• Al Monitor
  • Economie
  • In Tunesië dreigt 
een opstand der dorstigen

In Tunesië dreigt 
een opstand der dorstigen

Al Monitor | Perrine Massy | 29 september 2016

Watertekorten leiden tot oplopende spanningen in Tunesië. Als de regering geen maatregelen neemt, kan het uit de hand lopen, waarschuwen deskundigen.

Inwoners van Fernana – een stadje in het noordwesten van Tunesië – verzamelden zich op 12 september bij het pompstation dat water levert aan Tunis. Ze dreigden de toevoer naar de hoofdstad af te snijden. Veiligheidstroepen moesten in actie komen om dit te verhinderen. Aanleiding voor het incident was de dood van Wissem Nasri, een café-eigenaar die zich voor het gemeentehuis in brand had gestoken na ruzie met een hoge ambtenaar die hem geen toestemming wilde geven om zijn klanten waterpijpen aan te bieden.

De zelfmoord doet onherroepelijk denken aan die van Mohamed Bouazizi in Sidi Bouzid, de fruithandelaar wiens wanhoopsdaad de Tunesische revolutie in december 2010 inluidde, waarop een keten van Arabische opstanden volgde. De jongste zelfverbranding leidde tot stakingen en betogingen in Fernana. In een tv-reportage in september hekelde een inwoner de marginalisering van 
zijn stad. Een marginalisering die vooral uit het watergebrek blijkt, want dat 
zou er helemaal niet moeten zijn: 
het gebied rond Fernana kent juist 
de hoogste regenval van het land en voorziet noordelijk Tunesië grotendeels van drinkwater.

Een dode kameel in de Tunesische woestijn, vlak bij de grens met Libië. – © HH
Een dode kameel in de Tunesische woestijn, vlak bij de grens met Libië. – © HH

Storingen in de watervoorziening hebben sinds begin juli in Tunesië 
tot woede en protesten geleid. Een ‘opstand van dorstigen’ dreigde zelfs, aldus het Tunesische civiele waterobservatorium Watchwater. Vergeleken met 2015 kampt Tunesië met een neerslagtekort van 28 procent, verklaarde voormalige minister van Landbouw Saad Seddik in juli (hij werd een maand later vervangen). Hierdoor waren de stuwmeren in het noorden van het land niet naar behoren gevuld. De Tunesiërs leefden ‘onder de waterarmoedegrens’, stelde de bewindsman voorts. Volgens de VN ligt die grens op 1000 kubieke meter per persoon. In Tunesië is op dit moment slechts 460 kubieke meter per persoon beschikbaar.

Watchwater wees erop dat de nieuwe Tunesische grondwet het recht op water waarborgt. De organisatie was van mening dat Sonede (het nationale waterbedrijf) en de minister van Landbouw zich voor het parlement moesten verantwoorden. Het was vergeefse moeite. Volgens Ala Marzougui van Watchwater lijden alle Tunesische regio’s onder storingen, zelfs in de winter. ‘Misschien dat er nu meer 
aandacht is van de media omdat 
deze zomer ook toeristische plaatsen werden getroffen.’

De overheid blijft in gebreke, zo meent Larbi Bouguerra, auteur van het boek Water Under Threat. ‘Het is alom bekend dat de regenval onregelmatig is in het Middellandse Zeegebied en er droogteperiodes van vijf tot zes jaar optreden. En toch is er niets gedaan om het probleem aan te pakken. Er is niet geanticipeerd. Wel wordt er in Tunesië water verspild, omdat we niet langer traditionele methoden gebruiken zoals opvang van regenwater in tanks. De regimes van de voormalige presidenten Bourguiba en Ben Ali richtten zich vooral op de kust. Ze voerden al het water uit het noorden van Tunesië af naar de Sahel en de toeristische steden.’

Recht op water

De Tunesische revolutie begon in gebieden waar de watervoorziening het slechtst was, zo schreef Bouguerra in 2015 in een reeks artikelen over water en de Arabische Lente. Marzougui voegt daaraan toe: ‘De regio’s die het zwaarst zijn getroffen door watertekorten – Gafsa, Jendouba, Kasserine, Sidi Bouzid en Kairouan – gaan ook het meest gebukt onder marginalisering, werkloosheid, gebrek aan infrastructuur en toegang tot de gezondheidszorg.’

Tunesië zal in 2040 een van de ernstigst door watertekort bedreigde landen ter wereld zijn, voorspelt het World Resources Institute. Waterschaarste is een ‘ontwikkelingsuitdaging’ voor Tunesië, zo meldde de Wereldbank in 2014, vanwege complicerende factoren als klimaatverandering, verstedelijking en de groeiende vraag vanuit industrie en landbouw.

‘Er is zeker sprake van overexploitatie en watervervuiling,’ aldus Habib Ayeb, een Tunesische geograaf die als onderzoeker en hoofddocent werkzaam is aan de Universiteit van Parijs VIII. ‘Het allerbelangrijkste is het recht op water. Het is een kwestie van ongelijkheid en onrechtvaardigheid. Het echte probleem is voor mij: wie heeft recht op water en waarvoor wordt het gebruikt?’

‘Als we ervan uitgaan dat de laatste revolutie voortkwam uit sociale nood, dan kan water een nieuwe opstand ontketenen’

In 2013, toen de grondwet werd opgesteld die een jaar later in werking trad, was Ayeb een van degenen die erop aandrongen het recht op water juridisch afdwingbaar te maken, ‘waardoor mensen die niet zijn aangesloten op schoon water juridische stappen tegen de staat kunnen ondernemen en financiële compensatie kunnen krijgen’. 
Het voorstel werd niet aangenomen.

Ayeb benadrukt dat hij niet in de toekomst kan kijken. Hij zegt ook: ‘Als we ervan uitgaan dat de laatste revolutie voortkwam uit sociale nood, dan kan water een nieuwe opstand ontketenen. Tijdens de dictatuur waren er al storingen in de watervoorziening, maar niemand sprak erover. Zolang ons waterbeheermodel niet verandert, denk ik niet dat het probleem verdwijnt.’

Auteur: Perrine Massy

Al-Monitor
Verenigde Staten | website | al-monitor.com

Website die is opgericht door Jamal Daniel en zijn basis heeft in Washington D.C. Nieuws en analyses uit het Midden-Oosten in zowel eigenhandige als vertaalde artikelen. Werkt samen met de grootste nieuwsorganisaties in het Midden-Oosten.

Dit artikel van Perrine Massy verscheen eerder in Al Monitor.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.