Scènes uit een land in vrije val

VS | De Amerika’s | The New York Times  | 15 June 2020 - 13:0015 Jun - 13:00

Wereldwijd gaan mensen de straat op tegen politiegeweld naar aanleiding van de brute moord op George Floyd. Die massale onvrede heeft plaats in een context van wijdverspreide achteruitgang in gezondheid en economie die vooral mensen van kleur treft, en dan weer vooral de armen onder hen.

» Lees dit artikel in de reader.

De laatste tweeënhalve maand leek Amerika op de openingsscène uit een dystopische film over een land in verval. Eerst de klap van de pandemie, waardoor ziekenhuizen in New York overvol raakten. De nationale economie stond stil en de werkloosheidscijfers stegen: sinds maart heeft een op de vier Amerikanen een werkloosheidsuitkering aangevraagd. Bij de voedselbanken stonden kilometerslange files. In het gehele land werd gedemonstreerd tegen de lockdown. In Michigan dwongen de demonstranten de sluiting van het regeringsgebouw af, zoals ook de wetgeving gedwongen werd stilgelegd. In het hele land stierven minstens honderdduizend mensen aan een ziekte waarvan vorig jaar nog niemand had gehoord.

Toen werd deze week een politieagent gefilmd terwijl hij zijn knie op de nek zette van een zwarte man, George Floyd genaamd. Floyd riep dat hij geen lucht kreeg, een echo van de laatste woorden van Eric Garner, wiens dood door New Yorkse agenten in 2014 de Black Lives Matter-beweging in gang zette. Floyd werd slechts enkele dagen vermoord nadat drie mannen uit Georgia waren beschuldigd voor de moord op de jonge zwarte Ahmaud Arbory, die aan het joggen was. Een openbaar aanklager weigerde aanvankelijk de mannen voor te laten komen, om de reden dat hun actie volgens de wet op zelfverdediging legaal was.

BESTE LEZER
Mogen we even je aandacht?
We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. En dat lijkt in deze tijd nog harder nodig dan anders. Daarom bieden we een deel van onze context gratis aan. Steun je onze missie? Deel dan dit artikel, en, nog beter: sluit je bij ons aan! Voor 30 euro ontvang je 3 maanden 360 thuis. Duurt enkele minuten, stopt automatisch.
Bedankt

In Minneapolis stroomden de mensen de straat op, waar zij een veel bruter politieoptreden tegemoet zagen dan de bewapende antilockdownactivisten. Woensdagavond [27 mei] veranderden vreedzame demonstraties in rellen en donderdag riep de gouverneur van Minnesota de hulp van de de Nationale Garde in.

Topprioriteit
De autoriteiten waren gedwongen te handelen: alle vier de betrokken agenten werden ontslagen, politiechefs door het hele land keurden de acties af en het ministerie van Justitie beloofde een federaal onderzoek als ‘topprioriteit’. Zelfs Donald Trump, die in het verleden agressief gedrag van de politie heeft aangemoedigd, beschreef wat er met Floyd was gebeurd als een ‘very, very bad thing’.

Maar toen donderdagnacht een lokale openbaar aanklager zei dat zijn bureau nog moest beslissen of de vier agenten een misdaad hadden gepleegd, laaide het vuur van de opstand in Minneapolis weer op en stak de woedende menigte een politiebureau in brand. (Een van de agenten werd vrijdag [29 mei] gearresteerd en beschuldigd van moord.) Op Twitter dreigde Trump met militair geweld tegen wat hij de ‘THUGS’ noemde: ‘When the looting starts, the shooting starts.’

– Er zijn veel dingen die de VS op dit moment licht ontvlambaar maken –

Of Trump het wist of niet, hij citeerde een racistische zin uit de jaren zestig, onder andere gebruikt door George Wallace [gouverneur van Alabama die bekend stond om zijn segregationistische standpunten]. De president probeerde later de woede te beheersen door te zeggen dat hij alleen had willen waarschuwen voor het gevaar – Trumps campagne hoopt immers nog steeds wat zwarte kiezers los te weken van de Democraten – maar zijn bedoeling was duidelijk. Dit is dezelfde president die donderdag nog een filmpje op Twitter zette van een demonstrant die zei: ‘De enige goeie Democraat is een dode Democraat.’

Licht ontvlambaar
De regeringsperiode van president Trump wordt gekenmerkt door schokkende uitbarstingen van rechts geweld: de witte nationalistische rel in Charlottesville, het bloedbad in de Tree of Life-synagoge in Pittsburgh, de massale schietpartij gericht tegen latino’s in El Paso. Maar hoewel het smoorde en broeide in het land, zijn er geen wijdverspreide onlusten geweest. We zouden echter wel eens aan het begin kunnen staan van een lange, hete zomer van burgerlijke onrust.

Er zijn veel dingen die de VS op dit moment licht ontvlambaar maken: massale werkloosheid, een pandemie die een dodelijke ongelijkheid aan het licht brengt, tieners die te weinig te doen hebben, politiegeweld, rechtse krachten die uitkijken naar een tweede burgeroorlog en een president die gretig olie op het vuur gooit. ‘Ik denk dat we inderdaad op een punt zijn gekomen waar zaken een stuk gespannener worden voordat ze vreedzaam worden,’ zei Heather Ann Thompson, historicus aan de Universiteit van Michigan, die in 2016 de Pulitzerprijs kreeg voor haar boek Blood in the Water: The Attica Prison Uprising of 1971 and Its Legacy.

De protesten in Minneapolis hebben zich al verspreid naar andere steden. Donderdagavond loste iemand een schot bij een demonstratie in Denver, en in New York werden meer dan veertig mensen gearresteerd. Er werden zeven mensen gedood bij een protestdemonstratie in Louisville, waar een grote menigte de straat op was gegaan om gerechtigheid te eisen voor Breonna Taylor, een ongewapende zwarte vrouw die in maart in haar eigen woning werd doodgeschoten door de politie.

Deze demonstraties ontstonden door specifieke gevallen van politiegeweld, maar ze vinden ook plaats in een context van wijdverspreide achteruitgang in gezondheid en economie die vooral mensen van kleur treft, en dan weer vooral de armen onder hen. ‘Sociologen bestuderen al decennialang collectief gedrag en onrust in steden, en ik denk dat je gerust kunt zeggen dat er consensus bestaat dat het nooit alleen maar om een eraan voorafgaand incident gaat,’ aldus Darnell Hunt, decaan van de faculteit sociologie aan de Universiteit van Californië in Los Angeles. ‘Altijd maakt een reeks feiten de situatie rijp voor collectief gedrag, onrust en mobilisatie.’

» Abonneer u op onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks onze selectie uit 943 kranten wereldwijd in uw inbox.

Het is te verwachten dat de frustratie zal toenemen, omdat de economische val na de pandemie pas echt zal beginnen. In sommige staten is de stop op huisuitzettingen al opgeheven, of gebeurt dat binnenkort. De uitgebreide werkloosheidssteun die het congres heeft aangenomen als deel van de CARES-wet Coronavirus Aid, Relief, and Economic Security loopt eind juli af. De staten raken snel door hun financiële middelen heen en de Republikeinen in Washington hebben tot dusver geweigerd hen te hulp te komen, wat betekent dat we waarschijnlijk spoedig pijnlijke bezuinigingen op openbare functies en diensten kunnen verwachten.

‘Als mensen blut zijn en er geen hulp lijkt te komen, als er geen leiding, geen helderheid is over wat er gaat gebeuren, zijn de voorwaarden geschapen voor woede, wanhoop en hopeloosheid, wat een licht ontvlambare combinatie kan zijn,’ aldus Keeanga-Yamahtta Taylor, docent African-American Studies aan de Princeton-universiteit. ‘Het zou me helemaal niet verbazen als ik dit soort reacties in de loop van de volgende maanden te zien krijg.’

– De meeste Amerikaanse presidenten zouden proberen te de-escaleren –

Maar dat Amerika op dit moment op een kruitvat lijkt, komt niet alleen door de druk van de minderbedeelden. Woensdag publiceerden journalisten Robert Evans en Jason Wilson een fascinerend, onrustbarend inkijkje in de ‘boogaloo’-beweging – ‘een onlineversie van extreem-rechtse burgermilities’ – op onderzoekssite Bellingcat. ‘De Boogaloo Bois verwachten, of hopen zelfs dat het warme weer zal leiden tot gewapende confrontaties met de politie en het momentum voor een nieuwe burgeroorlog in de VS zal ontketenen,’ aldus de journalisten. ‘In een verdeeld, gedestabiliseerd postcoronalandschap zouden ze flink kunnen bijdragen aan wijdverspreid geweld in de straten van Amerikaanse steden.’

De boogaloo-beweging combineert Hawaï-hemden – vaak samen met gevechtsuitrusting – met iglo’s. (Het idee is dat [het Hawaiiaanse woord voor feest] ‘luau’ en ‘iglo’ klinken als ‘boogaloo’.) Personen die geassocieerd werden met deze subcultuur maakten een belangrijk deel uit van de lockdownprotesten, maar sommigen, gemotiveerd door haat tegen de politie en liefde voor relletjes, namen ook al deel aan de demonstraties in Minneapolis. Ellison vertelde me dat hij bij de demonstratie van woensdag in Minneapolis Boogaloo Bois zag met een vlag met een iglo erop.

De-escaleren
De meeste Amerikaanse presidenten zouden, als ze met dergelijke binnenlandse instabiliteit te maken krijgen, proberen te de-escaleren. Dat is een van de redenen waarom onrust, ondanks alle schade die ze kan veroorzaken aan de gemeenschap waarin ze losbarst, vaak tot hervormingen leidt. Verandering ontstaat, aldus historica Thompson, als activisten ‘een situatie hebben gecreëerd waarin de machthebbers wel moeten handelen om enige publieke rust terug te brengen’.

Nu hebben we echter een president die het niet nodig vindt om chaos te vermijden. ‘Op elk ander moment waarop protesten hoog opliepen omdat onrechtvaardigheid rechtgezet moest worden, probeerde het land uiteindelijk een nieuw evenwicht te vinden, probeerde het zodanig in te grijpen dat het een bepaald niveau van rust bereikte,’ aldus Thompson. ‘Maar we hebben nu te maken met een leider die het volkomen duidelijk heeft gemaakt dat het prima is als we in een burgeroorlog belanden.’

Sommige beelden zijn bekend, maar deze film hebben we nooit eerder gezien. Niemand weet hoe ernstig dingen kunnen worden, behalve dat in het Trump-tijdperk scènes die de ene dag nog een nachtmerrie lijken, de volgende dag bijna normaal kunnen zijn.

Michelle Goldberg

The New York Times
Verenigde Staten | dagblad | oplage 571.500

De krant der kranten, met als motto ‘All the news that’s fit to print’. Won meer journalistieke prijzen dan enig ander medium.

» Lees 360 nu voordelig. 3 maanden papier en digitaal voor €30. Of 3 maanden digitaal voor €15.

Plaats een reactie