Hoe Nederland Manhattan ruilde voor een Indonesisch eilandje

BBC  | 29 November 2017 - 07:3029 Nov - 07:30

Precies 350 jaar geleden ruilde de Republiek der Verenigde Nederlanden het eiland Manhattan voor het piepkleine Indonesische eilandje Run. Slechte deal?

Pulau Run is een van de Banda-eilanden, die gezamenlijk deel uitmaken van de Molukken. Het is slechts 3 kilometer lang en minder dan 1 kilometer breed, maar het eilandje heeft een grote rol gespeeld in de wereldgeschiedenis. In het kort komt hier hierop neer: sinds 1616 heersten de Britten over Run, met Koning James I als soeverein vorst, maar ze werden voortdurend bestookt door de Nederlanders.

Dat had alles te maken met onvervalst VOC-kolonialisme: Run was de enige plek ter wereld waar nootmuskaat en foelie voorkwam en had daarom grote economische waarde. Eén zak nootmuskaat verzekerde de eigenaar van een luxe-leven in Europa: de specerij was destijds meer waard dan goud.

Aan de andere kant van de wereld was de situatie omgekeerd: de Engelsen hielden sinds 1664 het eiland Manhattan bezet, dat eigendom was Nederland. Het was door de Republiek der Verenigde Nederlanden in 1626 voor een waarde van 60 gulden gekocht.

Monopolie
Bij de Vrede van Breda, die in 1667 het einde van de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog markeerde, werd een verdrag gesloten waarbij onder meer werd afgesproken dat de Engelsen Manhattan mochten houden in ruil voor Pulau Run. Voor de Nederlanders een bijzonder goede deal vanwege het nootmuskaatmonopolie.

Nieuw Amsterdam veranderde in New York en de Nederlanders konden hun gang gaan op Pulau Run. Ze namen gelijk maar de rest van de Banda-eilanden over en beschermden hun monopolie met bruut geweld: ongeveer de helft van de vijftienduizend inwoners op Run werd vermoord, de rest vluchtte of werd verkocht als slaaf.

Honderdtwintig jaar later raakten de Nederlanders het monopolie op de specerijen uiteindelijk kwijt, omdat nootmuskaatbomen werden geplant in Sri Lanka, Grenada, Singapore en andere Britse kolonies.

Dit jaar herdenkt Pulau Run de historische ruil van Manhattan voor Run. Het eiland hoopt toeristen te trekken. Zoals een hoteleigenaar zegt: ‘New York mag dan het financiële centrum van de wereld zijn, wij zijn het centrum van enorme biodiversiteit. We hebben walvissen, we hebben dolfijnen. New York is een betonnen jungle. Ook al heb ik er geen bezwaar tegen een appartement aan Central Park te bezitten.’

De BBC maakte deze korte reportage:

The spice island swapped for Manhattan

Run island in Indonesia was prized for its nutmeg, a spice worth more than gold 350 years ago.


Plaats een reactie

BBC