Lont in het kruidvat

Los Angeles Times / 360  | 13 November 2019 - 10:0013 Nov - 10:00

Republikeinse parlementsleden bestormden onlangs het kantoor waar achter gesloten deuren een getuigenis werd afgelegd in het onderzoek naar een afzettingsprocedure. Trump beschuldigt de ‘deep state’ van kwaadwillende ambtenarij, sabotage en spionage.

» Lees dit artikel in de Reader

President Trump heeft er bijna drie jaar over gedaan om het enorme federale ambtenarenapparaat aan zijn eisen en grillen te onderwerpen door andersdenkenden in de top opzij te schuiven en een kabinet te smeden dat buigt voor zijn obsessies en zijn politieke agenda.

De klacht van de klokkenluider die tot de impeachmentstorm leidde die over Washington trekt, is tot nu toe het duidelijkste voorbeeld dat Trump nog niet heeft gewonnen. In elk geval zijn er nog ambtenaren die de overheid draaiende houden en terugvechten: gerechtsdienaren, inlichtingenmensen en anderen die hij belachelijk maakt door hen de ‘deep state’ te noemen.

Het is niet de eerste keer. Het unieke aan Trumps ambtsperiode is dat die wordt gekenmerkt door schadelijke lekken vanuit het Witte Huis, een bijna twee jaar durend onderzoek door een speciale aanklager en ettelijke tegenslagen in federale rechtbanken over kwesties waar de president fel op is, zoals immigratie en milieu. Maar de klokkenluider die de lont in het kruitvat van de impeachment stak door uit de school te klappen over Trumps bemoeienis met Oekraïne bediende zich van een tactiek waar de president niet eerder mee te maken heeft gekregen.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

‘Het verschil tussen lekken naar de media en de officiële weg bewandelen is dat die laatste de overheid ertoe dwingt in actie te komen,’ zegt Donald Moynihan, hoogleraar Openbaar Beleid aan Georgetown University. De klokkenluider, naar het schijnt een CIA-medewerker, benaderde aanvankelijk een staflid van de Senaatscommissie die gaat over de inlichtingendiensten met de vraag hoe hij (of zij) zijn zorgen het beste kenbaar kon maken. Hij kreeg het advies een klacht in te dienen bij de inspecteur-generaal Inlichtingen, zodat hij wettelijk zou worden beschermd tegen vergeldingsacties en onthulling van zijn identiteit.

De klacht houdt in dat Trump ervan wordt beschuldigd zijn positie te hebben misbruikt door de president van Oekraïne op 25 juli in een telefoongesprek onder druk te zetten om een onderzoek in te stellen naar Joe Biden. Op dat moment had Trump bijna 400 miljoen dollar aan steun aan Oekraïne achtergehouden. Een separaat verslag van het Witte Huis van Trumps telefoontje aan de Oekraïense president Volodimir Zelensky bevestigde enkele belangrijke aantijgingen in de nog altijd anonieme klacht, terwijl andere nog worden onderzocht.

Trump richtte zijn pijlen niet op het telefoontje, maar op de klokkenluider, wiens identiteit hij dreigde te zullen achterhalen. ‘Ons land moet uitzoeken wie het was, want naar mijn mening is hij een spion,’ zei hij in de Oval Office. Hij beweerde dat alleen ‘erkende’ klokkenluiders tegen repressaillemaatregelen mogen worden beschermd.

Trump heeft het al sinds zijn benoeming aan de stok met de Amerikaanse inlichtingendiensten en heeft ze met nazi’s vergeleken nadat een controversieel dossier over vermeende banden met Moskou was uitgelekt. Vorig jaar koos hij op een persconferentie in Finland openlijk partij voor de Russische president Vladimir Poetin aangaande de conclusies van de inlichtingendiensten, waarvan hij later zei dat ‘ze als een dolle tekeergaan’.

Mike Pompeo

Een van Trumps bondgenoten die door de impeachment tussen twee vuren kwamen te liggen, Mike Pompeo, heeft gezworen beperkte medewerking te zullen verlenen. In een boze brief beschuldigde hij Democratische afgevaardigden ervan medewerkers van Buitenlandse Zaken te ‘koeioneren’ en zei hij dat sommigen van hen niet zouden getuigen. Hij zei er niet bij of hij zich zou verzetten tegen een dagvaarding om documenten te overleggen.

Van alle kanten neemt de weerstand toe. Charles E. Grassley, afgevaardigde namens Iowa en de langst zittende Republikein in de Senaat, heeft wetten opgesteld die klokkenluiders moeten beschermen. Hij nam het in krachtige bewoordingen voor de klokkenluider op en waarschuwde voor ‘wilde speculaties die door partijdige politici en media als wapen worden gebruikt’. De voormalige ambassadeur van de Verenigde Staten in Oekraïne, Marie Louise Jovanovitsj, die naar verluidt getuige was van enkele van de gebeurtenissen, heeft zich bereid verklaard om de komende week achter gesloten deuren te getuigen voor de Senaatscommissie van Buitenlandse Zaken, ook al werkt ze nog steeds op het gelijknamige ministerie.

De voormalige speciale afgezant voor Oekraïne namens de VS, Kurt Volker, die vrijdag ontslag nam, legt de uitspraken van Pompeo ook naast zich neer. Hij zal een verklaring onder ede voor de commissie afleggen die waarschijnlijk gedeeltelijk gaat over wat hij Zelensky voor en na het telefoontje van Trump heeft verteld. Ten slotte maakte de directeur-generaal van Binnenlandse Zaken hoogstpersoonlijk zijn zorgen op Capitol Hill kenbaar.

Volgens de Democraten heeft hij bewijzen overlegd van een campagne om op het ministerie onjuiste informatie over Jovanovitsj te verspreiden die haar in diskrediet zou brengen.

“De “deep state” is een belachelijk begrip, want het ambtelijke apparaat opereert binnen de wet”

Terwijl Trump zich woedend verdedigt, wijzen andere signalen op verzet in verschillende overheidsgelederen. Rechter Reggie B. Walton, die nog werd benoemd door president George W. Bush, tikte het ministerie van Justitie op de vingers vanwege de mogelijke vervolging van voormalig FBI directeur Andrew McCabe – een regelmatig mikpunt van Trumps woede – omdat hij zou hebben gelogen dat hij niet naar de media had gelekt.

Democraten en bestuurskundigen maken bezwaar tegen de term ‘deep state’ en beschuldigen Trump ervan dat hij regeringsfunctionarissen demoniseert die wettelijke richtlijnen naleven om machtsmisbruik te voor-komen. ‘De “deep state” is een belachelijk begrip, want het moderne ambtelijke apparaat opereert binnen de wet,’ aldus Elaine Kamarck, die onder president Clinton meewerkte aan bestuurshervormingen.

De problemen waar Trump mee kampt, zijn deels het gevolg van zijn chaotische managementstijl in het Witte Huis, waar hij loyaliteit laat prevaleren boven ervaring en deskundigheid. Hij is verantwoordelijk voor de hoogste omloopsnelheid van vooraanstaande stafmedewerkers ooit, voor uitgedund en gedemoraliseerd personeel op belangrijke uitvoerende instanties, voor kwaadsprekerij door medewerkers die moeten vechten om invloed te krijgen en voor frustratie onder ervaren ambtenaren, van wie hij de expertise aan zijn laars lapt.

‘Deze regering heeft keer op keer blijk gegeven van minachting voor het gebruikelijke aannamebeleid en personeelsbeheer, en ik denk dat het haar nu duur komt te staan,’ zegt Kathryn Dunn Tenpas, lid van de onpartijdige Brookings Institution. Ze beweert dat Trump al 78 procent van zijn oorspronkelijke hoge stafleden is kwijtgeraakt, veel meer dan de vijf presidenten voor hem in de eerste 33 maanden van hun termijn. De klokkenluider, voegt ze eraan toe, ‘moedigt anderen die zich zorgen maken aan om zich uit te spreken. We staan misschien op een keerpunt.’

Peilingen

Tijdens eerdere schandalen bleef Trump onverminderd populair bij verstokte Republikeinse kiezers en daar lijkt geen verandering in te komen. Toch lijken de eerste verkiezingspolls te wijzen op steun voor impeachment onder zwevende kiezers, die de verkiezingen kunnen maken of breken, terwijl de Republikeinen in het Congres toekijken. ‘De grote vraag is of ze zich terugtrekken, want dat bezegelde op het laatste moment het lot van Richard Nixon,’ zegt John A. Farrell, auteur van een biografie uit 2017 over Nixon, de enige president die aftrad om afzetting te voorkomen.

De publieke opinie wijzigde langzaam tijdens het twee jaar durende Watergate-schandaal. Pas toen het hooggerechtshof besloot geheime bandopnames uit de Oval Office openbaar te maken waarop Nixon opdracht gaf alles in de doofpot te stoppen, kalfde op Capitol Hill de steun voor de president af. Die zou niet zo solide blijken als Nixon dacht.

‘Bijna elke institutie deed tot op zekere hoogte wat ze moest doen,’ aldus Farrell. ‘Nixon ging ervan uit dat ze ontzag hadden voor het presidentschap. Hij dacht iedereen te kunnen intimideren. Maar het lukte hem niet.’ 

STAND VAN ZAKEN

Het impeachmentonderzoek is nu al meer dan een maand aan de gang. Wat zijn de laatste ontwikkelingen?

President Trump wordt ervan beschuldigt de wet te hebben gebroken door de Oekraïense president Zelensky onder druk te zetten om een onderzoek te starten naar voormalig vicepresident Joe Biden, zijn mogelijke Democratische tegenstander in de komende verkiezingen. Hierbijzou Trump misbruik hebben gemaakt van zijn presidentiële macht voor persoonlijk politiek gewin.

De meest ‘belastende’ verklaring in het onderzoek tot nu toe is die van topdiplomaat in Oekraïne Bill Taylor, aldus The New York Times. Taylor heeft voor de onderzoekscommissie getuigd dat er inderdaad sprake was van ‘quid pro quo’, oftewel voor wat hoort wat, in het toezeggen van een steunpakket van 391 miljoen dollar aan Oekraïne. Hiervoor zou Trump als voorwaarde hebben gesteld dat Zelensky een publiekelijk onderzoek zou instellen tegen Joe Biden en zijn familie, verklaart Taylor.

De VS-ambassadeur voor de EU, Gordon Sondland, heeft getuigd dat Trump het Oekraïnebeleid delegeerde aan zijn persoonlijke advocaat Rudolph Giuliani; dit blijkt uit zijn openingsverklaring voor de onderzoekscommissie ingezien door The New York Times. Giuliani heeft meerdere malen afgesproken met Oekraïense openbaar aanklagers en regeringsfunctionarissen om een onderzoek naar Biden en zijn familie aan te moedigen.

Politico kijkt uit naar de getuigenis van Tim Morrison, een National Security Council-medewerker die aanwezig was bij het beruchte telefoongesprek waarin Trump Zelensky onder druk zou hebben gezet. Morrison zal op donderdag 31 oktober getuigen, de dag dat deze editie van 360 verschijnt.

Auteurs: Noah Bierman, Chris Megerian en Eli Stokols

Los Angeles Times
Verenigde Staten | dagblad | oplage 657.000

Meest links georiënteerde van de grote Amerikaanse kranten. Belangrijke nieuwsbron voor de entertainmentindustrie en winnaar van vele Pulitzerprijzen. Eigendom van de Tribune Company in Chicago.

Plaats een reactie

Vorig jaar koos Trump op een persconferentie in Finland openlijk partij voor de Russische president Vladimir Poetin. – © Unsplash