Lage Landen | Groen aan kop

The Economist / 360  | 23 januari 2019 - 12:5323 jan - 12:53

De polarisatie rond globalisering versus nationaliteit speelt zowel de groene partijen als radicaal rechts in de kaart. Zijn de groenen inderdaad de nieuwe leiders van politiek links?

» Lees dit artikel in de Reader

Amsterdam, sinds lang bekend als fietsstad, tilt recycling naar een hoger niveau. Vorig jaar begon de stad gebruikt wc-papier van rioolzuiveringsinstallaties te vermengen met asfalt om het lawaai van auto’s te verminderen. Ook wordt de instroom van auto’s beperkt. In het kader van het auto-ontmoedigingsbeleid worden veel straten gereserveerd voor eenrichtingsverkeer en stijgen de parkeertarieven tot 7,50 euro per uur. De kolencentrale wordt gesloten en in 2040 moeten alle gasverwarmingsketels in huizen zijn vervangen door elektrische warmtepompen of centrale warmwatersystemen voor hele buurten tegelijk. Een subsidieprogramma voor groene daken moedigt eigenaars aan gebouwen met graszoden en mos te bedekken.
Zo ziet het eruit als een groene partij de macht overneemt. Decennia was Amsterdam een bolwerk van de Partij van de Arbeid. Maar de fabrieksarbeiders in de stad hebben al lang geleden plaatsgemaakt voor multiculturele yuppies, en afgelopen maart won GroenLinks de gemeenteraadsverkiezingen. Femke Halsema, de burgemeester en voormalige leider van GroenLinks, heeft geweigerd gehoor 
te geven aan het nationale verbod op boerka’s in openbare gebouwen. 
De stad heeft zelfs de gigantische ‘i amsterdam’-letters verwijderd waarop veel toeristen poseerden: een gemeenteraadslid van GroenLinks had geklaagd dat de slogan te individualistisch was.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

Voorop
Amsterdam loopt voorop in een bredere Europese trend. Sinds afgelopen april is GroenLinks de populairste Nederlandse partij ter linkerzijde. 
De Duitse Grünen speelden hetzelfde klaar door afgelopen oktober de ooit zo machtige sociaaldemocratische SPD 
te verslaan. In België scoren de twee groene partijen (een Franstalige en 
een Vlaamse) hoog in de peilingen. In Luxemburg kwam in november een coalitie aan de macht waarvan de 
groenen deel uitmaken, die prompt 
het openbaar vervoer gratis maakte.
Veel groenen zien dit als een historische kans om het leiderschap van Europees links over te nemen van de sociaaldemocratische partijen die die rol gedurende een halve eeuw hebben vervuld. ‘Ik denk dat het met ze gedaan is. Het zijn partijen van vroeger,’ zegt GroenLinks-leider Jesse Klaver. 
Centrumlinks, betoogt hij, heeft zijn idealen verloochend door te bezuinigen tijdens de financiële crisis. De toekomst zal worden gedomineerd door zaken als klimaatverandering, migratie en ongelijkheid, waarin de groenen een duidelijker alternatief voor rechts bieden.
De groene partijen in Duitsland en Nederland danken hun succes deels aan de grilligheid van de politiek. In beide landen gingen de centrumlinkse partijen tijdens de financiële crisis een grote coalitie aan met centrumrechts, waarmee ze zichzelf doelwit maakten voor stemmers die zich tegen de gevestigde orde keerden. En in beide landen hebben de groenen een charismatische jonge leider: Jesse Klaver in Nederland, het duo Annalena Baerbock en Robert Habeck in Duitsland.
Maar volgens politicologen schuilt er ook een logica achter de opkomst van de groenen, die die van de rechtse populistische groeperingen weerspiegelt. ‘Momenteel bestaat er een sterke polarisatie rond globalisering versus nationaliteit, die zowel de groenen als radicaal rechts in de kaart speelt,’ zegt Emilie van Haute van de Université Libre in Brussel. Waar links en rechts ooit langs economische lijnen waren verdeeld, ziet ze nu een nieuwe kloof ontstaan tussen ‘postmaterialistische waarden’ als culturele identiteit en milieu. Dat verklaart verkiezingsuitslagen zoals die in Beieren afgelopen oktober, waar zowel Alternative für Deutschland als Die Grünen grote winst boekten.
De volgende grote test komt tijdens de verkiezingen voor het Europarlement in mei. De fractie Groenen/Europese Vrije Alliantie (Groenen/EVA) behoort tot de kleinere in het parlement, met maar 50 van de 751 zetels. Maar alles duidt op een krimp van het aandeel van de grootste drie, de centrum-rechtse EVP, de centrum-linkse S&D 
en de liberale ALDE. Groenen/EVA zou weleens fikse winst kunnen boeken en veel meer invloed kunnen krijgen dan in het verleden.

Groene golf
Desondanks zijn er buiten Nederland, Duitsland en België weinig tekenen van een groene golf. Groene partijen in de Scandinavische landen liggen nog steeds ver achter op de gevestigde sociaaldemocratische. In Midden- en Oost-Europa zijn de hoogopgeleide stedelijke kiezers die in het Westen de groenen zouden kunnen steunen geneigd op andere partijen te stemmen. In Polen en Hongarije, waar populistische nationalisten aan de macht zijn, steunen stedelijke liberalen over het algemeen de grote oppositiepartijen van het politieke midden. In Roemenië en Bulgarije kunnen ze anticorruptiebewegingen als de Red Roemenië-Unie of Ja, Bulgarije! steunen. De strategie van Groenen/EVA is erop gericht dergelijke anticorruptiepartijen in te lijven, zegt de Nederlandse Europarlementariër Bas Eickhout van GroenLinks, die een van de belangrijkste kandidaten van 
de partij tijdens de verkiezingen zal zijn. (Net als de Duitse Grünen heeft 
de Europese partij twee co-voorzitters, een man en een vrouw.)
In Zuid-Europa vormen de economische problemen een belemmering voor de postmaterialistische waarden van de groenen. In 1989 noemde 11,5 procent van de Italianen milieubescherming een belangrijke zaak, bijna net zoveel als in Groot-Brittannië. Maar in 2008, na twee decennia stagnatie, was dat aandeel gezakt tot 2,4 procent, heel wat minder dan in de meeste Noord-Europese landen. Als iemand zich in Italië al druk maakt over het milieu, bijvoorbeeld door zich te verzetten tegen infrastructurele projecten, 
dan is dat meestal de populistische Vijfsterrenbeweging.
Ondertussen kampt de grootste groene partij van Frankrijk, Europe Écologie-Les Verts (EELV), met interne vetes en een kiesstelsel dat alle zetels toekent aan de partij die de meerderheid behaalt. De EELV had haar grootste succes tijdens de Europese verkiezingen van 2009, met 16 procent van de uitgebrachte stemmen. Maar ze kreeg te lijden onder haar samenwerking met de impopulaire regering van François Hollande en had moeite charismatische leiders te vinden om eerdere kopstukken als Daniel Cohn-Bendit te vervangen. De afgelopen twee jaar heeft de nieuwe partij van president Emmanuel Macron, La République en Marche, alle energie uit de stedelijke, hoogopgeleide stemmers gezogen die zich eventueel door de groenen aangesproken zouden kunnen voelen.
Ook heeft in Frankrijk de nieuwste uitdaging voor de groenen de kop opgestoken, les gilets jaunes (de gele hesjes). De protesten waren allereerst gericht tegen een verhoging van de brandstofaccijns die door de regering-Macron was ingesteld om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen. Hun explosieve toename benadrukte het probleem dat mensen niet graag uit eigen zak betalen voor dure groene beleidsmaatregelen.

Toekomstmuziek
Bas Eickhout denkt dat Macron de fout heeft gemaakt een CO2-belasting in te voeren zonder de opbrengst ten goede te laten komen aan hen die daar het zwaarst door worden getroffen. Om zulke problemen aan te pakken beperkten groene partijen hun beleidsterrein allang niet meer tot milieukwesties alleen. In Duitsland heeft Robert Habeck een sociale-zekerheidsgarantie voorgesteld, te vergelijken met een basisinkomen, om stemmers van de arbeidersklasse ervan te overtuigen dat de partij niet alleen bestemd is voor boomknuffelaars. Jesse Klaver heeft van de belastingontduiking door multinationals een van zijn speerpunten gemaakt.
Maar op veel van deze gebieden wordt fel geconcurreerd. Stemmers uit de Franse arbeidersklasse voelen zich 
misschien meer aangetrokken tot 
economisch hard-linkse bewegingen als La France Insoumise of tot rechtse populistische partijen. Nederlandse voorstanders van een rechtvaardig belastingsysteem en een rechtsstaat gaan misschien liever voor het liberale D66.
Nog geen groene partij heeft in de peilingen consequent boven de 20 procent gescoord. Daarom lijkt hun ambitie om links Europa te leiden nog verre toekomstmuziek. Maar Mark Blyth, hoogleraar Europese politiek aan de Amerikaanse Brown University, stelt dat met het ineenstorten van de sociaal-democratische partijen Europees links maar weinig keus heeft. ‘Links is zwak of dood, tenzij ze inspelen op het jeugdige enthousiasme dat de groenen aantrekken,’ zegt hij.

The Economist
Verenigd Koninkrijk | weekblad | 
oplage 1.337.180
Sinds jaar en dag de bijbel voor iedereen die zich interesseert voor internationaal nieuws. Liberaal, niet te verwarren met conservatief.

Plaats een reactie