Hopeloos Chavismo

Nexos / 360  | 15 februari 2019 - 14:1015 feb - 14:10

Joaquín Villalobos, voormalig guerrillaleider in El Salvador, beweert in een analyse van het Venezolaanse socialisme dat hebzucht extreem-links ertoe heeft verleid om een militaire, kleptocratische dictatuur revolutie te noemen.

Fidel Castro heeft altijd gezegd dat het jammer was dat de eerste marxistische revolutie op het Latijns-Amerikaanse continent plaatsvond in een arm land als Cuba. Hij zei dat het rijke land Venezuela een betere plek zou zijn, en waagde een poging. In de jaren zestig sloot een groep Cubanen zich aan bij de Venezolaanse guerrilla en Teodoro Petkoff, oud-strijder van die opstand, vertelt dat Fidel had voorgesteld Che Guevara hun kant op te sturen, maar daar hadden de Venezolaanse guerrillero’s niet zo’n trek in. Zoveel was duidelijk: Che zou maar de aandacht trekken en in de weg lopen.

In de jaren tachtig vonden de belangrijkste revoluties plaats in Nicaragua en El Salvador, twee landen die armer waren dan Cuba en eerder verlegen zaten om hulp dan dat ze zelf iets te bieden hadden. Toen de grote leverancier Sovjet-Unie uit elkaar viel zag de toekomst er slecht uit. Cuba herpakte zich en probeerde de honger het hoofd te bieden, in Venezuela verscheen Hugo Chávez op het toneel.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

Anders dan Colombia, dat een gewelddadig land met burgerpolitici is, is Venezuela een vreedzaam land met militaire politici. Veel Venezolanen zien militairen als de ‘bevrijders van het vaderland’. Het is dan ook niet zo raar dat de weerzin tegen de hervormingen van oud-president Carlos Andrés Pérez uiteindelijk de weg effende voor een couppoging in 1992 en eindigde in een electorale overwinning in 1998 van luitenant-kolonel Hugo Chávez. De militairen in Venezuela zijn van oudsher conservatief en autoritair, ze hebben repressie niet geschuwd en zijn getraind door Amerikanen. Ze kwamen aan de macht met een antipolitieke retoriek zoals die van Fujimori, en daarna omarmden ze een links soort antineoliberalisme. De vraag die destijds luidde: is Chávez een nieuwe ‘militaire krachtpatser’ of een leider van de revolutie, zoals hij zelf beweerde?

Bolivariaanse Revolutie

Overal ter wereld bogen linkse intellectuelen zich over het Venezolaanse militarisme en het socialisme waar het land in de 21ste eeuw voor stond. Duizenden pagina’s werden er volgepend om de geüniformeerde aanhangers van de Bolivariaanse Revolutie te voorzien van geloofsbrieven. Toen Salvador Allende leefde noemde niemand hem een revolutionair, hetzelfde gold voor Juan Velasco Alvarado (Peru), Juan Domingo Perón (Argentinië), en over Omar Torrijos (Panama), die van Fidel Castro de bijnaam ‘filosofische boerenpummel’ kreeg, hoeven we het niet eens te hebben.

Geld uit Venezuela kwam terecht in de zakken van linkse extremisten overal in de wereld: Amerika, Groot-Brittannië, Spanje en heel Latijns-Amerika. De bedragen die Europese wetenschappers voor hun adviezen ontvingen waren net zo hoog als de salarissen van de topmannen van Coca-Cola. Politieke partijen, ngo’s, verkiezingscampagnes, presidentsverkiezingen, internationale congressen, alles en iedereen kon rekenen op financiering van de Venezolaanse overheid. Het chavista-regime richtte Alianza Bolivariana de América (het Bolivariaans-Amerikaans Verbond) op, maakte de kleinere Caribische landen afhankelijk van de Venezolaanse olie, en met de negentigduizend vaten olie die Cuba dagelijks kreeg, kon het eiland overleven en tijd winnen voor een geleidelijke overgang naar een kapitalistisch systeem, aangezien de revolutie was mislukt.

Het Venezolaanse geld kreeg grofweg drie bestemmingen: een deel werd gestoken in sociale voorzieningen, een ander deel werd geïnvesteerd in geopolitiek protectionisme en het derde deel was bestemd voor de militairen en de chavista-elite. Het land werd buitengewoon inefficiënt bestuurd. Technici werden ontslagen, militairen werden op bestuursfuncties gezet en de overheid dijde steeds meer uit, tot er uiteindelijk twee miljoen ambtenaren in dienst waren. Het leger had twee keer zoveel generaals als Amerika omdat tweeduizend officieren tot generaal waren bevorderd. De legertop werd topzwaar en dat werkt corruptie in de hand. Het wanbestuur was enorm, toezicht was er niet omdat het chavista-regime geloofde dat het voor altijd aan de macht zou blijven en nooit verantwoording zou hoeven afleggen.

Honger en repressie

Er was zo veel geld dat verspilling werd toegedekt met nog meer verspilling. Was er voedselgebrek dan kocht men meer voedsel, dat men niet distribueerde en liet wegrotten. Bedrijven werden lukraak onteigend zonder onderscheid te maken tussen grote bedrijven en de kleine bakker om de hoek. De onteigende bedrijven gingen failliet, wat negatieve gevolgen had voor de productie en de productieketens. Toen de olieprijzen kelderden leden de arme Venezolanen honger en repressie was het enige waar ze op konden rekenen. De heftigste plunderingen en de gewelddadigste onderdrukking deden zich voor in voormalige chavista-wijken, onder andere die waar Hugo Chávez werd geboren en die waar Nicolás Maduro woonde toen hij arm was.

Even meenden we pragmatisch te moeten zijn, al stonden we niet te juichen bij de Bolivariaanse Revolutie. Ondanks de chaotische situatie plaveide het chavismo misschien wel de weg naar een samenleving waar plek was voor iedereen, zo dachten we, naar een nieuwe elite en een linkse partij die mettertijd volwassen zou worden. Maar er werd niet bezuinigd, er kwamen geen economische hervormingen en geen duurzame sociale programma’s, geen institutionele verankering, en toen het besef tot de chavista’s doordrong dat ze de vrije verkiezingen zouden verliezen, werden ze afgeschaft. Dus kwam er een Nationale Assemblee die op de hand was van de militairen, zodat ze voor altijd konden blijven regeren. Tussen 6 april en 7 augustus [2017] hebben de militairen en paramilitairen 156 personen vermoord en meer dan tienduizend personen letsel toegebracht. Er zijn meer dan zeshonderd politieke gevangenen en er wordt systematisch gemarteld.

Revoluties, gerechtvaardigd of niet, zijn geworteld in sociale processen waarbij een ongelijke strijd wordt gevoerd tegen een macht die vele malen groter is. Dit maakt een buitengewoon grote inzet van mystiek onontbeerlijk, van heroïsme, opofferingsgezindheid, organisatietalent, veel vrijwilligerschap, en een sober beheer van de schaarse middelen waarover men kan beschikken. Om die reden zijn revoluties een religieus moment in de politiek. Bij de opkomst van het chavismo was van dit alles geen sprake. De chavista’s kwamen via vrije verkiezingen aan de macht en toen ze in de regering zaten, moesten ze een enorme rijkdom administreren. Twee decennia lang maakte het chavismo de politieke dienst uit op het Latijns-Amerikaanse continent, en het regime werd door vier opeenvolgende Amerikaanse regeringen gedoogd. Tot het doden, gevangennemen en martelen begon. Toen was het gedogen voorbij.

Er werd in Venezuela een monster gebaard van links utopisme, autoritair rechts-militarisme, geopolitiek opportunisme, inefficiënt bestuur en geld als bindende factor. De utopisten noch de militairen wisten hoe je moest regeren en het resultaat is dodelijk verwoestend. Corruptie komt in elk land voor maar het probleem in Venezuela is dat iedereen graait maar niemand serieus regeert. Het monster werd een kleptocratie op grote schaal. Er was eerder sprake van een wijdvertakt netwerk van Venezolaans cliëntelisme dan van revolutionair militantisme, de militia en de zogeheten colectivos zijn betaalde arme sloebers en de Venezolaanse heersende linkse klasse veranderde in een schaamteloze corrupte bende.

Wat had Chávez dat Fidel Castro bereid was in het Engels ‘Happy Birthday’ voor hem te zingen? Hoe kreeg hij het voor elkaar dat de militairen in ieders ogen bijna meteen revolutionairen werden? De olie-inkomsten die Venezuela tussen 1998 en 2016 genereerde, worden op zo’n biljard dollar geschat, met stip de grootste olieboom die het land ooit heeft gekend. Het was een geldbacchanaal en wereldwijd mocht links aanschuiven. Fidel Castro, die tijdens de Falklandoorlog al had laten zien een pragmaticus te zijn – Castro steunde de Argentijnse naziachtige militairen – was zo vriendelijk om de ideologieloze militaire krachtpatsers in Venezuela revolutionairen te noemen. Ze hadden immers heel veel geld en waren bereid dat uit te delen.

Ik weet nog dat Fidel Castro er ooit van werd beschuldigd dat hij een buitenlandse rekening had, waarop hij zeer beslist reageerde dat hij bereid was de rekening op te heffen als ze met bewijzen kwamen. De sancties die Amerika Nicolás Maduro en tweeëntwintig chavista-leiders wil opleggen, is het bevriezen van hun persoonlijke rekeningen en tegoeden. Men heeft ontdekt dat vicepresident Tareck El Aissami een vermogen bezit van honderden miljoenen dollars. Waarom waren ze zo dom om te verklaren dat ze anti-imperialistische revolutionairen waren terwijl ze ondertussen vastgoed kochten en bankrekeningen openden in Amerika?

Het hopeloze chavismo is een morele vuistslag in het gezicht van extreem-links, want het laat zien dat een linkse utopie onhaalbaar is. Niet alleen omdat de falende Bolivariaanse Revolutie is uitgelopen op een humanitaire crisis, maar ook omdat die diepgewortelde weerzin tegen rijkdom en geld hypocriet bleek te zijn en tot verbittering over het socialisme heeft geleid. Links staat vol in de schijnwerpers, net als de katholieke kerk met het celibaat, dat tot allerhande seksuele perversies heeft geleid. Venezuela heeft laten zien dat hebzucht extreem-links ertoe heeft verleid om een militaire, kleptocratische dictatuur een revolutie te noemen. Het klopt dat er politieke belangen in het spel waren, maar persoonlijke hebzucht is onmiskenbaar een gemeenschappelijke factor in het wereldwijde cliëntelisme van het chavista-regime, waardoor nogal wat ‘revolutionairen’ miljonairs konden worden. Er schuilt niets kwaads in geldbezit, maar het is hypocriet om jezelf een antikapitalist te noemen en je te verrijken met publieke gelden.

Competitie en samenwerking zitten in de natuur van de mens. Trachten een systeem in het leven te roepen dat is gebaseerd op slechts een van deze componenten is een recept voor mislukking. Je kunt rijk zijn en solidair, en arm en inhalig. Wat links eigenlijk moet doen is de nadruk leggen op solidariteit en niet bang zijn voor het eigenbelang, zodat er goed geld kan worden verdiend. Zonder eigenbelang vergaar je geen rijkdom en zonder solidariteit is er geen zekerheid. Je hebt ze allebei nodig om de armoede te ontstijgen. Centrum-links is een succes in Uruguay, Chili, Costa Rica, Spanje, Zweden, Noorwegen, Denemarken en nog meer landen, omdat zowel de markt als de democratie gerespecteerd werd. Cuba en Venezuela tonen wederom aan dat de linkse utopie niet werkt. Armoede en dictatuur zijn het gevolg en de leiders die met de stem van de arme man zijn gekozen worden hypocriet en cynisch en uiteindelijk verblind door hebzucht.

Een coup in 1992 eindigde zes jaar later in een electorale overwinning van luitenant-kolonel Hugo Chávez. De militairen in Venezuela zijn van oudsher conservatief en autoritair, ze hebben repressie niet geschuwd en zijn getraind door Amerikanen. Maduro heeft geen militaire achtergrond, maar zou een marionet van generaal Padrino López zijn. Of Juan Guaidó een nieuwe revolutie zal gaan leiden, weet nog niemand.

Nexos
Mexico | maandblad | oplage 17.500

Een van de belangrijke tijdschriften in Mexico. Houdt de vinger aan de politieke pols. Referentie in het maatschappelijke debat.

Plaats een reactie