De lange arm van 
de Iraanse revolutie

The Conversation / 360  | 27 februari 2019 - 10:0627 feb - 10:06

Na veertig jaar houdt de Iraanse revolutie nog altijd stand. Ze beroerde de wereldpolitiek en stimuleerde het islamisme in het Midden-Oosten. Nu maakt 
Iran zich op voor een nieuwe omwenteling.

» Lees dit artikel in de Reader

Om te begrijpen wat de Iraanse revolutie heeft veroorzaakt, moeten we eerst stilstaan bij het aanhoudende conflict tussen voorstanders van seculiere bestuursmodellen in moslimmaatschappijen en voorstanders van islamitische modellen.

De Iraanse revolutie was een ingrijpende gebeurtenis die niet alleen 
Iran volledig veranderde, maar ook 
verstrekkende gevolgen had voor de rest van de wereld. Ze veroorzaakte 
een belangrijke geopolitieke verschuiving en bracht verandering aan in 
de Koude-Oorlogverhoudingen. De VS verloor niet alleen een belangrijke strategische bondgenoot tegen de communistische dreiging, maar 
kreeg er ook een nieuwe vijand bij.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

De Iraanse revolutie impliceerde ook een dramatische politieke verandering in het Midden-Oosten. Ze veroorzaakte een regionale koude oorlog tussen Iran en Saoedi-Arabië. De revolutie betekende een uitdaging voor de Saoedische monarchie en haar aanspraak op het leiderschap over de moslimwereld. Deze religieuze en ideologische koude oorlog tussen Iran en Saoedi-Arabië gaat tot op de dag van vandaag door, getuige hun betrokkenheid bij de conflicten in Syrië en Jemen.

Een ander gevolg van de revolutie is 
de heropleving van de politieke islam in de gehele moslimwereld. Het Iraanse succes toonde dat het vestigen van een islamitische staat niet alleen maar een droom was. Het was mogelijk het Westen en zijn collaborerende monarchen dan wel dictators aan te pakken, en nog te winnen ook.

In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw staken in bijna alle moslimlanden islamitische politieke partijen de kop op, die tot doel hadden hun maatschappijen langs staatkundige weg te islamiseren. Ze verklaarden 
dat het seculiere model er niet in was geslaagd vooruitgang en volledige onafhankelijkheid te realiseren en 
dat het islamitische model het enige alternatief was. Voor hen was de Iraanse revolutie het bewijs dat zoiets mogelijk was.

Meer vrijheid

Qua levensduur is de revolutie in elk geval succesvol geweest. Ze houdt zich al veertig jaar staande, inclusief de acht jaar durende oorlog met Irak en decennialange economische sancties. Ter vergelijking: de poging van de taliban om een islamitische staat te vestigen duurde maar vijf jaar.

Aan de andere kant beloofden Ruhollah Khomeini [de leider van de Iraanse revolutie en van 1979 tot 1989 de ayatollah die het land omvormde tot een streng religieus-fundamentalistische staat] en zijn aanhangers de kloof tussen rijk en arm te dichten en economische en sociale vooruitgang te bewerkstelligen. Op dit moment is de Iraanse economie er echter beroerd aan toe, ondanks de olie-inkomsten, die voorkomen dat de economie volledig instort. De mensen zijn ontevreden over de grote werkloosheid en de hyperinflatie. Ze hebben weinig hoop dat het economische tij zal keren.

De belangrijkste premisse van het islamisme – het religieuzer maken van de samenleving door middel van politieke macht – heeft ook niet tot de gewenste resultaten geleid. Ook al is 63 procent van de Iraniërs na de revolutie geboren, ze zijn niet religieuzer dan voor die tijd.

Hoewel het huidige regime nog altijd op aanzienlijke steun kan rekenen, 
wil een belangrijk deel van de Iraniërs meer vrijheid en wijzen ze religie die van bovenaf wordt opgelegd af. Steeds meer betogers roepen om economische, sociale en politieke hervormingen en om opheffing van de islamitische republiek.

De meeste Iraniërs wijten het mislukken van de revolutie aan de onafgebroken Amerikaanse sancties. Hoewel hun land handel drijft met Europese landen, China en Rusland, geloven ze dat het Westen koste wat kost wil voorkomen dat Iran een succes wordt.

Geopolitiek is uiteindelijk een competitieve aangelegenheid waarin nationale belangen overheersen. Moslimgemeenschappen zien zich voor de uitdaging gesteld modellen te ontwikkelen die de islam en de moderne wereld verenigen op een manier die 
als een aanwinst voor de wereld wordt gezien en niet als een bedreiging.

Moeilijke sociale en politieke omstandigheden en tijdsdruk hebben het mysterieuze vermogen om ideologieën op de proef te stellen en te polijsten. Terwijl de strijd tussen seculiere en islamitische maatschappijmodellen doorgaat in Iran en de rest van de moslimwereld, is de kans groot dat Iran zich in de 21ste eeuw tot een gematigde maatschappij zal ontwikkelen.

Auteur: Mehmet Ozalp

Mehmet Ozalp is hoogleraar Islamstudies en directeur van het Centre for Islamic Studies van de Australische Charles Sturt University

Tags: Iran revolutie VS

Plaats een reactie