Spreekt u al corona?

Wereldwijd | Lage Landen | 1843 Magazine  |  1 May 2020 - 16:00 1 May - 16:00

Over de hele wereld verandert het coronavirus de manier waarop we praten. Wees geen covidiot, houd uw pandemisch taalgebruik op peil met deze beknopte covid-19-woordenlijst, samengesteld door redacteuren van het Britse 1843 Magazine.

» Lees dit artikel in de Reader.

Hamsteren
1. Je wangen volstoppen (werkwoord)
2. Voorraden aanleggen

Paniekinkopen voor beginners
Gebarentolken krijgen doorgaans weinig aandacht, laat staan dat ze de show stelen. Maar al aan het begin van de corona-uitbraak in Europa ging een Nederlandse gebarentolk viraal nadat ze de waarschuwing van een minister om niet te gaan hamsteren had vertaald door met een vertrokken gezicht graaiende bewegingen te maken, als een soort knaagdier. Ze vertaalde het woord ‘hamsteren’, wat betekent dat je net als een hamster je wangen volpropt met eten, of, in de meer gebruikelijke betekenis, dat je voorraden aanlegt.

Nederlanders gaan prat op hun zuinigheid en spaarzaamheid. Dus tot voor kort had het woord hamsteren dan ook positieve connotaties: tijdens de ‘hamsterweken’ van een supermarktketen levert het veel voordeel op om groot in te slaan. Duitsers kennen een vergelijkbaar woord, Hamsterkauf. Het Engelse woord hoarding verwijst naar iets heimelijks, iets wat je alleen doet als niemand het ziet. Maar hamsteren gebeurt in alle openheid – de openheid waar Nederlanders zo vaak om worden geroemd.

Maar toen het coronavirus om zich heen greep, sloeg die openheid om in schaamte. Net als in alle andere landen zijn mensen gaan hamsteren toen ze zich zorgen begonnen te maken dat de bevoorrading van supermarkten in het gedrang zou komen en ze langere tijd binnen zouden moeten blijven. Hamsteren is niet sociaal, zei premier Mark Rutte in een persconferentie; later noemde hij het ‘idioot’.

Ook winkels roepen mensen op om niet langer te hamsteren en op internet doen memes de ronde waarin de spot wordt gedreven met hamsteraars. Albert Heijn, de supermarkt die elk jaar de hamsterweken organiseert, heeft deze promotiecampagne, die in april zou beginnen, afgelast. De Nederlanders hebben hun wangen al volgestopt.

Sacha Nauta

BESTE LEZER
Mogen we even je aandacht?
We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. En dat lijkt in deze tijd nog harder nodig dan anders. Daarom bieden we een deel van onze context gratis aan. Steun je onze missie? Deel dan dit artikel, en, nog beter: sluit je bij ons aan! Voor 30 euro ontvang je 3 maanden 360 thuis. Duurt enkele minuten, stopt automatisch.
Bedankt

你别来我⽆恙 (nˇibiélái wˇowúyàng)
1. Als jij niet komt, kan mij niets gebeuren

Een oude Chinese zegswijze
In China begroeten mensen die elkaar lang niet hebben gezien elkaar vaak met de woorden 别来⽆恙 (biéláiwúyàng). De letterlijke vertaling luidt: ‘Ik hoop dat er niets naars is gebeurd sinds we de vorige keer afscheid hebben genomen.’ In gewone spreektaal: ‘Ik hoop dat alles goed met je is.’ Er klinkt respect in door, maar ook warmte en betrokkenheid.

Maar in deze tijden van covid-19 heeft de aloude oorsprong van deze woorden een nieuwe lading gekregen. Volgens de I Tjing (het Boek der veranderingen), een boek over wijsheid en profetieën uit de negende eeuw voor Christus, verwees het laatste karakter van de uitdrukking, 恙 (yang), oorspronkelijk naar een zeer besmettelijk virus dat acuut tot koorts en uitslag leidde. Oorspronkelijk werd deze begroeting dan ook gebruikt om mensen te vragen of ze sinds de vorige ontmoeting besmet waren geraakt – de uitdrukking was deels bedoeld om de ander warm te begroeten, deels om de ander te laten waarschuwen uit zijn of haar buurt te blijven als hij of zij besmettelijk was.

Die laatste betekenis is al langere tijd weggezakt uit het collectieve bewustzijn, maar sinds het coronavirus meer en meer om zich heen grijpt, maakt de oorspronkelijke betekenis een onverwachte comeback. Een nieuwe uitdrukking, 你别来我⽆恙 (nˇibiélái wˇowúyàng) betekent zoveel als: ‘als jij niet komt, kan mij niets gebeuren’. In China raakte deze nieuwe versie van de oude idiomatische uitdrukking in zwang toen de epidemie om zich heen greep, als een manier om sociale onthouding tussen vrienden en familieleden te bepleiten. Het is een speelse verwijzing naar het verleden, met een serieuze boodschap: als je het goed met me voorhebt, blijf je uit mijn buurt.

Frankie Huang

Covidiot
1. Iemand die de volksgezondheidsadviezen in de wind slaat (zelfstandig naamwoord)

Overal waar regels zijn, zijn er mensen die ze met voeten treden
Zelfs tijdens een pandemie hebben velen van ons de behoefte anderen de maat te nemen: de term covidiot verwijst naar iedereen die zich dom of onverantwoordelijk gedraagt terwijl het virus om zich heen grijpt. Het woord dateert van ergens begin maart, en het covidiote gedrag lijkt al net zo snel om zich heen te grijpen als het virus zelf.

In onder meer Groot-Brittannië en de VS kregen mensen die in paniek de wc-papier- en pastaschappen in de supermarkt leeghaalden als eerste het stempel ‘covidiot’ opgeplakt. Toen er lockdowns werden ingesteld, kregen ze navolging van mensen die het advies om vooral thuis te blijven in de wind sloegen. Deze nieuwe covidiots gingen barbecueën op het strand of zonnebaden in het park. Ook is er een wel heel extreem geval bekend van een covidiot die in een Britse supermarkt zijn eigen speeksel op allerlei verpakkingen smeerde. In Florida dromden eigenwijze jonge vakantiegangers samen in de kroeg of op het strand. Een van de feestgangers zei, met ontbloot bovenlijf, tegen journalisten: ‘Als ik corona krijg, dan is het maar zo. Ik laat me er echt niet van weerhouden om lekker te feesten.’ Het stempel is ook gebruikt voor de complottheorieën die steeds meer de ronde doen, bijvoorbeeld over de oorsprong van covid-19, of voor berichten die mensen waarschuwen zich straks vooral niet te laten inenten tegen het coronavirus, omdat het vaccin afkomstig zou zijn uit ‘de hellepoel’.

Het is een term die geen onderscheid maakt: hij kan voor iedereen worden gebruikt, van hoog tot laag. Net als voor het virus zelf geldt hier: niemand is immuun.
Alia Shoaib

» Abonneer u op onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks onze selectie uit 943 kranten wereldwijd in uw inbox.

Geisterspiel
1. spookwedstrijd (zelfstandig naamwoord)

Voor een voetbalwedstrijd zijn 22 spelers niet genoeg
Woensdag 11 maart was een merkwaardige mijlpaal voor het Duitse voetbal: op die dag vond het eerste Geisterspiel plaats, een spookspel in de Bundesliga, de Duitse eredivisie.
Terwijl het coronavirus zich door het land verspreidde, besloot het stadsbestuur van Mönchengladbach, in het westen van Duitsland, dat de geplande wedstrijd tegen FC Köln gewoon doorgang zou vinden, maar dan zonder publiek.

In het verlaten stadion, dat plaats biedt aan 54.000 toeschouwers, werkte de stadionspeaker het gebruikelijke riedeltje af: opstellingen, de stand en tot slot het aantal toeschouwers: ‘Vandaag zijn dat er nul.’ De thuisploeg won met 2-1, maar de overwinning voelde leeg. ‘Dit is sport zonder hart,’ schreef weekblad Die Zeit.

Spookwedstrijden kennen een lange geschiedenis binnen het voetbal. Ooit verwees het woord naar wedstrijden waarvan door de winterse mist vrijwel niets was te zien: de spelers waren gereduceerd tot schimmen en de bal moest het publiek er zelf bij denken. De term raakte in de jaren tachtig weer in zwang, toen werd besloten om supporters van clubs uit de lagere divisies te weren van bepaalde wedstrijden, als straf voor supportersgeweld. Dit jaar hebben de fans nauwelijks de tijd gekregen om te wennen aan het instellen van Geisterspiele in verband met corona, omdat het voetbalseizoen in Duitsland, net als in vele andere landen, plotseling werd stilgelegd.

Nu het ernaar uitziet dat het verbod op massale bijeenkomsten in Duitsland nog wel een tijd van kracht zal blijven, heeft Christian Seifert, hoofd van de Deutsche Fußball Liga, gezegd dat Geisterspiele de enige manier lijken om de competitie uit te spelen. Er staat veel op het spel: financieel gezien staat de Bundesliga wereldwijd op de derde plaats. Sommige clubs vrezen failliet te gaan als het seizoen niet wordt uitgespeeld. Maar Geisterspiele hebben zo hun eigen problemen: tijdens de wedstrijd tegen FC Köln hadden honderden Mönchengladbach-fans de oproep van hun club in de wind geslagen en zich toch buiten het stadion verzameld, in de hoop dat hun gejuich zou doordringen tot in het lege stadion. Zo waarde bij deze spookwedstrijd de geest van de mens rond.
Tom Nuttall

Quatorzaine
1. veertiendaagse isolatieperiode (zelfstandig naamwoord)

In het Frans heeft isolatie haast een romantische klank
De Franse taal heeft de Engelstalige wereld aan de term quarantine geholpen, een woord dat is ontleend aan quarantaine: een periode van veertig dagen. Tijdens de pestepidemie in de veertiende eeuw verwees het Italiaanse woord quarantena specifiek naar een periode van afzondering in verband met ziekte. De Venetianen gebruikten de term ook voor de periode dat een schip in de haven moest wachten, als voorzorgsmaatregel in verband met de gezondheid, voordat de bemanning van boord mocht. Kort gezegd: de Engelse taal heeft het woord overgenomen uit het Frans en de definitie uit het Italiaans.

Inmiddels zijn de Fransen op de proppen gekomen met een ander woord, quatorzaine, voor de zelfisolatie van twee weken die nu tijdens de coronacrisis wordt aanbevolen. ‘Hoeveel leerlingen zijn momenteel in quatorzaine?’ vroeg een Franse radioverslaggever aan Jean-Michel Blanquer, de Franse minister van Onderwijs, kort voordat hij in maart besloot de scholen te sluiten.

Het Frans leent zich uitstekend voor dergelijke linguïstische samenstellingen: een dizaine, afgeleid van het nummer dix, betekent een tiental; een douzaine, afgeleid van douze, betekent een dozijn. Dat iemand in quatorzaine is, rolt dan ook makkelijk van de lippen van een Fransman. In de verengelste vorm zou je echter moeten zeggen dat iemand in quatorzine is. Dat mag dan lekker kort zijn, maar ik denk niet dat dit woord de net iets omslachtiger uitdrukking ‘twee weken in isolatie’ zal gaan verdringen.  

Sophie Pedder

Untore
1. Verspreider van de pest (zelfstandig naamwoord)

Wat Italianen hebben geleerd van literaire klassiekers over de pest
Nu de wereld zich aanpast aan een leven in quarantaine, hebben velen hun toevlucht gezocht in boeken waarin een plaag een belangrijke rol speelt. De verkoop van De pest van Albert Camus, over een door ziekte geteisterde stad in het Algerije van de jaren veertig, heeft een hoge vlucht genomen; de uitgever heeft moeite de bestellingen bij te benen.

De Italianen hebben nog twee andere nationale klassiekers herontdekt. Alessandro Manzoni’s De verloofden uit 1827 speelt deels in het door de pest geteisterde Milaan van 1630. Vreemdelingen die ervan werden verdacht met opzet de ziekte te verspreiden, werden untori genoemd. Die verdachtmaking was eerder al gericht tegen de Joden, die er in 1348 van werden beschuldigd de pest te verspreiden. Nu in onze tijd het coronavirus om zich heen grijpt, is de term weer opgedoken.

Het zelfstandig naamwoord untore is afkomstig van het werkwoord ungere, dat zoveel betekent als ‘insmeren’; unto betekent ‘vettig’. In De verloofden zouden de untori erop uit zijn zo veel mogelijk mensen te besmetten met hun unguento, hun ‘zalf’. Het woord is nu weer boven komen drijven, enerzijds om te verwijzen naar de Chinezen, die ervan worden beschuldigd covid-19 naar Italië te hebben gebracht, en anderzijds om de manier te hekelen waarop veel landen met minder coronapatiënten zich tegenover Italië hebben opgesteld. Toen China medische hulpmiddelen stuurde, kopte een krant: ‘Van untore tot samaritaan’. Naarmate het virus meer en meer om zich heen grijpt, vindt het woord bredere toepassingen. De nieuwste untori zijn de joggers die ondanks de lockdown door
de straten draven, of drie artsen van het Rode Kruis die uit Lombardije, de zwaarst getroffen regio van Italië, waren teruggekeerd naar Puglia, in het zuiden, waar ze werden belaagd door hun buren.

Waar Manzoni inzicht biedt in het menselijke instinct om op zoek te gaan naar een zondebok, biedt een klassieker van langer geleden meer praktische adviezen. In Giovanni Boccaccio’s Decamerone sluiten tien mensen zich tijdens de plaag van 1348 op in een villa net buiten Florence en vertellen elkaar verhalen, waarvan sommige seksueel expliciet, om de tijd te doden. Fictie biedt al sinds jaar en dag zowel inspiratie als troost.
Alexandra Fattal

Coronaspeck
1. Coronavirusvet (zelfstandig naamwoord)

Sommige Duitsers voeden hun angst
Duitsers die van hun baas te horen hebben gekregen dat ze thuis moeten blijven om de ene curve af te vlakken, zien ineens een andere curve ontstaan, net boven de broeksband.
Thuiswerken klinkt heerlijk, maar de dagen zijn lang en saai, en door de Hamsterkäufe, het hamsteren, is de koelkast goed gevuld. Er is altijd wel weer een nieuwe variant Ritter Sport die je nodig moet proeven, oder? En wat maken die paar kilo’s nou uit als je toch niet met je vrienden kunt afspreken?

Coronaspeck is een handig Duits woord voor de vetrollen die ontstaan door al het snaaien van de thuiswerkers. Duitsers kennen het woord Speck als vleeswaren die je aantreft op een knapperige Flammkuchen of in de hartige Zwabische Maultaschen. Maar in algemene zin is het gewoon vet. Zo is Babyspeck ‘babyvet’, dat sommigen tot hun tienerjaren met zich meedragen. Winterspeck is een herinnering aan de uitspattingen tijdens de koude wintermaanden. Het bekendst is Kummerspeck, het ‘vet van verdriet’: denk aan Bridget Jones met liefdesverdriet, die bekers ijs naar binnen werkt terwijl de tranen over haar wangen biggelen.

Wat te doen tegen Coronaspeck? Gelukkig mag je in Duitsland de deur uit om een frisse neus te halen, of om te voorzien in noodzakelijke levensbehoeften. Waar dit neologisme verwijst naar een van de negatieve aspecten van de coronacrisis, is er een ouder woord dat mogelijk kan helpen om deze tijd goed door te komen. Sitzfleisch (zitvlees) kan verwijzen naar iemands achterwerk, maar tevens naar het in Duitsland hoog aangeslagen vermogen om bepaalde dingen te verduren. De coronamaatregelen in het land houden langere tijd aan. Is er een betere manier denkbaar om erachter te komen of een land de verleidingen van de voorraadkast kan weerstaan?
Tom Nuttall

Griķi
1. boekweit (zelfstandig naamwoord)
2. paniekvoedsel

Een Lets basisvoedingsmiddel groeit uit tot symbool van hoon.
Er zijn maar weinig voedingsmiddelen die zo goed duidelijk maken wat het betekent om Lets te zijn als boekweit: een graansoort uit het Sovjettijdperk die al eeuwenlang wordt verbouwd in de Baltische staten. Het wordt vaak geserveerd met kotletes (varkenskotelet) of karbonāde (karbonade) en komt voor in honderden volksliedjes. Maar nu is boekweit ineens het mikpunt van spot.

Toen in Australië de lockdown van kracht werd, werd er zo veel wc-papier ingeslagen dat de ergste hamsteraars aan de schandpaal werden genageld. In Groot-Brittannië werden de schappen met pasta leeggehaald. In Letland hadden de hamsteraars het voorzien op boekweit. Een Letse televisiezender liet weten dat er in heel Riga geen boekweit meer te krijgen was; sommige supermarkten maakten melding van een verkoopstijging van 99 procent in de laatste week van februari, ten opzichte van de laatste week van januari.

Boekweit groeide in de landelijke media en op social media al snel uit tot een symbool van hoon, als de belichaming van de paniek en de angst voor het coronavirus. Er werden vergelijkingen gemaakt met knoflook, dat in Letland wordt gezien als een natuurlijke remedie tegen verkoudheid en hoest. De uitdrukking ‘griķi is het nieuwe ķiploki (knoflook)’ werd al snel gemunt door Letse Twitteraars.
Ričards Umbraško

Miss Rona
1. Een nieuwe manier om online te verwijzen naar covid-19 (zelfstandig naamwoord)

In de queer- en zwarte gemeenschap is een nieuwe benaming ontstaan voor het coronavirus

De stekelige bol van het nieuwe coronavirus is inmiddels een vertrouwd beeld. Stel je nu diezelfde bol voor, maar dan amateuristisch gefotoshopt en voorzien van grote oorringen, dikke lippen en nepnagels. Het is een kunstzinnige verbeelding van ‘Miss Rona’, online een populaire benaming voor covid-19 die, zoals veel woorden die ineens opgang doen, afkomstig is van queer en zwarte Twitteraars.

‘Homo’s zetten altijd “Miss” voor dingen die populair zijn,’ aldus Aaron Leigh, een homoseksuele zwarte podcaster uit Atlanta. ‘Miss Rona betekent in feite dat het virus vals is, of brutaal.’ Ook binnen de zwarte cultuur betekent de toevoeging ‘Miss’ vaak dat iets wordt gezien als een probleemgeval, aldus Jonathan Higgins, een zwarte queer schrijver. Het staat symbool voor de alledaagse manier waarop het virus ons leven op zijn kop heeft gezet: het heeft onze plannen in de war geschopt, onze relaties onder hoogspanning gezet, het houdt ons nauwlettend in de gaten terwijl we onze handen wassen tot ze helemaal schraal zijn. Veel Amerikaans slang is afkomstig uit de queer of zwarte gemeenschap, al is de herkomst niet altijd bekend. In dit geval is de reikwijdte nog veel groter: er zijn zelfs tieners in Zuidoost-Azië die ‘Miss Rona’ als Twitternaam hebben.
Krithika Varagur

抄作业 (chāo zuò yè)
1. Huiswerk overschrijven (werkwoord)
2. De inventiviteit van China overnemen zonder China daarvoor de credits te geven

Gebruikers van Chinese social media vinden dat andere landen hun huiswerk overnemen
Als je vroeger 抄作业 (chao zuoye) intikte op Chinese social media, kwam je terecht bij verhalen over studenten die afkeken bij een toets: de term betekent dat je het huiswerk van iemand anders overschrijft. Chao betekent ‘overschrijven’ en zuoye betekent ‘huiswerk’. Maar zuoye kan ook naar werk in bredere zin verwijzen en zodoende heeft deze uitdrukking tijdens de coronapandemie een andere betekenis gekregen.
Nu het leven in sommige delen van China terugkeert naar (een nieuw) normaal, kijken velen nu hoe andere landen de strijd voeren tegen covid-19. ‘In Maleisië hebben ze echt ons huiswerk overgeschreven,’ zegt iemand op Weibo, een soort Twitter.

Het bericht gaat vergezeld van afbeeldingen van posters die je in heel Maleisië ziet hangen: rode banners met in witte letters slogans over hoe men kan voorkomen ziek te worden – een stijl die al lang vóór deze pandemie werd gebruikt voor Chinese propagandaboodschappen. Een Chinese blogger schreef dat de National Basketball Association (NBA) in de VS het huiswerk van de Chinese basketbalbond (CBA) had overgenomen, nadat ESPN had gemeld dat de NBA had gekeken naar de strategie van de CBA bij het organiseren van wedstrijden tijdens de lockdown.

Als iemand zegt dat een ander land China’s huiswerk overschrijft, wordt bedoeld dat het land in kwestie gebruikmaakt van het werk dat China heeft verzet, maar zonder China daarvoor de credits te geven. Dat gevoel speelde sterk bij de Chinese Weibo-gebruikers toen Donald Trump covid-19 ‘het Chinese virus’ noemde, in een poging de aandacht te vestigen op de herkomst van de pandemie en de schuld af te wentelen. Nu in zijn land het virus zwaar toeslaat, noemen veel commentatoren op Weibo de gezondheidscrisis waarmee de VS nu worden geconfronteerd ‘een openboekexamen’.
Noelle Mateer

1843 Magazine
Verenigd Koninkrijk | tweemaandelijks | oplage 175.000

Cultuur- en lifestylemagazine van The Economist over ‘kunst, stijl, eten, wijn, auto’s, reizen en al wat er nog meer is onder de zon, zolang het interessant is’.

» Abonneer u op onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks onze selectie uit 943 kranten wereldwijd in uw inbox.

Plaats een reactie

Muurschilderingen lichten burgers voor over de gevaren van het coronavirus in Depok, Indonesië  – © Risa Krisadhi / SOPA Images / LightRocket / Getty Images