Symboolpolitiek

The Observer / Londen  | 22 maart 2019 - 20:0022 mrt - 20:00

Dossier Het Vrije Woord | Ooit waren de politieke scheidslijnen duidelijk. Maar nu zijn ze willekeurig en ongrijpbaar, en doen symbolen en emblemen er meer toe dan ooit.

» Lees dit artikel in de Reader

Een paar jaar geleden logeerden we in een cottage in Littondale in de Yorkshire Dales. Op een avond gingen we iets drinken in de plaatselijke pub. Die was van binnen en van buiten behangen met union jacks. Zodra ik die vlaggen zag, gingen mijn nekharen overeind staan. Elke zwarte of Aziatische persoon die in de jaren zeventig en tachtig in Groot-Brittannië is opgegroeid zou waarschijnlijk hetzelfde hebben gevoeld. In die tijd was de Union Jack een signaal dat betekende: ‘Pas op: fascisten’.

Natuurlijk is Littondale in de jaren tien van deze eeuw heel anders dan Oost-Londen in de jaren tachtig van de vorige en ook de Union Jack heeft nu een heel andere betekenis. De sfeer in de pub was gastvrij en vriendelijk en we zijn er meer dan eens teruggekomen. En toch weet ik dat als ik weer een pub zie die is behangen met union jacks, mijn nekharen weer overeind zullen gaan staan.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

Tekens en symbolen zijn een wezenlijk onderdeel van ons leven, ze helpen ons onze weg te vinden in de samenleving en geven ons de kans om uiterlijke verschijning te verbinden met een innerlijke essentie of waarheid. Ze bieden ons een middel om te laten zien wie we zijn en waar we voor staan. Daarom dragen we insignes en linten, dragen veel joodse mannen een keppeltje en sommige islamitische vrouwen een hidjab.

Verwrongen
De manier waarop wij tekens lezen en de betekenissen die we eraan toeschrijven, zijn niet per se rationeel, zoals bleek uit mijn reactie op de Union Jack. Door persoonlijke ervaring is in mij een reflex ontstaan om op een bepaald teken te reageren.

De verwrongen manier waarop mensen sociale tekens interpreteren kan bijzonder schadelijk zijn. Racisme kent een verderfelijke diepere betekenis toe aan oppervlakkige kenmerken. Voor een racist kan een zwarte huid een teken zijn van dreiging of van inferioriteit, een immigrant een signaal van maatschappelijk verval.

De conservatieve activist Graeme Archer schreef onlangs in een essay dat we leven in een ‘tijd van semiotiek’ waarin tekens zowel essentieel zijn als vreemd verwrongen. Tekens zijn ‘getribaliseerd’ en de ‘deconstructie van tekens […] is onze belangrijkste politieke diagnostiek geworden’.

Hierin schuilt een zekere waarheid. Denk aan het brexitdebat. De vijandigheid en intimidatie waarmee de conservatieve tegenstander Anna Soubry te maken kreeg, heeft de afgelopen week een groot deel van de discussie overheerst. ‘Zover is het met ons land gekomen,’ merkte Soubry op in een berucht interview op het Londense College Green, overstemd door spreekkoren als ‘Soubry is een nazi’. Ze had gelijk, al was het misschien niet helemaal op de manier waarop zij het bedoelde.

Polarisatie
Het is niet zo dat het brexitdebat een tribaal Groot-Brittannië heeft gecreëerd. Het is eerder zo dat een tribaler Groot-Brittannië ervoor heeft gezorgd dat het brexitdebat nu onvermijdelijk in termen van politieke stammen wordt gezien. Het neerhalen van tegenstanders was al met het brexitdebat verweven lang voordat extreem-rechtse idioten College Green kaapten. Vrijwel vanaf het begin hebben remainers de brexiteers weggezet als dom en racistisch. Brexiteers scholden remainers uit voor verraders en vijanden van het volk. Ongetwijfeld zullen beide partijen, als ze dit lezen, volhouden: ‘Ja, maar wij hebben gelijk en zij niet.’

Sommige mensen proberen dit uit te leggen door erop te wijzen dat we tegenwoordig in een meer gepolariseerde samenleving leven dan vroeger. Maar een verdeeld Groot-Brittannië is niets nieuws. De mijnstaking van 1984-’85 veroorzaakte een veel grotere maatschappelijke instabiliteit dan we nu meemaken.

Vandaag de dag is niet de polarisatie zelf bijzonder, maar de manier waarop we verdeeld zijn. Voorheen gaf het onderscheid tussen links en rechts de mensen een manier om de maatschappelijke verschillen te begrijpen. Dat onderscheid biedt nu niet langer een nuttig kompas voor het politieke landschap.

Bewegingen voor maatschappelijke verandering hielpen mensen in het verleden hun idealen te vormen en gaven betekenis aan nationale scheidslijnen. Tegenwoordig is de polarisatie niet verbonden met zulke bewegingen, en daardoor lijken de scheidslijnen willekeuriger en hardnekkiger.

De Britse politiek lijkt chaotisch en star tegelijk te zijn geworden. Het brexitproces heeft laten zien dat de politieke klasse gefragmenteerd is, weinig ideeën heeft en kennelijk niet in staat is het land te regeren. Toch is de houding van het publiek tegenover de brexit nauwelijks veranderd. Groot-Brittannië is maatschappelijk gepolariseerd, maar politiek verlamd. Het gevolg is dat de politiek voornamelijk aan de oppervlakte blijft. Het is deze neergang van de politiek die symbolen en tekens zo belangrijk heeft gemaakt. Die zijn het enige wat we nog hebben, en datgene waar we omheen polariseren.

Plaats een reactie