Loopt de stabilocratie* in de Balkan ten einde?

Instinomer / 360  |  8 april 2019 - 14:43 8 apr - 14:43

De woede onder de burgers van Servië, Albanië en Montenegro zal de autocratische regimes niet gauw aan het wankelen brengen, zolang de EU de ‘stabiliteit’ van de regio uitspeelt tegen de democratie.

» Lees dit artikel in de Reader

Sinds enkele maanden protesteren de burgers van Servië, Albanië en Montenegro. Hun motieven zijn verschillend, maar hun verlangens niet: ze eisen dat hun autoritaire leiders vertrekken, dat er werkelijk wordt opgetreden tegen de corruptie, dat er meer rechtvaardigheid komt en meer respect voor de rechtsstaat, en dat de machthebbers de media niet langer in hun greep houden. In de drie Balkanstaten hebben de leiders ieder op dezelfde manier gereageerd. Ze beschuldigen de oppositie ervan van de situatie te profiteren en proberen de protestbeweging uit te putten, terwijl ze voortdurend benadrukken dat ze niet van plan zijn hun beleid te veranderen: zonder hen geen Europese integratie, en dus geen toekomst voor deze landen, die allemaal kandidaat zijn voor toetreding tot de EU.

Hoe paradoxaal dat misschien ook lijkt, ze hebben waarschijnlijk gelijk. Sinds jaar en dag mogen de leiders van Montenegro, Albanië en Servië zich onmiskenbaar verheugen in de steun van de Europese Unie. Maar na meer dan drie maanden straatprotest kun je toch vragen stellen bij de houding van de EU tegenover de ‘stabilocratieën’ in de Balkan. De EU heeft inderdaad lange tijd de voorkeur gegeven aan stabiliteit en regionale samenwerking in de Balkan, met het risico dat men de ogen sloot voor corruptie en autoritaire uitglijders van sommige ‘partners’.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

De eerste protestmars werd georganiseerd in Belgrado, onder de slogan ‘Geen bebloede hemden meer’, als reactie op de agressie tegen Borko Stefanovic, een Servische oppositieleider. En na de ‘belofte’ van de Servische president Aleksandar Vucic om ‘geen enkele eis van de betogers in te willigen, ook al zouden het er vijf miljoen zijn’, is de beweging omgedoopt tot ‘1 van 5 miljoen’. De betogers volharden in hun eisen: eerlijke verkiezingen, vrijheid voor de media, beter functionerende instituties en een rechtsstaat.

In Albanië eisen de betogers het aftreden van premier Edi Rama en de vorming van een overgangsregering. Ze beschuldigen Rama van corruptie en banden met criminele milieus. De betogingen zijn diverse keren gewelddadig geweest. ‘In [de hoofdstad] Tirana betogen de mensen omdat ze zich aan hun lot overgelaten voelen en niet worden betrokken bij politieke beslissingen die over henzelf gaan. De sociale verschillen nemen toe, alle macht ligt in handen van een paar individuen. De protesten zijn tegen Rama gericht, maar ook tegen het hele systeem dat hij meer dan tien jaar geleden heeft ingesteld,’ zegt Armand Shkullaku, hoofdredacteur van ABC News Albania.

In Montenegro eisen de burgers die zich hebben verenigd in de beweging ‘97.000 – kom in verzet!’ hervorming van de rechtspraak en het vertrek van verscheidene belangrijke machthebbers. Lont in het kruitvat was de ‘envelopzaak’ na het verspreiden van een filmpje waarin de secretaris-generaal van het Montenegrijnse presidentschap, Slavoljub Stijepovic, geld aanneemt van zakenman Dusko Knezevic, eigenaar van de Atlas Group, die vroeger nauwe banden had met de machthebbers. Het geld zou bedoeld zijn om stemmen te kopen tijdens de laatste parlementsverkiezingen, en er wordt gezegd dat de operatie zich voltrok onder auspiciën van de toenmalige Montenegrijnse president Milo Djukanovic.

Directe bijdrage
‘De versnelde sociale stratificatie, de arrogantie van de macht en de onmacht van de instituties liggen ten grondslag aan de onvrede onder de Montenegrijnse burgers. Ze willen een directe bijdrage aan de verandering leveren, wat veelbetekenend is voor een volk zonder protesttraditie,’ zegt Dubravka Uljarevic, directeur van het centrum voor burgereducatie in [de hoofdstad] Podgorica.

Terwijl in Albanië de betogingen worden georganiseerd door de oppositie, wordt in Servië en Montenegro de oppositie erbuiten gehouden en voert het burgerprotest de boventoon. Deze antiregeringsbetogingen in de straten van Belgrado, Tirana en Podgorica worden in Brussel met lede ogen aangezien. Het Europese bestuur, dat het ‘neutraliteitsbeginsel’ trouw blijft, heeft weinig op met de betogingen die zich in tientallen Servische steden hebben voorgedaan en herinnert er slechts aan dat burgers het fundamentele recht hebben hun mening te uiten. De betogingen in Tirana kunnen het minst op de instemming van Brussel rekenen, vooral sinds die een gewelddadig karakter hebben. De EU laat droogjes weten dat de problemen binnen het kader van de instituties moeten worden besproken en dat de boycot van het parlement, waartoe de Albanese oppositie heeft besloten, geen oplossing biedt.

‘Het besluit van de oppositie om haar parlementaire mandaten terug te geven, schaadt het functioneren van de democratie in Albanië, omdat het parlement de plek blijft waar hervormingen vorm krijgen,’ aldus de woordvoerder van de Europese Commissie, Maja Kocijancic. Ze neemt hetzelfde standpunt in ten opzichte van Servië, waar de oppositie ook in de verleiding komt het parlement te boycotten. Dubravka Uljarevic is nauwelijks verbaasd dat Brussel vraagt het zoeken naar oplossingen voor de politieke problemen over te laten aan het parlement: ‘Brussel dringt erop aan dat de hervormingen binnen het kader van de instituties plaatsvinden. Maar die bezitten nog nauwelijks enige legitimiteit, althans niet in Montenegro.’ Uljarevic ziet een oplossing in het organiseren van eerlijke vervroegde verkiezingen, waarop streng toezicht moet worden gehouden om fraude te voorkomen.

De parlementsleden van de Albanese oppositie, aangevoerd door de centrum-rechtse Democratische Partij, hebben hun ontslag aangeboden en opgeroepen tot het houden van vervroegde verkiezingen en de vorming van een overgangsregering. De premier heeft hun ontslag geweigerd en hen eraan herinnerd dat hun vertrek uit het parlement ‘slecht nieuws voor de democratie’ zou zijn en ‘het onderhandelingsproces over toetreding van het land tot de EU in gevaar zou kunnen brengen’. In Tirana, Podgorica en Belgrado vertonen de reacties op de crisis van de democratische instituties veel overeenkomsten. ‘De drie landen worden bestuurd door autocraten die de media en het verkiezingsproces controleren en banden hebben met criminele groeperingen. Dat maakt de instituties ongeloofwaardig. Hoe kun je integreren in de westerse democratie, als de Balkanleiders zich thuis als kleine sultans gedragen?’ vraagt Armand Shkullaku.

Voorspellen de aanzwellende betogingen, gemotiveerd door het verzet tegen de politieke regimes en vooral tegen de machthebbers, niet het einde van de stabilocratie in de Balkan?

Volgens de Servische politicoloog Jovan Komsic hangt de toekomst van de stabilocratieën niet af van Brussel, maar van het machtssysteem in deze landen. Volgens Uljarevic zullen de betogingen zeker geen eind maken aan de stabilocratie, maar zal het nooit meer worden zoals voor die tijd. ‘Ik geloof niet dat Brussel zich niet bewust is van de uitglijders van de stabilocraten in de regio. Maar die laatsten weten heel goed hoe ze de bevoorrechte gesprekspartners van de EU moeten blijven, en profiteren daar in ruime mate van. Niemand verwacht dat de EU de interne problemen van de Balkanlanden zal oplossen, maar men heeft het recht te hopen dat de Unie op een fermere manier reageert op de autoritaire verleidingen die de Europese integratie in de regio afremmen.

*Term die uitdrukking geeft aan de neiging van de EU om de stabiliteit in de regio te bevorderen door het steunen van zogenaamde sterke mannen, met het risico dat de democratie daarmee wordt opgeofferd.

Auteur: Marina Fratucan

Istinomer

Servië | website | istinomer.rs
Onafhankelijke Servische nieuwssite die in 2009 werd opgericht in Belgrado. Checkt informatie en uitlatingen van politici en analyseert politieke en maatschappelijke ontwikkelingen. Deze analyses worden door diverse Servische kranten overgenomen.

Plaats een reactie