• The Times
  • Reader
  • Een monster 
in het riool

Een monster 
in het riool

The Times | Londen | Damian Whitworth | 07 september 2018

Onder de straten van Londen werd de grootste vetberg ooit ontdekt. Een monster van minstens 750 meter lang, bestaande uit gestold vet, uitwerpselen en afval. Journalist Damian Whitworth ging op stap met het team dat het gevaarte moet opruimen.

Een straat in Southwark, Zuid-Londen, na 
middernacht. Er komt een konvooi grote en ongewoon ogende vrachtauto’s met zwaailichten aanrijden. De auto’s stoppen, mannen in goed zichtbare kleding stappen uit en zetten het deel van de straat af dat naar de Theems leidt.
De vrachtauto’s bevatten opslagtanks en grote 
slangen. Het deksel van een mangat in de straat wordt opgetild en er wordt een stellage boven gezet. Mannen in overalls en met lieslaarzen, dikke industriële handschoenen en beschermende brillen dalen via een ladder af in het riool, gadegeslagen door 
figuren met zuurstoftanks op hun rug.

Het lijkt misschien op een onderzoek naar een vreselijk onderaards ongeval, maar dit is een nachtelijk ritueel in veel Britse steden. Deze straat is al wekenlang elke nacht getuige van dit schouwspel en zal 
dat nog vele weken blijven, terwijl waterbedrijf 
Thames Water de strijd aanbindt met een monster in de rioolbuis dat tot een koppige vijand is uitgegroeid.

De ongenode gast is een vetberg, een van de diverse reusachtige blokkades van gestold vet, menselijke uitwerpselen en afval die zich ophouden onder de straten van de Britse hoofdstad. Vorig jaar haalde een vetberg in Whitechapel de voorpagina’s nadat was ontdekt dat hij langer was dan de Tower Bridge en evenveel woog als elf dubbeldeksbussen. Hij kreeg 
de bijnaam ‘Fatty McFatberg’ en een brok ervan is 
te zien in het Museum of London.

Deze vetberg behoort niet tot dezelfde categorie. 
Hij is veel, veel groter. Hoeveel groter weet niemand precies. De mannen die dit vooralsnog naamloze beest uit zijn hol hebben proberen te halen zeggen dat ze vetbergen met een indrukwekkender omvang hebben gezien (deze rioolbuis is 1,3 meter hoog en iets minder dan een meter breed), maar nog nooit zo’n lange. Deze reusachtige vetslang is minstens drie keer zo lang als de 250 meter lange kolos uit Whitechapel. Het is waarschijnlijk de grootste 
vetberg die ooit in Engeland is ontdekt, en in zijn stinkende massa liggen ongemakkelijke waarheden begraven over de manier waarop we in moderne steden leven.

Drie p’s

Thames Water besteedt een miljoen pond per maand aan het ontstoppen van riolen. De verwijdering van de vetberg in Whitechapel kostte 225.000 pond. Alex Saunders, die leidinggeeft aan het afvalwaternetwerk van het bedrijf, hamert erop dat er alleen afvalwater door de gootsteen mag gaan en dat er niets door de wc mag worden gespoeld behalve de ‘drie p’s’ – poep, pies en (wc-)papier. Maar in werkelijkheid gaat er een enorme hoeveelheid kookvet door onze gootstenen, vooral bij restaurants. Als je binnen vijftig meter van een eetgelegenheid woont maak je acht keer zoveel kans op een overstroming van het riool.

Gestold vet blijft aan de ruwe bakstenen en metalen uitsteeksels in de victoriaanse riolen plakken en het andere afval dat we doorspoelen gaat er een verbinding mee aan. Het mengsel wordt zo hard als beton en de buisopening wordt steeds smaller, totdat er niets meer doorheen kan en het rioolwater omhoogkomt door de afvoer. Buizen kunnen binnen enkele maanden verstopt raken.

Om een vetberg te verwijderen gebruiken ‘bestrijders’ hogedrukslangen om hem in stukken te spuiten, waarna verstoppingen met houwelen en schoppen worden weggebikt. Een deel van de vetberg wordt via de buizen weggespoeld en behandeld door rioolwaterzuiverings-installaties. Een groter deel van deze megavetbergen wordt opgezogen en in zakken naar een bedrijf in 
het noorden van Engeland getransporteerd dat er biobrandstof van maakt. Volgens Saunders is Thames Water de grootste producent van duurzame energie in Londen. Het bedrijf produceert genoeg stroom voor een stad groter dan Oxford en streeft ernaar energieneutraal te worden.

Vannacht willen de bestrijders een stuk vetberg van vijf ton verwijderen, dat voor een tv-documentaire een ‘autopsie’ zal ondergaan, die zal aantonen waar dit beest onder Blackfriars Road uit bestaat. In 
andere vetbergen zijn kunstgebitten, oude munten, een volledige wc-pot, munitie en een verlovingsring aangetroffen. Een team van acht man sterk heeft zich voor deze klus verzameld en Phil Fiddes is een van de twee mannen die zich met het uitgraven 
zullen bezighouden. ‘Dit spul is absoluut zo hard als beton,’ zegt hij.

Een medewerker van Thames Water met een stukje vetberg. – © Dominic Lipinski / Getty Images
Een medewerker van Thames Water met een stukje vetberg. – © Dominic Lipinski / Getty Images

Een reddingsteam van twee man met een zuurstoftank op hun rug is stand-by. Dit is niet zozeer uit angst dat hun collega’s door een plotselinge tsunami zullen worden weggespoeld als wel vanwege de mogelijkheid dat ze bedwelmd raken door schadelijke of zelfs dodelijk gevaarlijke dampen. Ze meten de concentratie van het naar rotte eieren stinkende waterstofsulfide en het penetrant ruikende ammoniak die worden geproduceerd door bedorven 
rioolwater. Als de concentraties te hoog worden, wordt het team geëvacueerd.

De geur die uit het mangat komt is die van een 
openbaar toilet dat al een week lang niet is schoongemaakt. Saunders geeft de stank een 3,5 op een schaal van 10, dus de hemel mag weten met wat voor helse geuren hij verder nog in aanraking is gekomen.

Ik dacht dat we misschien naar beneden zouden gaan om een kijkje te nemen, maar het is kennelijk te krap en te gevaarlijk om pottenkijkers toe te laten. Ik doe manhaftige pogingen om mijn opluchting niet te laten blijken en we stappen in een bestelbusje om de opruimactie via camera’s te volgen. Fiddes waadt tot aan zijn billen door smurrie en nadert 
de punt van de vetberg met zijn schop. De massa blokkeert een groot deel van de buis.

Fiddes (40) doet dit werk al meer dan tien jaar. Er worden brokken van de vetberg afgebikt, afgevoerd in zakken en op een plastic zeil gelegd. Ze zien eruit als uitgedroogde, kalkachtige drollen van een olifant die te veel calcium binnen heeft gekregen. De geur irriteert de neusgaten en de ammoniakdamp kolkt achter in je keel. Zelfs nu ik dit schrijf kan ik die geur proeven.

Mijn vrouw, die 
in de keuken was, draaide zich om en zei: 
“Je komt dit huis niet in voordat je bent 
afgespoten”

‘Ik merk het niet meer,’ zegt Fiddes. ‘Halverwege december kwam ik thuis van mijn werk, deed de achterdeur open en mijn vrouw, die 
in de keuken was, draaide zich om en zei: 
“Je komt dit huis niet in voordat je bent 
afgespoten.” Stond ik daar bij min drie in 
mijn boxershort op de oprit om me te laten schoonspuiten door mijn vrouw.’

Een paar weken later ga ik naar de autopsie van de vetberg. Deze wordt verricht in een reusachtig vertrek in Abbey Mills, het schitterende victoriaanse pompstation in Stratford, Oost-Londen, ook wel bekend als de ‘rioolkathedraal’. Medewerkers van Thames Water en studenten van Cranfield 
University, uitgerust met beschermende pakken, maskers en handschoenen, staan aan tafels en 
breken met behulp van hamers en zagen grote ladingen van de vetberg in stukken. Kleine brokjes worden vervolgens ontleed en onderzocht door wetenschappers.

Carla Valentine, een pathologisch assistente met vuurrood haar, houdt toezicht op het 
project. Ze heeft heel wat ervaring met dode lichamen, maar beschouwt de vetberg als ‘een monster uit een B-film, zoals een horrorfilm van rond 1980. Het woont onder je huis, het voedt zich met menselijke uitwerpselen. Het is een ecosysteem op zichzelf, dat de resten van mensenlevens bevat en ons een inkijkje in de samenleving geeft.’

Kookvet en vochtige doekjes

Bijna negentig procent van de vetberg is spijsolie. Fecale materie breekt meestal af en spoelt weg via de riolering. Braadvet vermengt zich met het calcium in het water en wordt via een chemische reactie tot deze bleke kalkachtige materie getransformeerd.

Onze liefde voor uit eten gaan is de belangrijkste reden voor het toenemen van de vetberg, zegt Andy Drinkwater van onderzoekscentrum WRc. ‘De hoeveelheid vet die in het riool terechtkomt hangt samen met de welvaart van het land en hoe vaak mensen in een restaurant gaan eten.’ Hij spoort ons aan zo veel mogelijk vet van borden te vegen met keukenpapier voordat we ze afwassen.

Gezondheidsinspecteurs zijn in commerciële keukens meer gericht op hygiëne bij de voedselbereiding dan op de afwasafdeling. Waterbedrijven proberen restaurants aan te leren om vetvangers te gebruiken, die vast voedsel en vet opvangen. Restaurants die hardnekkig vet blijven 
wegspoelen kunnen worden vervolgd.

Ook een andere moderne trend is van cruciaal belang geweest voor de vetberg. Elk jaar kopen we miljarden vochtige doekjes en veel te veel daarvan worden door de wc gespoeld en komen in het riool terecht, waar ze als bindmiddel voor 
vetbergen fungeren. Stapels doekjes van de vetberg onder Blackfriars Road liggen gesorteerd in bakjes. ‘Dertig jaar geleden hadden we geen problemen met natte doekjes die de riolen verstopten. Dat is pas de afgelopen twintig jaar een probleem geworden vanwege een moderne gemaksuitvinding,’ zegt Drinkwater. ‘Er is een nat doekje voor alles, en omdat het niet veel groter is dan een stukje wc-papier leeft het idee dat je het met een gerust hart door de wc kunt spoelen, maar dat is natuurlijk niet waar, omdat een heleboel van die doekjes niet afbreekbaar zijn.’

Er zijn drie soorten doekjes die door WRc worden getest. Aan de ene kant van de schaal is er wc-papier, dat moeiteloos afbreekt, en aan de andere kant zijn er ouderwetse doekjes van polypropeen. ‘Die zijn zo taai als hondenleer. Ze breken niet af. En ze zullen 
er over vijftig jaar nog zijn,’ zegt Drinkwater. Ze bevatten ook plasticvezels, die aan het rioolwater-zuiveringssysteem ontsnappen en waarschijnlijk 
in zee terechtkomen. Halverwege de schaal vinden we de vochtige toiletdoekjes. ‘Sommige daarvan 
breken relatief goed af, andere minder goed,’ zegt Drinkwater.

Journalist Sam Fishwick (r.) van de Evening Standard met een stukje van Fatty McFatberg, die even veel woog als elf dubbeldeksbussen. – © Matt Writtle / ES
Journalist Sam Fishwick (r.) van de Evening Standard met een stukje van Fatty McFatberg, die even veel woog als elf dubbeldeksbussen. – © Matt Writtle / ES

Vandaag test Drinkwater verschillende natte doekjes door ze in kolven met water te stoppen en met behulp van een schudtafel de riolering na te bootsen. Hij merkt dat sommige doekjes uit pakjes waarop ‘doorspoelbaar’ staat niet afbreken, al kan het woord ‘doorspoelbaar’ technisch juist zijn, in zoverre dat 
de doekjes niet in de thuisafvoer blijven steken.

Een in Japan ontwikkeld vochtig toiletdoekje breekt goed af. ‘De technologie om afbreekbare doekjes te maken bestaat, maar sommige grote fabrikanten lopen niet zo hard.’ Hij wijst erop dat rioolbuizen, anders dan gasbuizen of chemische buizen, het enige afgesloten buizensysteem zijn waar de eigenaar geen controle heeft over wat erin gaat. ‘Je vertrouwt op het publiek, maar een groot deel van het publiek staat niet stil bij wat ze in de wc gooien en sommige 
mensen zal het een rotzorg zijn. Als iemand iets wil doorspoelen dat hij niet zou moeten doorspoelen houd je hem niet tegen, tenzij je in elke wc een 
politieman neerzet.’

De autopsie levert injectiespuiten, naalden, plastic drugszakjes, condooms en chocoladewikkels op. Wetenschappers tonen beelden van wriemelende dingetjes op een scherm; dit zijn microscopisch 
kleine wormpjes die zich dankbaar tegoed hebben gedaan aan de vetberg. Ze zijn onschadelijk, maar later vinden de wetenschappers de listeriabacterie, E. coli en bacteriën die resistent zijn tegen antibiotica.

De stinkende vetberg bevat een cocktail van chemicaliën, vaak afkomstig van haarproducten en scheercrèmes. Er is bewijs van onze afhankelijkheid van pijnstillers, acnecrème en nicotine, maar er zijn ook duidelijke sporen van paddo’s, paardenverdovingsmiddelen, cocaïne, MDMA en morfine. Mocht iemand nog twijfelen aan onze obsessie met een positief lichaamsbeeld, dan zijn er aanzienlijke hoeveelheden sport- en gewichtsverliessupplementen voorhanden, waaronder ostarine, een spierontwikkelaar die in Engeland niet verkocht mag worden en op de lijst met verboden middelen van het Wereld Anti-Doping Agentschap staat.

Ondertussen gaat de afschuwelijke vetbergverwijder-actie onverdroten door. Saunders schat dat ze 
daarbeneden nog zes tot acht weken bezig zullen zijn, waarna ze zo’n anderhalve kilometer riool 
zullen hebben gereinigd. Pas dan zal de volle omvang van de monstrueuze verstopping duidelijk worden. ‘We zijn er voor ongeveer driekwart doorheen,’ zegt hij. ‘We zullen pas weten hoe lang hij was als we 
hem helemaal hebben opgeruimd.’

En als de vetberg van Blackfriars Road er niet meer 
is, groeit er ergens anders wel weer een nieuwe. Dat zou ons allemaal aan het denken moeten zetten voordat we doortrekken.

Auteur: Damian Whitworth

The Times 
Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 435.000

Het oudste en bekendste Britse dagblad (1785) is eigendom van Rupert Murdoch. Lang het naslagwerk voor en de stem 
van het establishment.

Dit artikel van Damian Whitworth verscheen eerder in The Times.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.