1984-gerelateerde terminologie en iconografie en culturele afgeleiden moet je laten voor wat ze zijn om het oorspronkelijke genie en de blijvende grootsheid van dit boek te kunnen bevatten. Het is een diepgravend politiek essay en een schokkend, hartverscheurend kunstwerk in een. En in het Trump-tijdperk is het een bestseller.

» Lees verder in de Reader / op Blendle

Plaats een reactie

Foto door ev / Unsplash