Digitaal autoritarisme werkt averechts

Neue Zürcher Zeitung / 360  |  4 september 2019 - 10:00 4 sep - 10:00

Het aantal internetshutdowns op bevel van regeringen is de afgelopen drie jaar wereldwijd enorm gestegen. Bij protesten, verkiezingen of ongeregeldheden wordt het systeem eenvoudigweg plat gelegd. Meestal zonder succes.

» Lees dit artikel in de Reader

Begin juni bestormden veiligheidstroepen het plein voor het militaire hoofdkwartier in Khartoem. Ze openden het vuur op demonstranten die al wekenlang in de Soedanese hoofdstad bijeenkwamen en de overgang naar een burgerregering eisten, en doodden meer dan honderd mensen. Bijna tegelijkertijd blokkeerden meerdere telecombedrijven de toegang tot het mobiele internet. In de dagen erna, toen berichten over het aantal doden en over verdere on-geregeldheden naar buiten kwamen, liet het leger de toegang tot het internet in het hele land zo goed als volledig afsluiten. Het was niet meer mogelijk om online van de gebeurtenissen op de hoogte te blijven of uit te vinden in welke delen van de hoofdstad je beter niet kon komen.

Het optreden van de Soedanese militaire regering is slechts een van de vele recente voorbeelden. Of het nu in Venezuela, India, Congo of Sri Lanka is, regelmatig laten regeringen de toegang tot internet of tot sociale media afsluiten. Volgens de organisatie Access Now, die door regeringen opgelegde internetblokkades documenteert, is het aantal shutdowns in de afgelopen drie jaar sterk gestegen. In 2018 werd 194 keer op bevel van een regering de toegang tot internet of sociale media in het hele land of in bepaalde regio’s afgesloten. Dat is ruim twee keer zoveel als twee jaar daarvoor.

In [juni] 2019 heeft Access Now al 112 uitschakelingen geregistreerd. ‘Tot het eind van dit jaar houden we rekening met meer dan tweehonderd gevallen,’ zegt Berhan Taye, een medewerker van de organisatie. Het vaakst komen de blokkades voor in Azië en Afrika. Het land dat de meeste internetblokkades op zijn naam heeft, is India. In de grootste democratie van de wereld lieten de autoriteiten het afgelopen jaar meer dan 130 keer de internettoegang in afzonderlijke deelstaten of op lokaal niveau afsluiten.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Controle-instrument

Regeringen rechtvaardigen de bevolen afsluitingen vaak met het argument dat ze daarmee de openbare orde handhaven en geweldsescalaties voorkomen. Maar in veel landen hebben de internetblokkades zich vooral ontwikkeld tot een geliefd instrument om volksprotesten te smoren en onwelgevallige critici tot zwijgen te brengen. ‘Met welke aanleiding ze ook worden verordend, internetafsluitingen zijn er altijd op uit om publieke debatten en de publieke opinie te controleren,’ zegt Alp Toker van Netblocks, een ngo die wereldwijd netblokkades registreert.

In Soedan, waar duizenden mensen vanaf december 2018 demonstreerden voor het aftreden van dictator Omar al-Bashir, liet het regime maandenlang regelmatig de toegang tot sociale media afsluiten. Toen het leger Bashir begin april uit zijn ambt zette, schakelde het het internet zo goed als compleet uit. In Zimbabwe sloten de autoriteiten in januari de toegang tot het internet af tijdens protesten tegen de verhoging van de benzineprijzen. En in Venezuela werd de toegang tot meerdere streamingwebsites vaak geblokkeerd op het moment dat de oppositieleider Juan Guaidó een persconferentie hield.

Soms vallen de shutdowns ook samen met verkiezingen. In Congo werd de toegang tot internet na de presidentsverkiezingen van eind december in grote delen van het land afgesloten – officieel om de verspreiding van valse uitslagen tegen te gaan. Voor de oppositie duidde de blokkade echter op manipulatie van de verkiezingsuitslagen.

Als een regering de toegang tot het internet wil laten afsluiten, kan ze de internetproviders en de aanbieders van mobiele telefonie die in het land actief zijn daar in veel gevallen toe verplichten. Er zijn aanbieders die bereidwillig meewerken, maar sommige regimes schrikken er ook niet voor terug de ondernemingen tot afsluiten te dwingen, zegt Toker. ‘In Soedan zetten de militairen de medewerkers van een aanbieder zelfs een wapen tegen het hoofd.’

Als alternatief kunnen regeringen de snelheid van de internetverbinding zo sterk laten verminderen dat mensen bijvoorbeeld geen foto’s of video’s meer kunnen versturen. Dit soort internetcensuur is bijzonder moeilijk als zodanig te herkennen, zegt Toker. Juist in landen met instabiele internetverbindingen houden gebruikers de door de regering bevolen vertraging meestal gewoon voor een technisch probleem. Wanneer alleen sociale media of bepaalde sites afgesloten moeten worden, kunnen aanbieders bijvoorbeeld verhinderen dat de naam van een website in het bijbehorend IP-adres wordt omgezet, zodat de gebruikers de site niet meer kunnen bereiken.

Blokkades van sociale media kunnen bijvoorbeeld door middel van een virtueel particulier netwerk (VPN) worden omzeild. Zo’n netwerk versluiert de locatie van de gebruiker, waardoor deze ook op afgesloten pagina’s kan komen. Wordt de toegang tot het gehele internet afgesloten, dan is het omzeilen van een blokkade echter zo goed als onmogelijk.

Denktank Freedom House, die eind 2018 een bericht publiceerde over internetvrijheid in tientallen landen, ziet de netblokkades als onderdeel van een globale tendens naar een ‘digitaal autoritarisme’. Veel staten proberen het internet door middel van censuur en surveillance te controleren. Hoewel vooral autocratische regimes gebruikmaken van internetblokkades, grijpen sinds enkele maanden ook democratischere landen als Benin naar de methode, zegt Julie Owono van de ngo Internet Sans Frontières. ‘Het is verontrustend dat die praktijk tegenwoordig meer acceptatie ondervindt dan vroeger,’ zegt ze.

Toen de regering van Sri Lanka na de aanslagen in april de toegang tot sociale media liet afsluiten om de verspreiding van nepnieuws en haatberichten te verhinderen, viel de internationale kritiek nogal voorzichtig uit. Reden daarvoor was ook dat platforms als Facebook en YouTube regelmatig verzuimd hadden desinformatie en oproepen tot geweld tijdig weg te halen. ‘Dat haatberichten die op de platforms circuleren – zoals in het geval van Sri Lanka – een groot gevaar vormen, staat buiten kijf,’ zegt Owono. Maar veel regeringen profiteren van dat probleem door politiek gemotiveerde afsluitingen te rechtvaardigen met staatsveiligheidsrisico’s.

“In de grootste democratie van de wereld lieten de autoriteiten het afgelopen jaar meer dan 130 keer het internet afsluiten”

‘Het paradoxale is dat de blokkades zo goed als nooit tot het gewenste resultaat leiden,’ zegt Alp Toker van Netblocks. In Sri Lanka bijvoorbeeld kon de afsluiting gewelddadigheden tegen de moslimminderheid niet voorkomen, maar sneed ze wel veel personen in een crisissituatie af van informatievoorziening. Politiek gemotiveerde uitschakelingen die protesten moeten smoren, hebben volgens Toker vaak een averechts effect. Ze stoken de woede van de demonstranten zelfs op. In veel gevallen vestigen de afsluitingen bovendien internationale aandacht op de gebeurtenissen.

Ook voor de economie van een land zijn de internetblokkades een zware klap. In Soedan, waar het internet nog steeds grotendeels geblokkeerd is, heeft de afsluiting volgens schattingen van Netblock tot verliezen ter waarde van meer dan 1 miljard dollar geleid. Investeerders worden door de blokkades afgeschrikt. ‘Die denken wel twee keer na voordat ze in zo’n land zakendoen,’ zegt Toker.

Desondanks lijken regeringen niet af te zien van de internetblokkades. ‘Het afsluiten van de toegang tot het internet is een tactiek die het regime vaak toepast en die het goed kent,’ schrijft Steven Feldstein, onderzoeker op het gebied van democratie en nieuwe technologieën, in The Washington Post over de gebeurtenissen in Soedan. Evenmin als veel andere staten die ondanks de geringe kans op succes naar shutdowns grijpen, beschikt Soedan over zulke geraffineerde technieken als die in China, die een fijnmaziger en efficiëntere controle van de bevolking mogelijk maken.

‘Regeringen zien bovendien dat andere staten met de blokkades wegkomen, en doen het hen na,’ zegt Julie Owono. Maar in de meeste gevallen zijn internetafsluitingen volgens haar ook een paniekreactie. Als regeringen in het nauw komen, is de eerste reflex vaak: de stekker eruit.

Auteur: Judith Kormann

Neue Zürcher Zeitung
Zwitserland | dagblad | oplage 155.000

Een van de oudste kranten ter wereld. Dagblad van wereldklasse, bekend om zijn intellectuele, diepgaande stijl en zijn liberale signatuur.

Plaats een reactie