Compromis wezenlijk instrument functioneren EU

Hospdárské Noviny / 360  | 24 June 2019 - 16:0024 Jun - 16:00

De recente Europese verkiezingen hebben een belangrijk verschil tussen Oost en West aan het licht gebracht, zegt de Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev.

» Lees dit artikel in de Reader

Tijdens de Europese verkiezingen hebben het thema milieu in West-Europa en het thema corruptie in Oost-Europa tot een resultaat geleid dat de analisten, die vooral een sterke groei van het populisme en nationalisme vreesden, niet hadden voorzien: de versterking van de liberale, pro-Europese krachten. ‘Het is duidelijk dat waar in het Westen de jongeren zich meer zorgen maken over de toestand van de natuur en daarom op groene partijen hebben gestemd, het er in het Centraal-Europa vooral om ging de corrupte politieke elite te verdrijven, wat het succes van de anti-corruptiepartijen verklaart,’ meent de Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev.

In het Westen zijn de groene partijen het uitvloeisel van 1968, een jaar dat in West-Europa een heel andere betekenis heeft dan in Oost-Europa, onderstreept Krastev. ‘Overigens wonen veel Oost-Europese kiezers die op een groene partij zouden kunnen stemmen al in het Westen,’ voegt hij eraan toe. Daarom kun je de pro-Europese partijen in Centraal-Europa beter beoordelen op grond van hun houding tegenover corruptie. Een peiling van de Europese Raad voor Internationale Betrekkingen wijst inderdaad uit dat de kiezers van de ‘nieuwe’ lidstaten van de Europese Unie dit probleem als een absolute prioriteit beschouwen.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Stopt automatisch.
Bedankt

De anti-corruptiepartijen, zoals Krastev ze noemt, hebben een belangrijk succes geboekt, bijvoorbeeld in Slowakije, waar de coalitie van de nieuwe progressieve partijen en de partij Samen-Burgerdemocratie aan kop is geëindigd met 20 procent van de stemmen, nog voor de sociaaldemocratische partij Smer van de zeer omstreden ex-premier Robert Fico, die voor het eerst in vijftien jaar een politieke nederlaag heeft geleden. In Roemenië daarentegen is het de liberale oppositie die de momenteel regerende sociaaldemocraten heeft verslagen met een programma waarin de strijd tegen de corruptie centraal stond. En een geheel nieuwe pro-Europese partij, opgericht door voormalig premier Dacin Ciolos, is met eveneens een anti-corruptieprogramma op de derde plaats geëindigd, met maar twee procentpunt minder.

De verwachte tendens van steeds sterker wordende populistische en extremistisch partijen in heel Europa is uitgebleven. ‘In tegenstelling tot het beeld dat van Centraal- en Oost-Europa bestaat, namelijk dat het illiberaal georiënteerd is, kunnen we nu stellen dat het alle kanten op gaat,’ zegt Krastev. ‘De resultaten in Roemenië en Slowakije zijn het best mogelijke nieuws voor voorstanders van Europa. Aan de andere kant was de imposante overwinning van de regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in Polen een veel minder aangename verrassing.

De regerende Poolse conservatieven zijn aan kop geëindigd met 46 procent van de stemmen, vóór de oppositie die zich had verenigd onder de noemer Europese Coalitie (38 procent). De PiS heeft haar kiezers, voornamelijk afkomstig van het platteland in het zuidoosten van het land, boven verwachting weten te mobiliseren. De Poolse oppositie rekende op haar kiezers die voornamelijk in de steden wonen en van oudsher pro-Europeser zijn. Maar de eerste analyses tonen dat de conservatieven hebben geprofiteerd van de manier waarop regeringsvertegenwoordigers hebben gereageerd op de recente overstromingen, die precies in het zuidoosten plaatsvonden.

“De gevreesde populistische revolutie heeft niet plaatsgevonden”

Centraal-Europa zal dus moeten blijven zoeken naar zijn plaats en gemeenschappelijke thema’s binnen de EU. Volgens Krastev bestaat er momenteel geen echte dreiging dat een land naar een manier zoekt om de Unie te verlaten. Toch volhardt met name Hongarije, waar Fidesz, de partij van premier Viktor Orbán, 52% procent van de stemmen heeft binnengehaald, in zijn illiberale koers en zijn kritiek op Brussel en zoekt het land de grenzen op van wat acceptabel is. ‘Orbán is er beslist in geslaagd een zeer symbolische macht te verwerven en hij is zichtbaar,’ legt Krastev uit, ‘maar hij kan zijn politieke invloed verliezen.’

De Europese Volkspartij (EVP) heeft Fidesz afgelopen maart geschorst en het staat nog te bezien of de afgevaardigden van Orbán in de EVP-schoot zullen terugkeren of een verbond zullen aangaan met Salvini in een nieuwe parlementaire groepering. ‘In Hongarije is Orbán de afgelopen tien jaar vergeten hoe pijnlijk het kan zijn om in de oppositie te zitten. In het Europees Parlement zou hij dat wel weer eens kunnen meemaken.’

Net zomin als de Hongaarse Fidesz is de Poolse PiS een extremistische partij in de ware zin van het woord. Door hun officiële standpunt ten aanzien van de Europese integratie kwalificeren ze zich eerder als lichtelijk Eurosceptisch. Maar er werd op de rechterflank een veel grotere winst van de extremistische krachten verwacht, en die heeft alleen maar plaatsgevonden in Slowakije, waar de fascistische beweging van Marian Kotleba, die al drie jaar zitting heeft in het nationale parlement, sinds deze Europese verkiezingen de derde politieke machtsfactor is geworden.

In Polen heeft de openlijk antisemitische Confederatie met minder dan 5 procent van de stemmen het Europees Parlement niet gehaald. ‘Deze verkiezingen hebben een dubbele consensus opgeleverd: de anti-Europese partijen hebben het niet meer over het verlaten van de EU en de partijen die pro-migratie zijn praten niet langer over open grenzen. Deze twee nieuwe tendensen hebben de groei van de extremistische partijen geremd,’ meent Krastev.

Nieuwe partijen. Nog altijd volgens Krastev hebben deze Europese verkiezingen een gemengd signaal afgegeven over de staat van Europa als geheel. Nieuwe landen treden toe tot het Europees Parlement en er zullen zich dus waarschijnlijk nieuwe politieke groeperingen vormen. Dat doet denken aan talrijke verkiezingen in Centraal-Europa waarbij de afgelopen jaren veel nieuwe partijen en politieke bewegingen naar voren zijn gekomen. Uitgaande van deze situatie zal het ingewikkeld worden om tot een compromis te komen, wat toch het wezenlijke instrument is voor het functioneren van de EU. ‘De gevreesde populistische revolutie heeft niet plaatsgevonden. Het politieke midden heeft standgehouden, maar voor hoe lang nog? Dat is niet duidelijk. Versplintering en kwetsbaarheid worden de karakteristieke trekken van de Europese politiek,’ concludeert Krastev.

Oostenrijk

‘Uitzonderingstoestand’; ‘De juiste man’; ‘De juiste vrouw’ kopt het Weense weekblad Profil, dat de portretten schetst van de president van de republiek, Alexander Van der Bellen, als toonbeeld van stabiliteit, en van de nieuwe kanselier, Brigitte Bierlein, die op 3 juni werd benoemd als leider van een overgangsregering die is belast met het organiseren van vervroegde verkiezingen in september. De conservatieve (ex-)kanselier Sebastian Kurz (ÖVP) werd via een motie van wantrouwen weggestemd na de zogeheten Ibiza-affaire, ondanks de historische score van 34,5 procent voor zijn partij bij de Europese verkiezingen. Hij blijft kandidaat voor zijn eigen opvolging, maar hem wacht een gecompliceerde verkiezingsstrijd.

België

De terugkeer van de Vlaamse ultra-nationalistische en separatistische partij Vlaams Belang bij zowel de Europese als na-tionale en regionale verkiezingen op 26 mei heeft veel losgemaakt. Het weekblad Knack meent dat deze ‘wedergeboorte’ van VB (nu de tweede politieke partij van het land) voor een belangrijk deel kan worden teruggevoerd op de verjonging van de partij, die nu wordt geleid door Tom Van Grieken, die pas 32 jaar is.

VB werd in 2014 verpletterd door de eveneens Vlaams-nationalistische N-VA, die als wat gematigder te boek staat en die wat in de vergetelheid was geraakt. Volgens Knack past deze heropleving in de tendens van overeenkomstige successen van ultra-nationalistische partijen in Europa, zoals de Rassemblement National van Marine Le Pen in Frankrijk.

Auteur: ​“Martin Ehl”:https://twitter.com/martinczv4eu?lang=nl

Hospodárské Noviny
Tsjechië | dagblad | oplage 17.000

Oorspronkelijk bedoeld voor zakenmensen is ‘De Nieuwe Economieën’ vandaag de dag een krant van uitstekend niveau voor politieke, economische en financiële informatie.

Plaats een reactie