De Vrijheidslezing van Can Dündar

360 Magazine  |  5 November 2017 - 08:00 5 Nov - 08:00

Can Dündar, voormalig hoofdredacteur van de Turkse krant Cumhuriyet , gaf afgelopen week de 19e Vrijheidslezing in de Balie te Amsterdam, ondanks de veiligheidsrisico’s: de Turkse regering deed een oproep bij Interpol om Dündar te arresteren.
Erdogan lijkt daarmee misbruik maken van Interpol om politieke tegenstanders het zwijgen op te leggen, een kwalijke praktijk waar 360 Magazine al eerder (hier en hier) aandacht aan besteedde.

Dit is de Nederlandse vertaling van de lezing die Dündar hield.

VRIJHEIDSSPEECH
Er bestaan geen ‘vrije landen’ en ‘onvrije landen’ meer. De vrijheid wordt overal ter wereld bedreigd en ze moet door ons allemaal verdedigd worden.
Vorige jaar zat ik rond deze tijd in de gevangenis. Het was erg koud en de kou blies onder mijn celdeur door naar binnen. Ik vroeg het gevangenispersoneel of de kier onder de deur dichtgemaakt kon worden. Na een tijdje kwam er een klusjesman die de kier dichtte met cement en weer wegging. Ik wilde een aandenken in het cement achterlaten voordat het opdroogde, zoals ik als kind deed. Ik wilde opschrijven wat ik het meeste miste. Nee, dat was niet mijn moeder, vrouw of zoon. Ik schreef ‘Freedom’ in het natte cement. Ik schreef het in het Engels zodat ze het niet zouden begrijpen en het niet meteen zouden weghalen.
Je waardeert vrijheid het meest als je haar kwijtraakt. Net als mooi weer, water en brood wordt vrijheid gemist als ze er niet of nauwelijks is.
Voor degenen onder u die in een vrij land zijn geboren en opgegroeid, is vrijheid gewoon een onderdeel van uw dagelijks leven. Maar voor ons is het de naam van een utopie waarvoor we vechten, in de gevangenis zitten en soms ons leven op het spel zetten. De gevangenissen zitten vol politici, schrijvers, journalisten en academici die de vrijheid verdedigen. De begraafplaatsen helaas ook.

Kwetsbaarheid
Vandaag de dag moeten alle toespraken over vrijheid gaan over de kwetsbaarheid ervan. Tot vijf jaar geleden zou er in een panel over vrijheid zeker een Turkse journalist hebben gezeten, en naast hem of haar journalisten uit Egypte, Marokko en China. Tegenwoordig delen we onze problemen in zulke panels met collega’s uit Hongarije, Polen en zelfs de Verenigde Staten van Amerika. Want nu worden we geconfronteerd met een wereldwijde aanval op de vrijheid van pers en meningsuiting. En we kunnen deze wereldwijde aanval alleen het hoofd bieden met wereldwijde solidariteit.
Een andere diagnose van vrijheid zou kunnen zijn dat ze met de dag minder wordt, net als het water, de bossen en de schone lucht op deze aarde. We kunnen zeggen dat ondanks de toegenomen democratie onze vrijheid aanzienlijk geslonken is in vergelijking tot, bijvoorbeeld, de jaren zestig van de vorige eeuw. Ja, we kunnen dankzij het internet veel gemakkelijker onze mening verspreiden onder een groter publiek, maar het is ook veel makkelijker voor Big Brother geworden om ons in de gaten te houden. De sociale media verschaffen een mate van vrijheid waarin iedereen zich actief kan manifesteren, maar ze geven ook ruimte aan despotische controlemechanismen waarin de trollenlegers iedereen intimideren.

Xenofobie
Naast religieuze, sociale en politieke druk heerst er momenteel ook xenofobie, de angst voor terreur in het Westen, en het grote publiek heeft er naar mijn mening minder moeite mee zijn vrijheid in te ruilen voor autoritair beleid.
De vluchtelingen die in Europa arriveren worden door veel westerse regeringen op despotische wijze in kampen gepropt. Daarmee verliest de vrijheid haar belangrijkste waarde en verwordt ze tot een ruilmiddel waarvan aan de onderhandelingstafel afstand kan worden gedaan.
In globale tijden kun je moeilijk nog over ‘nationale’ of ‘regionale’ vrijheid spreken. Als een Duitse journalist gegijzeld wordt in Turkije, moet de krant waarvoor hij in Duitsland werkt beter op zijn woorden letten. Met andere woorden, de krant moet aan zelfcensuur doen.
Daarom lijkt het moeilijk een concreet resultaat te bereiken tenzij we ons overal op de wereld inzetten voor vrijheid, in plaats van afzonderlijk strijd te leveren in ons eigen land.
Een van de moeilijkste vragen die we momenteel proberen te beantwoorden is het vrijheidsprobleem van diegenen die niet om vrijheid geven of haar zelfs teniet willen doen. Het vrije gebruik van democratie door de vijanden ervan leidt tot een onoplosbare paradox.
Dat hebben we meegemaakt in Turkije.
Omwille van de democratie hebben we mensen die niet in democratie geloven in het politieke zadel geholpen. Omdat ons geloof in de democratie dat vereiste. Omdat we Izetbegović, de voormalige president van Bosnië en Herzegovina, geloofden toen hij zei: ‘Je verliest een oorlog niet als je doodgaat, maar als op je vijand lijkt.’
Het was belangrijk voor ons om niet op onze vijand te lijken, om ondanks alles en onder alle omstandigheden de democratie en de vrijheid te verdedigen. Maar toen degenen die niet in vrijheid geloven ons met de hulp van mensen die hun vrijheid verdedigden van onze vrijheid beroofden nadat ze aan de macht waren gekomen, begonnen we ons principe te heroverwegen: mocht vrijheid haar vijanden de kans bieden de vrijheid zelf te vernietigen?
De naïeve democraat in mij en degene die ‘Freedom’ in het cement in de gevangenis schreef, spreken elkaar op dit punt tegen.

Erdogan in Nederland
U heeft diezelfde contradictie meegemaakt toen Erdogan en zijn ministers hier in Nederland een verkiezingsbijeenkomst wilden houden. Ik heb toen wederom betoogd dat democraten zich niet als vijanden van democratie en vrijheid van meningsuiting mogen gedragen, onder geen enkele omstandigheid. Ik heb de vrijheid van meningsuiting verdedigd van Erdogan, die me in de gevangenis heeft gezet. Maar het is ook belangrijk geen naïviteit te dienen die de weg effent voor de vernietiging van de democratie. We moeten onze vrijheid verdedigen tegen het opkomende populisme, zoals we ook onszelf, ons land en onze familie verdedigen.
Helaas zijn de Europese benadering van het vluchtelingenprobleem en het vluchtelingenakkoord met Turkije een schandvlek geworden op het mensenrechtenblazoen van het Westen. Dit akkoord liet ons zien hoe makkelijk Europa bereid is zijn eigen waarden overboord te gooien als zijn belangen op het spel staan. Wij waren bijzonder teleurgesteld. Westerse regeringen stemden in met het despotisme van Erdogan die vluchtelingen in kampen opsloot, zolang ze maar wegbleven van het Europese continent. En we moesten zogenaamde ‘westerse’ waarden als democratie, mensenrechten, secularisme, gelijkheid van mannen en vrouwen, de rechtsstaat en de scheiding der machten ondanks, en zelfs tegen, de westerlingen verdedigen.
Hetzelfde zien we bij het westerse grootkapitaal en de westerse wapenindustrie. We zien dat velen daar de voorkeur geven aan een consequente despotische regering boven een chaotische democratie. Ze kunnen vaak makkelijker orders binnenhalen door een dictator een klein aandeel in de winst uit te keren dan door zaken te doen met een coalitieregering. Dit versterkt de autocratieën en saboteert de democratische strijd in deze landen.
Zoals ik eerder zei: voor u is vrijheid gewoon een onderdeel van uw dagelijks leven. Maar soms moet u inzien dat uw regeringen, grote bedrijven en wapenhandelaren uit eigenbelang een rol spelen in de verstikking van de democratie in andere landen. Dat doet ons beseffen dat de vrijheid die u hier zo makkelijk inademt ten koste gaat van de gevangenschap in andere delen van de wereld.

Vermoord
Voor ons is vrijheid geen manier van leven die we gemakkelijk tot de onze kunnen maken; voor ons is vrijheid een utopie waarvoor we toegewijd moeten strijden. Vijf schrijvers voor de krant waarvan ik enige tijd hoofdredacteur ben geweest zijn op wrede wijze vermoord omdat ze deze vrijheid verdedigden. Twee redacteuren en een correspondent van mijn krant zitten een jaar in de gevangenis omdat ze deze vrijheid verdedigden. Ikzelf leef in ballingschap, ver van mijn familie, mijn land, mijn krant, omdat ik deze vrijheid verdedigde.
Vrijheid is voor ons niet een stuk steen waar we elke dag overheen lopen, maar een kostbaar kleinood.
Een kleinood dat je moeilijk verwerft maar gemakkelijk verliest.
Maar één ding wil ik u zeggen: ook u kunt uw vrijheid niet meer per definitie als vanzelfsprekend beschouwen. De nieuwe wereld laat ons zien hoe makkelijk je die vrijheid verliest door de vrije stem van de massa.
Daarom moeten we bij onze strijd voor democratie arm in arm, en schouder aan schouder, opstaan tegen despotisme, populisme en staatsgeweld. Er wacht ons een moeilijke taak, omdat we aan de ene kant tegen de tegenstanders van de vrijheid moeten vechten en tegelijkertijd zelfs de vrijheid van die tegenstanders moeten verdedigen.
Wat Turkije betreft, ik vraag u vriendelijk het ‘andere Turkije’ te steunen, het liberale en democratische Turkije dat kritiek levert op een regering die een loopje neemt met de vrijheid, het Turkije dat met gevaar voor eigen leven voor vrijheid vecht.
Momenteel zitten velen die vrijheidsleuzen riepen of in woord en geschrift voor vrijheid pleitten in de gevangenis. Maar ze zijn nog steeds niet tot zwijgen gebracht en blijven vechten. Dankzij hun verzet zullen we nooit ons geloof en onze hoop verliezen.
Ik weet niet of het woord ‘Freedom’ nog steeds in hoofdletters onder een celdeur van een van de grootste gevangenissen van Europa staat geschreven.
Maar ons gemeenschappelijke doel, onze gemeenschappelijke strijd zou moeten zijn dit woord te bevrijden uit de cel waarin het is opgesloten en het in de hemel van ons land, onze regio en onze wereld te schrijven. Om het te verspreiden naar alle uithoeken van de wereld.
Dank u dat u ons niet alleen laat in deze strijd.

Vertaler: Peter Bergsma

Dit de volledige registratie van de avond in De Balie met Eelco Bosch van Rosenthal als gespreksleider. De lezing van Dündar is te zien van 25’30 – 39’17 en daarna volgt een vraaggesprek:

Plaats een reactie

360 Magazine