De grootste onder de kleintjes

Le Monde / 360  | 19 June 2019 - 10:0019 Jun - 10:00

Volgens de Franse krant Le Monde kan Nederland zich veel meer laten gelden nu de machtsverhoudingen in Europa zo verschoven zijn.

» Lees dit artikel in de Reader / op Blendle

Het is één van de vele paradoxen waar Europa rijk aan is: de Nederlanders wonen in een plat land, maar zijn lang van stuk. ‘Klein land, grote natie,’ zei generaal de Gaulle al; voor hem was grootsheid geen kwestie van vierkante kilometers. In de familie van 28 EU-landen doet de grootte van landen er echter wel degelijk toe. Het Koninkrijk der Nederlanden ziet zichzelf in dat gezelschap graag als ‘de grootste onder de kleintjes’. En met het vertrek van een van de grootste lidstaten, het Verenigd Koninkrijk, neemt het belang van Nederland alleen nog maar toe… Daarom betekent het voor het zogenaamd kleine Nederland behalve het verlies van een betrouwbare ideologische partner ook een kans. Het kan aan invloed winnen nu de Europese kaarten opnieuw worden geschud.

De machtsverhoudingen in de Europese Unie zijn momenteel om twee verschillende redenen aan het verschuiven. Dat beïnvloedt ook het wankele evenwicht tussen de 28 lidstaten, of liever gezegd, het gebrek daaraan. De eerste reden is het vooruitzicht dat het er binnenkort nog maar 27 zullen zijn. Wie vertrekt, of aangeeft te willen vertrekken, wordt een blok aan het been: zijn uittreding doet het hele gebouw wankelen. Een Brits vertrek zou voor de hele Europese Unie een aardverschuiving zijn, maar voor Nederland nog meer dan voor de andere lidstaten. Het waren de Nederlanders die in de jaren zestig en zeventig hun uiterste best deden om de Britten binnenboord te hijsen.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Stopt automatisch.
Bedankt

Voor hen was de Britse toetreding een manier om de Frans-Duitse dominantie te dwarsbomen waar ze altijd zo voor op hun hoede waren. Bovendien waren ze wel te spreken over de vrijemarktfilosofie van de machtige Britten. Als deze pijler wegvalt moeten ze andere manieren vinden om weerstand te bieden aan de Frans-Duitse as.

“‘Onmisbaar maar niet voldoende’ is het nieuwe mantra over de Frans-Duitse relatie”

Gelukkig is er een tweede reden waarom de machtsverhoudingen verschuiven: de verkilling van de Frans-Duitse relatie. Van een breuk is heus geen sprake: Berlijn en Parijs kunnen absoluut niet zonder elkaar. Ook kun je niet zeggen dat de liefde is verdwenen, want die was er sowieso nooit echt. Maar toch is de toon duidelijk veranderd, en de samenwerking daardoor ook. Parijs heeft eindelijk begrepen dat het ook andere partners kan kiezen dan Berlijn. ‘Onmisbaar maar niet voldoende’: zo luidt in Parijs het nieuwe mantra over de Frans-Duitse relatie.

Het totale gebrek aan respons op de vele voorstellen die Emmanuel Micron al twee jaar doet om Europa weer in beweging te krijgen, de zuinige, na veel strijd verkregen Duitse concessies (over het budget van de eurozone bijvoorbeeld), en de bijna institutionele blokkade door de Duitse regeringscoalitie hebben de Fransen doen inzien dat zij elders hun heil moeten zoeken.

Ze haasten zich te benadrukken dat de Frans-Duitse partnerschap ‘de hoeksteen’ van de Unie blijft vormen. Maar de exclusieve relatie maakt plaats voor ‘wisselende en pragmatische coalities’.  Voortaan, heet het, ‘zoeken wij samenwerking met landen waarmee wij vroeger zelden compromissen sloten’. Vooral gaat het daarbij om noordelijke en oostelijke lidstaten.

Mark Rutte

Mark Rutte komt dus vanzelf prominenter in beeld: premier sinds 2010, 52 jaar oud, een directe en efficiënte centrumrechtse liberaal, nauw op de hielen gezeten door extreemrechts. Met Emmanuel Macron heeft de 1 meter 90 lange Hollander een goede chemie; het tweetal toonde die nadrukkelijk bij een persconferentie op 6 mei in het Élysée-paleis. Beiden waren volgens Macron ‘doeners’, komen graag in actie, in tegenstelling tot anderen die voor obstructie of passiviteit kiezen.

Zo riepen zij de Europese Unie op die zesde mei eenstemmig op om de doelstelling vast te leggen om per 2050 geheel uitstootvrij te worden, een oproep waarbij zeven andere lidstaten zich aansloten. Verrassenderwijs was Duitsland daar niet bij. Frankrijk dat zonder Duitsland een Europees initiatief lanceert, is zoiets überhaupt mogelijk? ‘Duitsland was er wel bij betrokken,’ verklaarden Macrons medewerkers haastig, ‘maar wilde deze stap niet steunen. Misschien in juni alsnog.’ In Parijs weet men de weigering aan ‘de reflectie die momenteel in Berlijn plaatsheeft over het klimaat’. In Berlijn viel daarentegen te beluisteren dat Frankrijk en Nederland het voorstel stiekem achter de rug van de Duitse kanselier Merkel hadden bekokstoofd. Op 14 mei haakte Angela Merkel plots toch aan en sprak haar steun voor het initiatief uit.

Concludeer nu niet meteen dat Nederland met Frankrijk tegen Duitsland samenspant, dat zou te ver gaan. Nederland schurkt in principe juist dichter tegen Duitsland aan dan tegen Frankrijk: het laatste waar het land behoefte aan heeft is een conflict met de Duitsers. Hun economische kijk op de eurozone ligt dichter bij die van Berlijn dan die van Parijs. Het idee van een transferunie, waarin rijke landen met een strakke begrotingsdiscipline armere, minder spaarzame landen bij crises uit de brand helpen, is in Den Haag al even taboe als in Berlijn.

Behalve voetbal nemen onze Nederlandse vrienden twee dingen zeer serieus – naar eigen zeggen in ieder geval een stuk serieuzer dan de Fransen: handel en geld. De hunne is een cultuur van ‘werken en sparen, van de eigen broek ophouden en niet die van anderen,’ vertelt een diplomaat, zijn woorden met een gebaar illustrerend. Om deze filosofie binnen de Europese Unie uit te dragen, richtten ze zelfs een club van noordelijke landen op, met als bijnaam de nieuwe Hanzeliga. Deze informele groep wordt wel schertsend ‘Sneeuwwitje en de zeven dwergen’ genoemd, maar dat deert de Nederlanders niet. Hun valt de rol van Sneeuwwitje toe, de groep werd in de eerste plaats opgericht om de Franse plannen voor verdere integratie van de eurozone te dwarsbomen.

Maar vooralsnog worden deze pijnpunten niet benoemd. Nee, naar inschatting van een Nederlands ambtenaar is ‘Frankrijk belangrijker voor ons’, en hij noemt een aantal punten waarop Macron en Rutte het met elkaar eens zijn. Eén ervan is het idee om na de verkiezingen van 26 mei een blok van centrumpartijen in het Europees parlement te vormen. Zo’n ‘ALDE 2.0’ – de benaming is een toespeling op die van de liberaal-democratische groepering onder leiding van de Belg Guy Verhofstadt – zou mede kunnen bepalen wie de nieuwe president van de Europese Commissie wordt. Ook dat zal Angela Merkel niet leuk vinden…

Auteur: Michel Euler

Le Monde
Frankrijk | dagblad | oplage 345.000

In 1944 opgericht op initiatief van De Gaulle. Iconische krant, gehecht aan zijn onafhankelijkheid (maar sinds 2010 wel eigendom van drie private investeerders).

Plaats een reactie