Gele hesjes vervagen

UnHerd / 360  | 17 July 2019 - 10:0017 Jul - 10:00

Vaarwel dan, gilets jaunes, schrijft John Lichfield. Weinig mensen in Frankrijk of daarbuiten durven het hardop te zeggen, maar hij verklaart de gelehesjesbeweging dood. Of op zijn minst hersendood.

» Lees dit artikel in de Reader

Vaarwel dan, gilets jaunes. Weinig mensen in Frankrijk of daarbuiten durven het hardop te zeggen, maar ik verklaar de gelehesjesbeweging dood.

Of op zijn minst hersendood. De onconventionele, anti-elitaire massabeweging, afgelopen oktober opgebloeid in de buitenwijken en op het leeglopende platteland, bestaat niet meer in haar oorspronkelijke vorm. Ze brengt de Franse gevestigde orde niet langer in gevaar en geniet geen massale steun meer in de provincie.

De wekelijkse demonstraties gaan nog wel door, of liever gezegd: kabbelen voort. Vorig weekend was het dertigste bedrijf, de dertigste opeenvolgende zaterdag van protesten. Volgens officiële cijfers is de opkomst in heel Frankrijk gedaald tot nauwelijks tienduizend mensen, terwijl voor het eerste bedrijf – de allereerste ‘weekendstaatsgreep’, op 17 november 2018 – nog 280.000 mensen kwamen opdraven. Zeven maanden later houdt een harde kern van geobsedeerde provincialen en linkse, grootstedelijke huursoldaten de beweging in stand. Sommige zijn vredelievend, andere extreem gewelddadig.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Stopt automatisch.
Bedankt

Nog af en toe bedreigen de overgebleven rebellen de openbare orde, zoals in het weekend van 8 juni in Montpellier, toen twee- à driehonderd gele hesjes en hun antifascistische en anarchistische bondgenoten van Zwart Blok slaags raakten met de politie. Aanleiding was een onwaar gerucht, verspreid van mond op mond en via sociale media, dat twee demonstranten, onder wie een oudere vrouw, door plastic politiekogels zouden zijn gedood. Buiten kijf staat echter dat de brede, ongeleide en ongeregelde beweging uit de kleine steden en de verre buitenwijken is ingestort, deels omdat ze zo ongeleid en ongeregeld was.

De oorzaken van de opstand zijn daarmee niet weggenomen. De breuk tussen het florerende, stedelijke deel van Frankrijk en het achtergebleven suburbane en landelijke deel blijft dezelfde. Nog altijd heerst het gevoel van vervreemding en afkeer van de alledaagse politiek. Het waarderingscijfer van president Emmanuel Macron herstelde zich weliswaar iets, maar komt zelfs in de gunstigste schattingen niet uit boven de 40 procent.

Je kunt stellen dat de gelehesjesbeweging een succes is geweest: president Macron deed flinke concessies, hij beloofde 17 miljard aan belastingverlagingen en hogere pensioenen voor mensen met lage inkomens, en blies de milieubelasting op brandstof af. Maar genoeg was het niet. De gele hesjes probeerden een revolutie in gang te zetten. Ze hoopten de representatieve democratie ten val te brengen, niet alleen de brandstofprijzen te verlagen. Maar laten we eerlijk zijn, ze waren nooit met genoeg om Macron af te zetten, laat staan om de Franse staat omver te werpen.

‘Wat mij betreft is het voorbij. We hebben gedaan wat we konden, maar het is niet gelukt,’ oordeelt de Normandische gelehesjesactivist José, met wie ik al sinds november in gesprek ben. ‘We wilden het anders aanpakken, niet politiek of ideologisch zijn, mensen hun eigen leven laten inrichten en de hoogte van hun eigen belastingen bepalen, gezamenlijk beslissingen nemen. Maar uiteindelijk zaten er toch politieke spelletjes en persoonlijkheden in de weg.’ Daarbij moet ik wel vermelden dat José volgens andere lokale gele hesjes zelf een van die persoonlijkheden was die ‘in de weg’ zaten.

Drie maanden geleden begon het profiel van de deelnemers te veranderen. De eerste demonstranten kwamen uit alle geledingen: rechts, links of apolitiek, het proletariaat of de lagere middenklasse. Ze waren ondernemer of arbeider, jong, van middelbare leeftijd of oud, waren rationeel of zagen overal samenzweringen. Maar vanaf maart werden de demonstranten elke zaterdag jonger, stedelijker en openlijker links.

“Het lijkt erop dat de gele hesjes aan zichzelf ten onder gingen”

Andere tekenen kondigden al de aanstaande implosie van de gele hesjes aan. In november en december was op of in vier van de tien auto’s op het Franse platteland een fluorescerend geel hesje te zien, het symbool van de beweging. Maar toen ik kortgeleden door Normandië en Bretagne reed, zag ik ze bij nog niet een op de honderd auto’s.

Bij de Europese verkiezingen van vorige maand kregen twee gelehesjespartijen 0,5 en 0,05 procent van de stemmen. Veel actievoerders deden deze lijsten af als een ‘knieval’ aan de partijpolitiek. Toch kunnen de gele hesjes met zulke resultaten moeilijk beweren dat ze ‘het volk’ vertegenwoordigen.

Andere partijen die hen steunden, zoals Jean-Luc Mélenchons uiterst linkse partij La France insoumise en een paar kleinere anti-EU-partijtjes, kregen een electorale aframmeling. Zelfs de 23,3 procent van Marine Le Pen, net iets boven de 22,4 procent van Macrons partij, was na zeven maanden aan antiregeringsprotesten in feite een vrij armzalig resultaat.

Desalniettemin legden de verkiezingsresultaten weer eens de breuk bloot tussen verstedelijkt en ruraal Frankrijk. In Parijs en een twintigtal andere florerende Franse steden eindigde Macrons ‘renaissance’-beweging bovenaan. In middelgrote en kleine steden haalde extreemrechts rond de 26 procent en Macrons partij maar 21 procent.

Overtuigend plan

Volgens hoogleraar politicologie Christophe Boutin van de Universiteit van Caen, die de beweging onderzocht, slonk de steun aan de gele hesjes als gevolg van Macrons concessies, het geweld van beide kanten, de verlinksing, verveling, druk vanuit de familie en een gebrek aan middelen om de protesten bij te wonen. Maar in zijn ogen nog fundamenteler was het onvermogen van de beweging om met een overtuigend plan te komen voor hoe het de gestelde doelen dacht te behalen: Macron dwingen tot aftreden, alle carrièrepolitici ontslaan en een systeem opzetten van directe democratie via keuzemechanismen op het internet.

Alleen met overweldigende steun van de kiezers of met extreem geweld hadden deze doelen misschien kunnen worden bereikt. De beweging beschikte over geen van beide, maar weigerde dat onder ogen te zien.

Veel vredelievende gele hesjes van het eerste uur werden afgeschrikt door de toenemende gewelddadigheid. In december was er een moment dat de beweging op een regelrechte opstand afstevende, of zelfs een burgeroorlog. Bij de gewelddadige protesten in Parijs van 1 en 8 december stond een extremistische flank van de provinciale gele hesjes vooraan. De hechte Zwart Blok-guerrilla’s namen pas later het voortouw.

Ook buiten de zaterdagse protesten om gebruikten de gele hesjes veel geweld. Ze vielen huizen van politici en partijbureaus aan, molesteerden krantenkiosken, staken een restaurant en talloze tolhuisjes op de snelweg in brand en vernielden duizenden flitspalen (met een scherpe stijging van het aantal verkeersdoden begin dit jaar tot gevolg).

Ongetwijfeld was ook het ‘politiegeweld’ voor veel mensen aanleiding om de zaterdagse protesten te mijden. Maar toen ik bij drie van de gewelddadigste demonstraties in Parijs midden in de menigte stond, waren het telkens de demonstranten die als eerste geweld gebruikten.

Hooguit kun je zeggen dat de politie die dagen te passief bleef en de controle verloor.

Toegegeven, soms greep de politie te snel en te hard in. Volgens officiële cijfers raakten sinds het begin van de protesten 2448 demonstranten en 1797 politiemensen gewond. Flink wat demonstranten verloren een oog of een hand. Toch zou het absurd zijn om na dertig weken van protesten te spreken van systematische repressie. Voor zover ik heb kunnen nagaan, is niet één vredelievende gelehesjesmars of -demonstratie onmogelijk gemaakt.

Woede

Buitenlandse commentatoren projecteerden naar hartenlust hun eigen obsessies op de gele hesjes. Sommigen noemden de protesten een nationalistische, populistische opstand tegen een liberale elite, vergelijkbaar met de Brexit-beweging in het Verenigd Koninkrijk of het ‘Make America Great Again’ van Trump en zijn aanhang in de Verenigde Staten. Maar wat zouden Amerikaanse Trump-supporters en Britse brexiteers zijn geschrokken als ze grote groepen gele hesjes, zelfs in het allereerste begin, hadden zien marcheren terwijl ze uit volle borst het extreemlinkse strijdlied ‘A-Anti-Anticapitalista’ zongen.  Linkse mensen buiten Frankrijk zien in de gele hesjes graag een links volksprotest tegen het harteloze liberalisme van Macron. Inderdaad neigde de beweging vanaf het begin naar links en is ze nu openlijk links geworden, maar waren die mensen er in de begindagen bij geweest, dan zouden ze hebben gemerkt dat veel gele hesjes van het eerste uur juist fel antilinks, antisemitisch, racistisch en misogyn waren.

Het essentiële verschil met Groot-Brittannië en de VS komt hierop neer: de gele hesjes putten uit een vergelijkbare bron van woede, maar hadden geen Trump of Farage om de aandacht op één enkel thema als de migratie of de Brexit te richten. Hun belangrijkste fouten – de weigering om leiderschap te aanvaarden en heldere en haalbare eisen te formuleren – maken tegelijkertijd het ethos uit van de beweging. Zo lijkt het erop dat de gele hesjes aan zichzelf ten onder gingen, niet aan Macron en al helemaal niet aan het vermeende geweld van politie en overheid, zoals sommige sympathisanten beweren.

Wat nu? De beweging zal nog wel even blijven voortsudderen. Sommigen spreken van een zomerse wapenstilstand, het blijven tenslotte Fransen, en zeggen dat de revolutie zich in de herfst weer zal herpakken. Anderen koesteren duistere verwachtingen van ‘directe actie’ en geweld.

Sommige woordvoerders van de gele hesjes zoeken een podium bij de lokale en gemeentelijke verkiezingen van volgend jaar, zodat de beweging – eindelijk – deel zal kunnen worden van de reguliere politiek en die kan gaan beïnvloeden.

Auteur:“John Lichfield”:https://twitter.com/john_lichfield?lang=es

UnHerd
VK | unherd.com

UnHerd is een centrum-rechtse Britse nieuwssite, opgericht voor ‘lezers die weigeren de kudde te volgen’. Geheel gratis te raadplegen voor ‘ongehoorde ideeën’, dankzij de gulle beurs van zakenman Sir Paul Marshall.

Plaats een reactie