Aan de vooravond van een Brave New World

Horizon | #173  | 26 January 2020 - 09:5826 Jan - 09:58

Wij zijn verzeild geraakt in een ‘Brave New World’ waarvan niemand de gevolgen kan overzien. De Roemeense auteur en stem van zijn generatie Mircea Cărtărescu maakt zich zorgen om van alles, maar ook om de intellectueel (hijzelf) die zich in de huidige wereld kwaad en gefrustreerd voelt, en dat komt niet voort uit een opgeblazen ego, maar uit een gevoel van onmacht. Een gepeperd college.

Denkt u dat wij, gezien de ontwikkelingen van de afgelopen dertig jaar, de huidige periode als een nieuw tijdperk, een keerpunt kunnen beschouwen? Wat zijn de belangrijkste kenmerken ervan?

‘Het antwoord op deze vraag hangt af van wie die “wij” zijn: wij de Roemenen, wij Oost-Europeanen, wij Europeanen, wij de mensheid?

Voor ons Roemenen zijn er twee doorslaggevende gebeurtenissen geweest die ons leven in de afgelopen dertig jaar wezenlijk hebben veranderd: de revolutie van 1989, die heeft geleid tot een verandering (al was die gedeeltelijk en geleidelijk) van het politieke stelsel, met de overgang van een totalitair regime naar een democratie, waardoor we burgerlijke vrijheden verworven: vrijheid van meningsuiting, de vrijheid om te reizen, persvrijheid en vrije rechtspraak, de vrijheid om handel te drijven, enzovoort, en de toetreding tot de Europese Unie in 2007, een doorslaggevend moment voor de consolidatie van de democratie en de rechtsstaat. Gedurende die hele periode hebben de prodemocratische en pro-Europese partijen en burgerbewegingen strijd moeten leveren met een grote verstarde, retrograde, nationalistische en corrupte partij die het segment van de bevolking vertegenwoordigde dat terugverlangde naar de communistische tijd, zich niet kon aanpassen aan de toekomst en zich richtte op het soort paternalisme dat kenmerkend is voor autocratisch bestuurde landen aan de oostkant van Eurazië. Deze strijd wordt tot op de dag van vandaag gevoerd, terwijl de meerderheid van de burgers het Europese ideaal lijkt te hebben omarmd.

De overige landen van Oost-Europa lijken echter niet zo zeker te zijn van hun liberale en Europese keuzes. Integendeel, een nationalistische golf, die over het algemeen wordt voortgestuwd door radicaal rechts, heeft de staten die bekendstaan als de Visegrádgroep overspoeld: Tsjechië, Slowakije, Polen en Hongarije, die zijn afgegleden naar een nadrukkelijk illiberalisme, wat gepaard gaat met het inperken van de burgerlijke vrijheden door autoritaire regimes met een protectionistisch anti-immigratiebeleid. Deze landen bleken het kwetsbaarst voor de anti-Europese propaganda van Russische zijde, waarbij sommige, zoals Hongarije, bijna officiële bondgenoten van het bewind in Moskou zijn geworden. Het hedendaagse “Europa met twee snelheden” waarin opnieuw een IJzeren Gordijn tussen oost en west lijkt te zijn neergedaald, is eerder een uitvloeisel van deze illiberale staten dan een resultaat van westerse “arrogantie”, zoals zij aanvoeren. Deze voormalige “socialistische” staten hebben de grijze zone, waarin de politiek en economisch gezien wankele staten Oekraïne, Wit-Rusland en Moldavië hun hoofd boven water proberen te houden, tot in het hart van Europa geduwd.

» Lees verder in de Reader op Blendle

» Abonneer u op onze nieuwsbrief: wekelijks berichten uit de buitenlandse pers in uw inbox.

Plaats een reactie