Iran blijft een Amerikaanse obsessie

Le Monde / 360  | 27 februari 2019 - 10:0027 feb - 10:00

Veertig jaar geleden werden 52 Amerikanen gegijzeld gehouden op de ambassade in Teheran. Daarna is er nooit meer een Amerikaans consulaat geopend.

» Lees dit artikel in de Reader

Beelden van de helikopters die in april 1975, als het staartje van het Vietnamese debacle, in allerijl het personeel van hun ambassade in Saigon evacueerden, spookten in 1979 nog door het hoofd van de Amerikanen toen hun regering negen maanden na het begin van de islamitische revolutie in Iran, op 4 november 1979, wederom een regionale bondgenoot kwijtraakte en er opnieuw een aanslag werd gepleegd op een van haar ambassades, namelijk die in Teheran. 52 Amerikaanse staatsburgers werden 444 dagen lang gegijzeld gehouden. 
De onmacht van de president van 
de Verenigde Staten, Jimmy Carter, bespoedigde zijn nederlaag tijdens 
de presidentsverkiezingen van 1980.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

De Verenigde Staten en Vietnam hebben hun bilaterale betrekkingen sinds de normalisatie in 1995 continu versterkt. In één generatie hebben drie Amerikaanse presidenten zich ter plaatse begeven. De onmenselijke gevolgen van een hachelijke situatie die bijna vijftien jaar duurde behoren inmiddels tot het verleden. In de Islamitische Republiek Iran daarentegen is nooit meer een Amerikaanse ambassade geopend en duren de sancties van de VS onverminderd voort. Die zijn zelfs nooit helemaal opgeheven na de ondertekening van het kernakkoord met Iran in 2015. Aan de versoepeling waar dat akkoord wel toe leidde, heeft Donald Trump in 2018 een einde gemaakt.

‘Dood aan Amerika!’

Deze diplomatieke breuk, die officieel is sinds april 1980, heeft de Iraanse opinie onuitwisbaar beïnvloed. Al decennialang wordt in Teheran ‘Dood aan Amerika!’ gescandeerd. En andersom geldt hetzelfde. Aan de vooravond van de ondertekening van het kernakkoord in 2015 behoorden de Verenigde Staten tot de landen met de negatiefste kijk op Iran: 76 procent van de ondervraagden oordeelde ongunstig, wat beduidend meer is dan het gemiddelde van 58 procent tijdens een steekproef door het Pew Research Center in veertig landen wereldwijd.

Een aantal ernstige gebeurtenissen heeft de Amerikaans-Iraanse betrekkingen sinds 1979 verder verslechterd, van de aanslag op de mariniers in Beiroet in 1983, waarbij 231 doden vielen, tot de slachting die de antipersoneelsmijnen in 2003 aanrichtten onder de Amerikaanse soldaten na hun invasie in Irak. En in 2015 zouden er vijfhonderd Amerikanen zijn omgekomen door Iraanse explosieven van door Teheran aangestuurde milities – een lage schatting volgens het Pentagon. Toen hem als commandant van Centcom (het Amerikaanse commandocentrum) voor de regio Midden-Oosten werd gevraagd wat de drie grootste bedreigingen voor de VS waren, antwoordde generaal James Mattis, de latere minister van Defensie van Donald Trump: ‘Iran, Iran en Iran.’

Beeldvorming

In het Witte Huis hebben de opeenvolgende presidenten hun best gedaan onderscheid te maken tussen het 
regime en de Iraanse bevolking, en de geschiedenis en de beschaving van het land altijd hun respect betuigd. In de Amerikaanse populaire cultuur daarentegen blijft het negatieve beeld van Iran een bron van inspiratie. Bijvoorbeeld in het videospel Battlefield 3, dat in 2011 in omloop kwam. In 2012 vertelde de succesvolle film Argo van Ben Affleck het verhaal van zes Amerikaanse diplomaten die hun toevlucht hadden gezocht bij de Canadese ambassadeur tijdens de beroemde gijzeling. Een jaar later eindigde het derde seizoen van de serie Homeland met de dood van de hoofdrolspeler, die werd geëxecuteerd door het Iraanse regime. Een constante waaraan de sociale en intieme kroniek A Separation van de Iraanse filmer Asghar Farhadi, in 2012 bekroond met een Oscar, maar nauwelijks afbreuk heeft kunnen doen. En afgelopen januari heeft de Iraans-Amerikaanse journalist Jason Rezaian een boek gepubliceerd over zijn 544 dagen durende gevangenschap in Iran, waar hij correspondent was voor The Washington Post. Hij werd in juli 2014 gearresteerd en gevangengezet op 
verdenking van spionage, om in januari 2016 samen met drie landgenoten weer te worden vrijgelaten. Momenteel worden nog vijf andere Amerikanen gevangengehouden in Iran.

Shadi Hamid, de auteur van Islamic Exceptionalism (2016), een boek dat veel aandacht heeft gekregen, is van mening dat de opening die is gecreëerd door Barack Obama onvoldoende tijd heeft gehad om de visies zichtbaar 
te beïnvloeden, ook al bespeurt hij nuances tussen de twee grote Amerikaanse partijen.

De studies van het Pew Research Center bevestigen dit. In november 2018 was maar 29 procent van de Democratische stemmers van mening dat ‘het beperken van de macht en de invloed van Iran een van de prioriteiten van de Amerikaanse diplomatie’ moest zijn, tegen 52 procent van de Republikeinse stemmers. In de leeftijdsgroep 29-35 stond eveneens 29 procent achter deze doelstelling, tegen 52 procent van de 65-plussers. Maar de achterdocht blijft pregnant. Tijdens een enquête in september 2018 noemden Amerikanen van alle politieke geledingen Iran als een van de landen die hun de meeste ‘ijskoude rillingen’ bezorgden, samen met Rusland en Noord-Korea.

Auteur: Gilles Paris

Le Monde
Frankrijk | dagblad | oplage 345.000

In 1944 opgericht op initiatief van De Gaulle. Om recht te doen aan de titel ‘De wereld’ houdt Le Monde een groot netwerk van correspondenten in stand.

Beeld: 52 gijzelaars werden van 4 november 1979 tot 20 januari 1981 vastgehouden op de Amerikaanse ambassade in Teheran, ter ondersteuning van de islamitische revolutie in Iran. – 
© Sygma via 
Getty Images

Plaats een reactie