Brexitness in plaats van Britishness

The Irish Times / 360  |  9 april 2019 - 15:18 9 apr - 15:18

Dossier Brexitness | De vraag naar Britishness dat ook voor de helft van de Noord-Ierse bevolking achter de Brexit zit, is onverminderd groot, maar het aanbod lijkt te stagneren. De boodschap luidt: Britishness wordt niet langer geleverd, maar wat dacht u van ‘Brexitness’, dat ook alle opwindende voordelen biedt van tribale verbondenheid?

» Lees dit artikel in de Reader

De glans van het begrip Britishness is voor Ierland van cruciaal, nationaal belang. Uit onderzoek blijkt dat bijna de helft van de bevolking van Noord-Ierland sterk het gevoel heeft Brits te zijn. En al zou je het niet altijd denken, met alle onversneden nationalistische retoriek die is komen bovendrijven, maar een overweldigende meerderheid van de inwoners van Ierland maakt aanspraak op de Britse identiteit.

In 1998 heeft 94 procent van onze bevolking gestemd vóór het afstand doen van de territoriale aanspraak op Noord-Ierland. Daarvoor in de plaats kwam het streven om alle mensen op het eiland in harmonie en vriendschap te laten samenleven, met behoud van de diversiteit van identiteiten en tradities. Het aantal mensen dat tegen deze radicale herziening stemde – 85.748 – zou bijna in Croke Park [gaelic voetbalstadion] passen. Laat duidelijk zijn wat dit betekent. Het betekent dat Britishness niet alleen onlosmakelijk deel uitmaakt van het Ierse verleden, maar dat het ook een rol zal spelen in het Ierland van de toekomst.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

We hebben collectief afstand gedaan van de oude nationalistische mythe dat er bij het gevoel Brits te zijn – iets waarin een grote meerderheid van het eiland zich herkent – sprake is van ‘een vals bewustzijn’, een illusie die zal vervluchtigen zodra Ierland is verenigd. Een verscheidenheid aan identiteiten is geen noodlottige nalatenschap van imperialistische manipulatie. Het is onderdeel van pluralistische situatie die alle kanten op kan gaan. Dit is waarvoor we in 1998 hebben getekend: een veelomvattend en complex gevoel van verbondenheid, waarvan het recht op Britishness deel uitmaakt.

Prachtige bewoordingen

En dat is precies waar de schoen knelt. In het Goedevrijdagakkoord wordt in prachtige bewoordingen gesteld dat iedereen die in Noord-Ierland wordt geboren, het recht heeft op ‘de Ierse of Britse nationaliteit, of beide, indien gewenst’. Impliciet is het idee dat wie dat wil, altijd de keuze zal hebben om Brits te zijn.

Twintig jaar terug leek het voor de hand te liggen dat met name de IRA zich zou verzetten tegen deze vrije keuze. Het onuitgesproken maar aanhoudende verwijt richtte zich tenslotte op een gewelddadige en intimiderende vorm van Iers nationalisme die sterk was gekant tegen de legitimiteit van een Britse identiteit op het eiland. Wat niemand had kunnen denken, was dat de keuze vanaf de andere kant van het politieke en geografische spectrum onder vuur zou worden genomen. Toch is het zo gegaan: in de diepe crisis waarin het Verenigd Koninkrijk momenteel verkeert, lijkt het recht om Brits te zijn steeds omstredener.

De podcast ‘Coffee House Shots’ van [het conservatieve weekblad] The Spectator is in die zin een teken aan de wand. Vorige week ging het over de manier waarop de Democratic Unionist Party (DUP) erop blijft hameren dat het gelijktrekken van de rest van het Verenigd Koninkrijk met Noord-Ierland in feite betekent dat de Britten afstevenen op een zachte Brexit. En welk nummer werd er aan het einde van de podcast gedraaid? Paul McCartneys naïeve propagandistische Give Ireland Back to the Irish, uit 1972. Het nummer werd in dat jaar op Engelse radiozenders in de ban gedaan, maar momenteel wordt het in Tory-kringen gezien als een acceptabele provocatie om te insinueren dat het misschien maar het beste zou zijn als alle ‘Ieren’ (inclusief de DUP) opdonderen en zich niet langer bemoeien met ons grootse project van nationale bevrijding.

Dit is natuurlijk maar een momentopname, maar wel een veelzeggende, omdat hij voortkomt uit een veel ingrijpender omslag van de algemene stemming onder de Engelsen. Het bewijs daarvan is pijnlijk en spectaculair: Brexiteers in Engeland zijn veel meer bezig met de Brexit dan met hun Britishness. Een paar bevindingen uit het omvangrijke Future of England-rapport [van de universiteiten van Edinburgh en Cardiff] spreken voor zich. Een grote meerderheid van de mensen die uit de EU willen stappen, zou bereid zijn de Schotse onafhankelijkheid (88 procent) en het stuklopen van het Ierse vredesproces (83 procent) te accepteren, als dat de prijs zou zijn die moet worden betaald voor de Brexit. Slechts een kwart van de Engelse Brexiteers kan zich vinden in de stelling ‘Belastinginkomsten uit Engeland mogen worden herverdeeld en aangewend ten gunste van de publieke sector in Noord-Ierland’. Hetzelfde geldt voor Schotland. En verbijsterend genoeg blijkt zelfs 51 procent van de Engelse Brexiteers van mening te zijn dat ‘Schotse parlementsleden geen minister mogen worden in de regering van het Verenigd Koninkrijk’.

Men kan niet kiezen voor een product dat niet wordt aangeboden. Britishness is, net als elke andere nationale identiteit, geconstrueerd – maar stel dat het ineens niet meer wordt geproduceerd? Er vindt momenteel een ingrijpende verandering plaats binnen de politieke economie van de Britishness: de vraag in Noord-Ierland is onverminderd groot maar het aanbod lijkt te stagneren. De boodschap luidt: Britishness wordt niet langer geleverd, maar wat dacht u van ‘Brexitness’, dat ook alle opwindende voordelen biedt van tribale verbondenheid? De DUP heeft het vervangende product aangeschaft. Maar dat werkt heel anders. Het is namelijk geen identiteit, maar een identiteitscrisis.

Inconstitutioneel
Het Ierse nationalisme is hier allemaal niet bij gebaat. De simplistische gedachte dat een snelle overgang naar Ierse eenheid het probleem zal oplossen, is zeer inconstitutioneel. De constitutie verlangt dat de verschillende identiteiten op fundamentele wijze worden verenigd. Daarvoor is het nodig dat de inwoners zich veilig voelen en echt het gevoel hebben erbij te horen.

De crisis van het Verenigd Koninkrijk, die zo duidelijk blijkt uit de ineenstorting van de politieke orde in Westminster, heeft de veiligheid en het vertrouwen in de Britishness ernstig geschaad. Dat vertrouwen zal niet snel terugkeren. De vraag die wij ons op dit eiland allemaal moeten stellen, luidt als volgt: wat zijn er verder nog voor factoren die kunnen zorgen dat mensen die zichzelf als Brits beschouwen, zich thuis kunnen voelen in Ierland? Als we deze ruimte op een fatsoenlijke manier met elkaar willen delen, is het in ons aller belang om die vraag behoedzaam, ruimhartig en in alle openheid te benaderen.

Auteur: Fintan O’Toole

The Irish Times
Ierland | dagblad | oplage 61.000

Gerenommeerde krant die is opgericht in 1859 door protestanten, maar onafhankelijk is in politiek en religieus opzicht. Staat bekend om de journalistieke kwaliteit die regelmatig prijzen oplevert. Vooral de zaterdagkrant is populair onder een breed publiek.

Plaats een reactie