• Foreign Policy
  • Politiek
  • Justin Trudeau: 
de val van een virocraat?

Justin Trudeau: 
de val van een virocraat?

Foreign Policy | Stephen March | 18 maart 2019

Justin Trudeau, het toonbeeld van fatsoen en beschaving, is verstrikt geraakt in een corruptieschandaal dat wordt uitgespeeld op sociale media en hem ten val zou kunnen brengen.

Aan het begin van zijn premierschap kondigde Justin Trudeau bij een alom toegejuichte 
presentatie van het nieuwe links in Canada aan dat hij een divers en gendergelijk kabinet zou vormen. Op de vraag waarom antwoordde hij: ‘Omdat het 2015 is’, een antwoord dat over de hele wereld direct viraal ging. Maar goed, het is nu 2019 en de regering-Trudeau is verwikkeld in een zelfgecreëerd schandaal, een op de sociale media en televisie uitgespeelde tragedie die het land verlamt en Trudeau ten val zou kunnen brengen. De premier is een leerzaam voorbeeld van 
hoe gevaarlijk een ‘virocratie’ [regeren dankzij de macht van sociale media] kan zijn: sociale media kunnen je maken of breken.

Het SNC-Lavalin-schandaal stelt in 
vergelijking met schandalen rondom Benjamin Netanyahu weinig voor, om nog maar te zwijgen van die rondom Donald Trump. Toch gaat het om een ernstige aanklacht. Om het samen te vatten: een in Quebec gevestigd bouwbedrijf, SNC-Lavalin, heeft 8500 werknemers in dienst en wereldwijd nog eens tienduizenden. Het is een bedrijf dat regelmatig wordt geconfronteerd met serieuze beschuldigingen van corruptie, zowel in Canada als in andere landen. Toen het bedrijf onlangs vervolgd zou worden voor een omkopingszaak in Libië, stond minister van Justitie Jody Wilson-Raybould voor een keuze: de rechtszaak doorzetten, wat onvermijdelijk zou leiden tot de ineenstorting van het bedrijf, of aansturen op een schikking.

Wilson-Raybould heeft verklaard dat ze na haar beslissing om tot vervolging over te gaan door de premier onder druk is gezet om toch een schikking te treffen en zo de banen (en de stemmen) bij SNC-Lavalin in Quebec veilig te stellen. Toen ze dat weigerde, werd ze overgeplaatst naar het ministerie van Veteranenzaken. Overigens heeft de premier ontkend dat hij haar onder druk zou hebben gezet.

Justin Trudeau met zijn kabinet, met links op de middelste rij Jody Wilson-Raybould, 21 augustus 2018. – © The Canadian Press/Chad Hipolito
Justin Trudeau met zijn kabinet, met links op de middelste rij Jody Wilson-Raybould, 21 augustus 2018. – © The Canadian Press/Chad Hipolito

In de politieke geschiedenis van Canada hebben zich vele soortgelijke schandalen voorgedaan. Trudeaus 
conservatieve voorganger Stephen Harper was betrokken bij het betalen van zwijggeld aan senatoren en bij 
een reeks onregelmatigheden rond 
de verkiezingen, en hij was de eerste premier in de Canadese geschiedenis die met een motie van wantrouwen werd weggestemd. Eén aspect maakt het SNC-Lavalin-schandaal wel bijzonder: iemand uit Trudeaus eigen kabinet heeft het zelf in de openbaarheid gebracht.

Naar Canadese normen was Wilson-Rayboulds verklaring hoogstaand politiek theater. Ze sloot haar verklaring af met de zin: ‘Ik stam uit een lange lijn van matriarchen en ik vertel altijd de waarheid.’ Een prachtige tweet. Op verscheidene sociale media kreeg zij 
de steun van enkele van haar collega’s in de Liberal Party en in het kabinet.

Eigenlijk zat de zelfverbranding van 
de regering-Trudeau er al lang aan 
te komen. Die lag al verankerd in de manier waarop ze aan de macht kwam, door de morele kaart te spelen en de sociale media te gebruiken. Trudeau was een meester in de kunst zichzelf als progressieve beroemdheid te presenteren. Hij liet zien dat je door handig gebruik te maken van de sociale media zelfs de verkiezingen kunt winnen. Maar voor die politieke tactiek betaal je een prijs, namelijk dat je zuiver moet overkomen. En die prijs wordt nu door Trudeau betaald.

Tijdens de regeerperiode van de Liberals is er voortdurend enige spanning geweest tussen imago en macht. Jody Wilson-Raybould was daar zelf een interessant voorbeeld van. Zij is een voormalige regionale leider van de First Nations [de oorspronkelijke bewoners van Canada] en dochter van een leider, maar toen ze in 2016 de Assembly of First Nations bijwoonde, moest ze als minister van Justitie de volgende verklaring afleggen: ‘Hoe graag ik morgen ook de Indian Act 
in het vuur van de geschiedenis zou willen werpen, zodat de inheemse volkeren uit de as kunnen herrijzen, dat 
is geen haalbare optie – precies daarom is een simplistische politiek, zoals het aanvaarden van de UNDRIP [United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, de VN-verklaring over de Rechten van Inheemse Volkeren] als Canadese wet, onwerkbaar en leidt het, met alle respect, af van het werk dat vereist is om deze verklaring daadwerkelijk te implementeren.’

De Liberals van Trudeau vormen op dit moment de succesvolste progressieve regering ter wereld

De tegenstelling is duidelijk: het is moreel juist om de UNDRIP aan te nemen. Maar dat kan ze niet doen, juist omdat ze de macht heeft om het te doen. Het moet een marteling zijn geweest – je kan het horen aan de manier waarop ze het formuleert – om degene te zijn die in Canada de grootste verantwoordelijkheid draagt voor het handhaven van 
de Indian Act, een kwalijk document.

Iedereen die iets weet van de politieke geschiedenis of politieke theorie weet dat moreel besef en macht niet altijd goed samengaan. De stuurlui aan wal hebben het een stuk makkelijker. Vanaf de zijlijn, zoals Twitter, hoef je je niet af te vragen of de UNDRIP uitvoerbaar is. Je hoeft alleen maar te roepen dat het een schande is dat de Indian Act bestaat, wat ook zo is. De sociale media schuiven met veel spektakel het fundamentele dilemma tussen moreel juist handelen en macht terzijde. 
Wilson-Raybould is buitengewoon integer. Daar twijfelt niemand aan.

Maar het maakt niet uit of ze de macht niet waard is of dat de macht haar 
niet waard is. Het resultaat is hetzelfde. Eind dit jaar zijn er weer verkiezingen. Omwille van haar integriteit heeft Wilson-Raybould een dienst bewezen aan Andrew Scheer, de leider van de Conservatieve Partij, die geen klimaatplannen heeft en die werd uitgejouwd toen hij op de Assembly of First Nations verscheen.

 De voormalige Canadese minister van Justitie, Jody Wilson-Raybould, verklaarde dat de regering haar onder grote druk heeft gezet.
De voormalige Canadese minister van Justitie, Jody Wilson-Raybould, verklaarde dat de regering haar onder grote druk heeft gezet.

De Liberals van Trudeau vormen op dit moment de succesvolste progressieve regering ter wereld. De dag voor Wilson-Raybould haar verklaring aflegde, meldde Bloomberg dat het percentage kinderen die in Canada in armoede leven het laagst is sinds 2002. Ze hebben ervoor gezorgd dat Canada het laatste bastion ter wereld is waar het multiculturalisme nog functioneert. Ze hebben pal gestaan voor vluchtelingen. Ze hebben de NAFTA-onderhandelingen met een op tilt geslagen Trump succesvol afgerond. Ze hebben marihuana gelegaliseerd.

Tegelijkertijd heeft Canada wat economische groei betreft het grootste deel van Trudeaus regeringsperiode in de G7 op de eerste of tweede plaats gestaan. Stuk voor stuk grote successen, maar politiek leggen die geen gewicht in de schaal, omdat de Liberals hun huis hebben gebouwd op het zand van de sociale media.

Zelfs als Trudeau weer wint, zal zijn positie onzeker blijven. Digitale deugdzaamheid vreet zichzelf op. Wie leeft voor de bühne, wordt afgemaakt op de bühne. Maar het is de vraag of Trudeaus handige bespelen van de sociale media hem bij de volgende verkiezingen niet hoe dan ook de overwinning zal bezorgen. De politieke macht van de sociale media is ondanks de glamourachtige neiging tot zelfverbranding zo groot dat een traditioneel schandaal zoals dat van SNC-Lavalin niet zo zwaar weegt als het in een andere tijd gedaan zou hebben.

Wat ook in Trudeaus voordeel werkt, 
is de fundamentele hypocrisie van het Canadese volk. Zelfgenoegzaamheid is wat ons politiek kenmerkt, vooral in onze relatie met andere landen, maar diep van binnen zijn we ook gek op een bullebak. We willen ons misschien heel braaf voordoen, maar we willen ook een schurk die vecht voor onze banen en in opstand komt tegen vermeende schurken in Saoedi-Arabië of waar dan ook. Ook in deze tijd van Facebook en Twitter.

Auteur: Stephen March

Foreign Policy
Verenigde Staten | tweemaandelijks tijdschrift | oplage 75.000

Dit artikel van Stephen March verscheen eerder in Foreign Policy.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.