Ook drones vallen uit de lucht

The Washington Post/360 Magazine  | 12 April 2016 - 11:5512 Apr - 11:55

Hoewel de Amerikaanse overheid beweert dat het gebruik van drones veilig is, laat een rapport dat in handen kwam van The Washington Post iets heel anders zien. Ternauwernood werd een echt grote ramp tot nu toe voorkomen, maar talloze drones vielen uit de lucht.

Volgens een meer dan vijftigduizend pagina’s tellend dossier van ongevallenverslagen waarop The Washington Post ingevolge de Amerikaanse wet op de vrijheid van informatie beslag heeft weten te leggen, zijn militaire drones sinds het uitbreken van de oorlogen in Afghanistan en Irak om talloze redenen uit de lucht gevallen, variërend van mechanische storingen en menselijke fouten tot slechte weersomstandigheden. In 2012 heeft het Congres een wet goedgekeurd die op grote schaal commerciële dronevluchten mogelijk maakt, te beginnen in 2015. Het aantal dronevluchten voor instanties die met wetshandhaving zijn belast en voor het leger, die nu al in beperkte mate worden uitgevoerd, zal naar verwachting sterk toenemen.

De documenten waarop The Washington Post de hand heeft gelegd weerspreken de verzekering van de federale overheid dat drones veilig over bevolkte gebieden kunnen vliegen en in hetzelfde luchtruim als passagiersvliegtuigen.

Militaire drones zijn neergestort op huizen, boerderijen, landingsbanen, snelwegen, waterwegen en, in één geval, midden in de lucht op een Hercules C-130 transportvliegtuig van het Amerikaanse leger. Er is nog niemand omgekomen bij een ongeluk met een drone, maar de documenten tonen aan dat veel rampen maar ternauwernood zijn voorkomen, vaak op enkele tientallen centimeters na, of een paar seconden, of door puur geluk.

‘Ik zag alleen maar tenten, en ik was bang dat ik iemand had gedood,’ vertelde luchtmachtmajoor Richard Wageman aan onderzoekers na een ongeluk in november 2008, waarbij hij de controle over een drone van het type Predator verloor, die zich vervolgens in een VS-basis in Afghanistan boorde. ‘Ik was verdoofd, en er zullen vast wel wat vloeken over mijn lippen zijn gekomen.’

Sterke wind
De onderzoekers konden geen definitieve reden voor het ongeluk aanwijzen, maar verklaarden dat de sterke wind en een te scherpe bocht van de ‘piloot’ van het onbemande vliegtuigje ongetwijfeld een rol hebben gespeeld. Verscheidene militaire drones zijn op kruishoogte [het vliegniveau dat wordt aangehouden om zo economisch mogelijk te vliegen] simpelweg verdwenen en nadien nooit meer gezien. In september 2009 vloog een bewapende Reaperdrone met een spanwijdte van ruim twintig meter lukraak over Afghanistan nadat de bestuurders de controle over het toestel hadden verloren. Een gevechtsvliegtuig van de VS schoot het neer toen het Tadzjikistan naderde.

Een 3,8 miljoen kostende Predator met een Hellfire-raket aan boord crashte in januari 2010 in de buurt van Kandahar omdat de piloot zich niet realiseerde dat ze het toestel ondersteboven had laten vliegen. Later dat jaar stortte een andere bewapende Predator daar vlak in de buurt neer omdat de piloot niet merkte dat hij op het verkeerde rode knopje op zijn joystick had gedrukt waardoor het toestel in een spin raakte.

Hoewel de meeste onbemande vliegtuigen met een defect in oorlogsgebied zijn neergestort, zijn er ook tientallen in de Verenigde Staten verloren gegaan tijdens test- en trainingsvluchten.

In april van dit jaar verongelukte een 170 kilo zware legerdrone in de buurt van de speelplaats van een basisschool in Pennsylvania, even nadat de leerlingen naar huis waren gegaan. In het noorden van de staat New York zoekt de luchtmacht nog steeds naar een Reaper die al sinds november wordt vermist, toen hij in het Ontariomeer stortte. In juni 2012 dook een RQ-4 surveillancedrone van de Amerikaanse marine met een spanwijdte zo groot als een Boeing 757 zich met zijn neus in de kust van de staat Maryland en veroorzaakte een uitslaande brand.

Vertegenwoordigers van het Amerikaanse ministerie van Defensie verklaarden dat ze alle vertrouwen heb-ben in de betrouwbaarheid van hun drones. De meeste crashes vonden plaats in oorlogsgebied, benadrukten ze, onder barre omstandigheden die zich niet snel in de Verenigde Staten zullen voordoen.

Revolutie in oorlogsvoering
Militaire statistieken tonen aan dat de overgrote meerderheid van de vluchten probleemloos verloopt en dat het aantal ongelukken het afgelopen decennium gestaag is afgenomen. De vertegenwoordigers erkennen echter dat drones nooit zo veilig zullen worden als verkeersvliegtuigen.

‘Vliegen is nu eenmaal een gevaarlijke bezigheid,’ verklaart Dyke Weatherington, directeur onbemande oorlogsvoering bij het Pentagon. ‘Ik kan je recht in de ogen kijken als ik zeg dat Defensie op dit gebied uitzonderlijk goed scoort op veiligheid en dat we elke dag nog beter worden.’

De drone ontketende een revolutie in de oorlogsvoering. Nu staat hij op het punt een revolutie in de burgerluchtvaart te ontketenen. Ingevolge de wet die door het Congres is aangenomen zal de Amerikaanse Rijksluchtvaartdienst in september 2015 met regels komen voor de wijdverbreide integratie van drones in het burgerluchtruim.

Er is enorm veel belangstelling voor het kopen van en vliegen met op afstand bediende vliegtuigen. Wetshandhavers, die al over een klein aantal met camera’s uitgeruste drones beschikken, zullen er naar verwachting duizenden bij kopen. De politie ziet ze als een goedkoop instrument voor 24-uurssurveillance.

Bedrijven zien rendabele mogelijkheden voor drones, zoals het verzorgen van gewassen, het transporteren van vracht, het inspecteren van onroerend goed en het opnemen van Hollywoodfilms. Journalisten hebben dronelicenties aangevraagd voor hun nieuwsgaring. Jeffrey P. Bezos, de CEO van Amazon.com, wil dat zijn bedrijf autonome drones gaat gebruiken om pak-jes af te leveren bij de voordeur van klanten. (Bezos is ook eigenaar van 
The Washington Post.)

Het Amerikaanse leger beschikt over ongeveer tienduizend drones, van Wasps van een pond en Ravens van vier pond tot Predators van een ton en Global Hawks van vijftien ton. In 2017 wil de luchtmacht drones gestationeerd hebben op ten minste 110 bases in 39 staten, plus Guam en Puerto Rico.

De drone-industrie, die bij het Congres heeft gelobbyd om de nieuwe wet aan te nemen, voorspelt 82 miljard dollar aan economische voordelen en honderdduizend nieuwe banen tegen 2025.

Het publieke verzet is voornamelijk ingegeven door zorgen over de burgerlijke vrijheid, zoals de morele en legale aspecten van het gebruik van drones om mensen in hun achtertuin te be-spioneren. De veiligheid van op afstand bediende vliegtuigen is nauwelijks onderzocht. Een op 5 juni jongstleden uitgebracht rapport van de National Academy of Sciences concludeert dat 
er ‘serieuze onbeantwoorde vragen’ bestaan over hoe burgerdrones veilig 
in het nationale luchtruim kunnen worden geïntegreerd en spreekt van ‘een cruciale uitdaging voor de vliegveiligheid’.

Geheim
Niemand heeft meer ervaring met drones dan het Amerikaanse leger, dat er inmiddels meer dan vier miljoen vlieguren op heeft zitten. Maar het ministerie van Defensie houdt de details van zijn operaties met drones angstvallig geheim, inclusief hoe, wanneer en waar de meeste ongelukken gebeuren.

Op grond van de wet op de vrijheid van informatie heeft The Washington Post zo’n 25 keer om gegevens verzocht bij de luchtmacht, het leger en de marine. 
In de loop van een jaar hebben de legerautoriteiten schoorvoetend onderzoeksrapporten en andere data vrijgegeven die alles bij elkaar wereldwijd 418 grote ongelukken met drones melden tussen september 2001 en eind vorig jaar. Dat getal komt bijna overeen met het aantal ernstige ongelukken met gevechts- en aanvalsvliegtuigen in diezelfde periode, ook al was het aantal missies van de drones geringer en maakten ze minder vlieguren. De militaire documenten bevatten geen informatie over drones die in het geheim worden ingezet door de CIA. De inlichtingendienst heeft overzee een eigen vloot van zo’n dertig bewapende Predators en Reapers, die allemaal op afstand worden bestuurd door bij de CIA gedetacheerde luchtmachtpiloten.

De CIA vliegt ook met zeer geavanceerde Sentinel RQ-170 surveillancedrones, waaronder het toestel dat volgens bevestiging van de Amerikaanse overheid in 2011 is neergestort in Iran.

Terwijl het Amerikaanse leger in de eerste jaren van de eenentwintigste eeuw de ene drone na de andere naar Irak en Afghanistan stuurde, voorzagen sommige luchtmachtcommandanten mogelijke problemen voor het steeds drukker wordende luchtruim. Leidinggevenden van de luchtmacht lieten briefingmateriaal circuleren waarin een niet nader genoemde generaal werd geciteerd die had gezegd: ‘Ik vrees de dag waarop ik een C-130 vol soldaten heb en er een drone dwars door de cockpitruit komt vliegen.’

Botsing
De zorgen van de generaal waren ge-grond. Op 15 augustus 2011 daalde een Hercules C-130 van ruim 65.000 kilo af naar de luchtmachtbasis Sharana in Oost-Afghanistan. Op zo’n vierhonderd meter boven de grond kwam het enorme toestel van de Amerikaanse luchtmacht plotseling in botsing met een vliegend object.

‘Krijg nou wat!’ schreeuwde de navigator van de Hercules volgens een transcript van de cockpitvoicerecorder. ‘We zijn getroffen door een UAV! Getroffen door een UAV!’

Het was een onbemand luchtvaartuig, een ‘unmanned aerial vehicle’ of UAV 
in het militaire jargon. Een Shadow RQ-7B, bediend door een grondploeg van het Amerikaanse leger, had zich tussen twee propellers in de linkervleugel van het vrachtvliegtuig geboord. Een stortvloed van brandstof lekte uit een diepe houw in de vleugel. De Herculesbemanning zette één motor af en verzocht via de radio de landingsbaan vrij te maken. Binnen twee minuten landde het vliegtuig, terwijl er dikke rookwolken uit de linkerkant kwamen.
‘Er zit een joekel van een gat in het toestel,’ zei de piloot volgens de cockpitvoicerecorder. Niemand raakte gewond.

Zo’n vijftig seconden later gaf de on-wetende dronebestuurder via de radio aan de verkeerstoren door dat hij zijn toestel kwijt was.

‘We hadden een, eh, C-130 die een UAV heeft geraakt,’ antwoordde de luchtverkeersleider. ‘Die zal dan wel van jou zijn geweest.’

De Shadow werd door de botsing verpulverd. Toen het nieuws bekend werd, begonnen fabrikanten en militaire pleitbezorgers van de drone nerveus te worden. Als onderzoekers vaststelden dat de dronebemanning verantwoordelijk was voor een ongeluk in de lucht, zou dat de plannen kunnen dwarsbomen om niet alleen overzee met onbemande toestellen te vliegen maar ook in de Verenigde Staten zelf.

Militaire woordvoerders zeiden dat zich maar één ander ongeluk met een drone in de lucht had voorgedaan, tien jaar geleden in Irak, waarbij een helikopter en een kleine, met de hand gelanceerde drone betrokken waren.

Bijna-ongelukken op de grond hebben zich vaker voorgedaan.

‘Waar is verdomme – waar is de landingsbaan?’ schreeuwde volgens een transcript van de voicerecorder luchtmachtkapitein Matthew Scardaci toen op 5 mei 2011 zijn motor uitviel en zijn toestel crashte op de vliegbasis Kandahar. ‘O shit, o verdomme, o mijn god, wat is dat? Wat was dat wat ik net heb geraakt?’

Een rij lege scheepscontainers, zo bleek. Niemand raakte gewond. Scardaci reageerde niet op een verzoek om commentaar via een woordvoerster van de luchtmacht.

In Oost-Afghanistan crashten in zes maanden tijd twee met Hellfire-raketten bewapende Predators in de buurt van een woonwijk in de stad Jalalabad.

In één geval, op 20 augustus 2011, begon een drone ‘uit de lucht te vallen’ nadat de propeller het begaf. ‘Ik keek onder ons en er waren overal huizen,’ zei de man die de camera bediende tegen onderzoekers.

Kostbare vergissingen
In de vluchtleidingscentra zitten dronepiloten met ringbanden vol checklists die hen door elk denkbaar scenario moeten loodsen. Maar kostbare vergissingen zijn nog steeds snel gemaakt.

Een telkens terugkerende vergissing: vergeten het Stability Augmentation System aan te zetten, dat voorkomt 
dat de drone gaat wiebelen of in een spin raakt. In minstens vijf gevallen zetten piloten dit niet aan, of zetten 
ze het per ongeluk uit, en moesten 
vervolgens perplex toekijken hoe het vliegtuig een duikvlucht nam.

Op 16 augustus 2010 zag de piloot 
noch de man die de camera bediende de felrode waarschuwingslampjes op de videoschermen voor hun neus toen hun Predator met een uitgeschakeld stabiliseersysteem opsteeg van de vliegbasis Balad in Irak. ‘Daar zijn we mooi klaar mee!’ schreeuwde de cameraman terwijl de drone crashte en een gat van een meter diep in de startbaan sloeg. ‘Wat is er in godsnaam gebeurd?’

Onderzoekers weten het ongeluk aan ‘onoplettendheid van de piloot’.

Tussen 2009 en 2012 constateerden luchtmachtfunctionarissen dat piloten zich in vier gevallen aan verwijtbare nalatigheid schuldig hadden gemaakt en stelden een onderzoek in naar mogelijk plichtsverzuim, een strafbaar feit volgens het militaire recht.

Een van hen liet een Predator onbedoeld tegen een 5,5 kilometer hoge Afghaanse berg vliegen, ook al was hij gewaarschuwd dat hij op zijn hoede moest zijn voor bergachtig terrein.

Onderzoekers concludeerden dat de onervaren piloot haast had om grondtroepen te assisteren en zich zorgen maakte over naderende onweerswolken waardoor hij geen oog had voor 
de opdoemende berg.

Bij een ander geval van nalatigheid tonen transcripten van de voicerecorder een geïrriteerde cameraman die een doorgaans nerveuze piloot de les las vlak voor de take-off in Jalalabad 
op 24 juli 2012.

‘Hou eens op met dat gejeremieer als 
je aan het vliegen bent,’ tierde de cameraman. ‘Dat is nooit goed. Je gaat niet naar de tandarts of de dokter… Of “Oeps!” Wat bedoel je in vredesnaam met “Oeps”?’

Een paar minuten later was het inderdaad…‘Oeps!’ De bewapende Predator ramde een afzetting en een wachthuisje langs de startbaan.

‘Jezus,’ zei de piloot. ‘Ik heb geen flauw idee wat er net is gebeurd.’

Extreme maatregelen
De onderzoeksrapporten over ongevallen beschrijven een overdaad aan noodsituaties waarin bemanningen zozeer de controle over hun drone verloren dat ze hun toevlucht moesten nemen tot extreme maatregelen.

Gegevens wijzen uit dat piloten tussen 2006 en 2012 zes keer opzettelijk recht tegen de flank van een berg zijn gevlogen omdat de motoren van hun toestel haperden.

Volgens militaire richtlijnen was het veiliger opzettelijk een afgelegen bergpiek te rammen dan te riskeren dat een drone iemand raakte tijdens een God-zegene-de-greeplanding op een vliegbasis.

‘Hij heeft er niets van heel gelaten,’ meldde een luchtmachtsupervisor goedkeurend nadat een piloot die met een kapotte propellermotor kampte zijn Predator op 26 oktober 2012 tegen een berg in Oost-Afghanistan had laten vliegen.

In diverse andere gevallen verdwenen drones gewoon zonder ooit te worden teruggevonden. De lucht was helder en er stond weinig wind toen in de nacht van 10 juli 2011 bemanningsleden, die een gewapende Predator op een hoogte van vijf kilometer over Oost-Afghanistan lieten vliegen, hun schermen zwart zagen worden. De satellietverbindingen waren verbroken. Ondanks uren zoeken kon niemand het toestel op de radar vinden. Een luchtverkenning leverde niets op.

Grote drones zijn uitgerust met transponders die hun locatie doorgeven. 
Als alle stroom uitvalt, werken de transponders niet meer. De meeste modellen hebben geen back-upsystemen op batterijen, vanwege het extra gewicht.

Dit overkwam een gewapende Preda-tor die op 20 november 2009 twintig minuten nadat hij was opgestegen van de vliegbasis Kandahar spoorloos verdween. Na twee dagen vruchteloos zoeken werd het toestel verloren verklaard.

Vijf weken later stuitten soldaten op het wrak, dat tien kilometer van de basis verkreukeld in de modder lag. Onderzoek wees uit dat de crash was veroorzaakt door een ‘catastrofale elektrische storing’ als gevolg van kortsluiting in een wisselstroomkabel.

Vooral bliksem, harde wind en ijsafzetting kunnen fataal zijn voor drones. Op 13 december 2012 probeerde een helikopterdrone van de Amerikaanse marine voor de Libische kust te landen op de Robert G. Bradley, een met geleide projectielen gewapend fregat, toen vijf meter boven het vliegdek de staartrotor aan stukken vloog. Getuigen zagen een brok ijs van een halve meter dik van de staart vallen; onderzoekers concludeerden dat het ongeluk aan ijsafzetting te wijten was. Gelukkig voor de bemanning boog de drone, een Fire Scout MQ-8B, op het laatste moment af naar zee zodat het schip op een haar na werd gemist.

Draadloze verbindingen
Drones zijn voor hun navigatie en besturing aangewezen op draadloze verbindingen. Piloten en cameramannen geven via zo’n verbinding instructies aan de drone, meestal via een satelliet. Gegevens over de bewegingen en het interne functioneren van het toestel komen terug via een aparte verbinding.

De verbindingen kunnen gemakkelijk worden verbroken door verscheidene vormen van interferentie. Het uitvallen duurt gewoonlijk maar een paar seconden en kan geen kwaad. Uit voorzorg zijn drones geprogrammeerd om in rondjes te vliegen totdat de verbindingen zijn hersteld. In het ergste geval worden ze verondersteld automatisch terug te keren naar hun lanceerbasis.

Gegevens wijzen uit dat dit niet altijd gebeurt. Bij meer dan een kwart van de gevallen die The Washington Post heeft onderzocht waren de verbindingen verbroken op het moment van de crash. Diverse piloten verklaarden tegenover onderzoekers dat ze zo gewend waren aan verbroken verbindingen dat ze daar meestal niet nerveus van werden tenzij de storing meer dan enkele minuten duurde.

‘Ik zou zeggen dat je na een minuut of drie het gevoel krijgt dat het toestel niet meer met je praat en dat je het misschien kwijt bent,’ vertelde een Predatorpiloot na een crash in Afghanistan op 20 april 2009. Minder dan een maand later verloor een Predator, die vijf uur eerder aan een verkenningsvlucht boven Afghanistan was begonnen, zijn verbinding en verdween in 
de lucht. Onderzoekers hebben het wrak nooit gevonden en hebben geen oorzaak kunnen aanwijzen. Het weer was goed en er waren geen tekenen van mechanische problemen of fouten van de bemanning.

Satellietverbindingen kunnen worden verbroken wanneer een drone te scherp overhelt of te snel hoogte verliest. Elektrische problemen op de grond kunnen ook verbindingen doen uitvallen. Op 21 juli 2008 ontstond chaos in een vluchtleidingscentrum van de Amerikaanse luchtmacht waar bemanningsleden drie Predators tegelijkertijd over Afghanistan lieten vliegen. De elektriciteit in het centrum viel uit en alle schermen gingen op zwart. Enkele minuten later was er weer stroom en kregen piloten twee van de Predators weer onder controle die hun geprogrammeerde vluchtpatroon hadden gevolgd en in rondjes vlogen.

De derde verdween.

Craig Whitlock

Dit artikel uit editie 61 van 360 Magazine wordt u gratis aangeboden. VPRO Tegenlicht gaat zondag 17 april a.s. over drones.

Wil je meer artikelen lezen uit 360 Magazine? Neem dan nu een abonnement.

(Afghanen inspecteren een verwoest huis na een inslag van een drone in 2011 in Jalalabad. De drone van de International Security Assistance Force (ISAF)
stortte neer tijdens een routinevlucht boven het centrum. – © Parwiz / Reuters)

Plaats een reactie

Ook drones vallen uit de lucht (The Washington Post/360 Magazine)