‘We hebben geen keus meer: een radicale koerswijziging is nodig’

Afrika | African Arguments  |  2 May 2020 - 16:00 2 May - 16:00

Honderd vooraanstaande Afrikaanse academici en schrijvers – onder wie Nobelprijswinnaar Wole Soyinka – roepen hun leiders op om de coronacrisis aan te grijpen om de structurele tekortkomingen in de Afrikaanse samenlevingen op te lossen door middel van pan-Afrikaanse samenwerking en creativiteit.

» Lees dit artikel in de Reader.

De dreigende verspreiding van covid-19 op het Afrikaanse continent vraagt dringend om onze individuele en collectieve aandacht. De situatie is kritiek. Dit keer gaat het er niet om de zoveelste ‘Afrikaanse’ humanitaire crisis het hoofd te bieden, maar moeten we ons bewust worden van de grote schade die dit nieuwe virus aan kan richten. Nu al heeft het de wereldorde op zijn grondvesten doen schudden en de fundamenten van onze maatschappijen aangetast.

De coronaviruspandemie legt iets bloot wat de welvarende middenklasse in Afrikaanse steden tot dusver niet onder ogen wilde zien. De meeste nieuwsmedia, intellectuelen, politici en internationale financiële instituten houden al decennialang vast aan het idee van een opkomend Afrika, schouwtoneel van een nieuwe fase in de onstuitbare kapitalistische expansie, een Afrika met groeicijfers waar noordelijke landen jaloers op mogen zijn. Deze voorstelling van zaken werd tot vervelens toe herhaald en is uitgegroeid tot een cliché. De huidige crisis, die zich nog niet eens in zijn volle destructieve kracht heeft geopenbaard, heeft dit beeld echter aan gruzelementen geslagen.

BESTE LEZER
Mogen we even je aandacht?
We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. En dat lijkt in deze tijd nog harder nodig dan anders. Daarom bieden we een deel van onze context gratis aan. Steun je onze missie? Deel dan dit artikel, en, nog beter: sluit je bij ons aan! Voor 30 euro ontvang je 3 maanden 360 thuis. Duurt enkele minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Tegelijkertijd lijkt het vooruitzicht van een inclusief multilateralisme – waar jarenlang middels een reeks verdragen naartoe is gewerkt – verder weg dan ooit. De oude wereldorde stort voor onze ogen in elkaar en maakt plaats voor geopolitieke haat en nijd. In de nieuwe realiteit van een economische oorlog van allen tegen allen hebben de zuidelijke landen het nakijken.

Onze status in de nu opdoemende wereldorde is dezelfde als vanouds: die van meegaande toeschouwers.

Hardvochtige lockdown
Door het tektonisch geweld van de covid-19-pandemie wankelen staten en instituties die hun fouten veel te lang hebben kunnen verhullen. Het zou te lang duren om die fouten stuk voor stuk te benoemen, maar denk bijvoorbeeld aan een chronisch tekort aan investeringen in volksgezondheid en in fundamenteel onderzoek, het maar niet zelfvoorzienend kunnen worden met voedsel, een slecht beheer van de overheidsfinanciën, een overmaat aan investeringen in wegen en luchthavens en te weinig in het welzijn van burgers. Naar al deze facetten is uitgebreid onderzoek gedaan, maar helaas is dat aan de aandacht van de politici en beleidsmakers op het continent ontsnapt. De aanpak van de coronacrisis maakt nu pijnlijk duidelijk hoezeer men op al deze vlakken tekortschiet.

» Abonneer u op onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks onze selectie uit 943 kranten wereldwijd in uw inbox.

Veel Afrikaanse landen hebben – vaak zonder oog voor hun specifieke situatie – hun bevolking in een hardvochtige lockdown geplaatst. Hier en daar zijn overtredingen van uitgaansbeperkingen zelfs met politiegeweld beantwoord. Deze beheersmaatregelen kregen meestal de goedkeuring van de middenklasse, die immers niet dicht opeengepakt hoeft te leven en vaak best vanuit huis kan werken. Voor mensen die voor hun overleven afhankelijk zijn van informele activiteiten daarentegen, waren ze een bezoeking.

Nieuwe visie
Voor alle duidelijkheid: we pleiten er geenszins voor om een scherpe keuze te maken tussen economische en gezondheidsoverwegingen, want dat is onmogelijk. Wel willen we de noodzaak benadrukken voor Afrikaanse regeringen om de chronisch precaire omstandigheden waarin een groot deel van de bevolking moet leven, mee te wegen. Afrika heeft volop ervaring met grootschalige epidemieën en is dus goed voorbereid op een gezondheidscrisis van deze omvang. Gevaar is wel dat men in zelfgenoegzaamheid vervalt.

Talloze burgerinitiatieven hebben blijk gegeven van een bemoedigende solidariteit en creativiteit. Maar de energie waarmee zij deze uitdaging zijn aangegaan kan niet verhullen hoe onvoorbereid veel Afrikaanse staten in feite zijn. Er bestaan structurele tekortkomingen die deze landen zelf zullen moeten repareren. En in plaats van stilletjes te gaan zitten wachten op een wending van het lot, moeten we het in eigen handen nemen, uitgaande van onze specifieke historische en sociale omstandigheden en met de middelen die we hebben.

We geloven dat zulk beleid niet gebaseerd kan zijn op het concept van een ‘noodsituatie’. De werkelijke urgentie is een ingrijpende aanpassing van het beleid, zodat het beter aansluit bij de behoeften van de bevolking van de verschillende Afrikaanse landen. Kortom, de waarde van elk mens, ongeacht zijn of haar status, moet het uitgangspunt zijn, niet de gedachte aan winst, overheersing of macht.

Afrikaanse leiders kunnen en moeten hun samenlevingen een nieuwe politieke visie van Afrika voorleggen. Dat is allesbehalve een loze kreet, maar van wezenlijk belang om te overleven. Daarbij hoort een diepgaande reflectie op het functioneren van overheidsinstanties, de rol van de overheid en de waarde van juridische normen bij de verdeling van de macht. Het meest geëigend daartoe zijn ideeën die aansluiten bij de reële situatie op het continent. Het welslagen van deze verdere stap naar politieke onafhankelijkheid zal afhangen van politieke daadkracht en ons vermogen om ons gezamenlijk lot zelf in handen te nemen. Zoals gezegd zijn her en der al de nodige initiatieven ontplooid. Deze dienen te worden opgemerkt, besproken en zo veel mogelijk gestimuleerd.

Daarnaast heeft het panafrikanisme behoefte aan een nieuw elan. Het moet zijn oorspronkelijke inspiratie hervinden, na decennia van tekortkomingen. Met de eenwording van het continent is bar weinig vooruitgang geboekt en dat heeft veel te maken met een al te nauwe focus op een orthodox marktliberalisme. Als gevolg daarvan is een gecoördineerd antwoord op de coronaviruspandemie ver te zoeken, zowel in de volksgezondheids- als in andere sectoren. Nu meer dan ooit roepen we politici op om gezamenlijk beleid te formuleren wat betreft volksgezondheid, alle gebieden van wetenschappelijk onderzoek, evenals op andere terreinen. Daarbij hoort een kijk op gezondheid als eerste levensbehoefte, een betere bescherming van zorgpersoneel en een modernisering van de infrastructuur van ziekenhuizen, zodat iedereen, inclusief de leiders zelf, in Afrika een adequate behandeling kan krijgen. Zonder zulke hervormingen stevenen we af op een catastrofe.

Deze brief dient als herinnering. We herhalen slechts wat vanzelf spreekt: dat het Afrikaanse continent zijn lot in eigen handen moet nemen. Juist op de moeilijkste momenten is er ruimte voor vernieuwing en kan voor nieuwe en duurzame oplossingen worden gekozen.

Creatief vermogen
Deze brief is gericht aan politiek leiders van alle gezindten, aan het Afrikaanse volk en aan alle anderen die zich inzetten om het continent opnieuw gestalte te geven. Wij willen hen uitnodigen de coronacrisis aan te grijpen om de Afrikaanse staat tot dienaar te maken van het welzijn van zijn onderdanen, te breken met een ontwikkelingsmodel gebaseerd op een vicieuze cirkel van financiële schuld, en met het traditionele idee van groei omwille van de groei en winst omwille van de winst. Afrika staat voor geen mindere uitdaging dan haar intellectuele vrijheid en creatief vermogen te hervinden, want zonder deze twee is zelfstandigheid ondenkbaar. Ook staan we voor de uitdaging niet langer het zelfbeschikkingsrecht van onze staten te verkwanselen, recht te doen aan lokale manieren van leven, te breken met steriele imitatie, de wetenschap, technologie en het onderzoek aan te passen aan onze specifieke omstandigheden, onze instituties aan te laten sluiten bij onze eigenheid en middelen, inclusiviteit als basis te kiezen voor het bestuur en ons op eigen kracht te ontwikkelen, waarde te scheppen in Afrika zelf en zo onze structurele afhankelijkheid terug te dringen.

Maar het allerbelangrijkste is wel ons ervan te doordringen dat Afrika over genoeg materiële en menselijke hulpbronnen beschikt om welvaart te scheppen voor iedereen en daarbij ieders waardigheid te respecteren. De afwezigheid van politieke wil, naast de exploitatie door partijen van buitenaf, kan niet langer als excuus gelden om passief te blijven. We hebben geen keus meer: een radicale koerswijziging is nodig. Het is nu of nooit! 

Wole Soyinka, Makhily Gassama, Cheikh Hamidou Kane, Odile Tobner, Iva Cabral, Olivette Otele, Boubacar Boris Diop, Siba N’Zatioula Grovogui, Véronique Tadjo en negentig anderen

African Arguments
Verenigd Koninkrijk | website | africanarguments.org

Dit onlinetijdschrift is gewijd aan analyses over al wat speelt in Afrika en dient tevens als platform voor discussies daaromtrent. De site werd in 2007 gelanceerd door de Royal African Society, een Britse stichting.

» Abonneer u op onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks onze selectie uit 943 kranten wereldwijd in uw inbox.

Plaats een reactie