Hondurezen weg uit ‘droogtegordel’

Criterio / 360  | 10 september 2019 - 10:0010 sep - 10:00

Een dikke half miljoen mensen heeft te lijden onder droogte in Honduras. Hun oogsten zijn mislukt door de klimaatverandering en de miljoenen investeringen die de voedselcrisis zouden moeten bestrijden verdwijnen in andermans zakken.

» Lees dit artikel in de Reader

De ondergaande zon gloeit rood op de helling van het nationaal park Montaña de Celaque, waar de boeren van het dorp Villa Verde, in de troosteloze streek van het westelijk departement Lempira, klagen over het verlies van hun oogst door gebrek aan water.

In deze gemeenschap woont het boerenechtpaar Pedro Hernández en zijn vrouw Juana Rodríguez. Zij profiteren niet van de irrigatieprojecten die door de regering zijn opgezet.

Pedro heeft ons een gastvrije ontvangst bereid op het erf van zijn lemen huisje met dakpannen van gedroogde klei. Terwijl op de achtergrond een koe loeit – zijn enige bron van inkomsten – vertelt hij dat hij het beest heeft kunnen kopen van de dollars die zijn drie kinderen hem hebben gestuurd vanuit de Verenigde Staten, het land waar ze naartoe zijn geëmigreerd op zoek naar een kansrijkere toekomst, want ‘hier is het klote’.

Door de droogte in Lempira hebben Pedro en Juana al verschillende misoogsten op hun kleine lapje grond, waar ze mais en bruine bonen verbouwen, moeten verduren. Ondanks al die tegenslag blijven ze hoop koesteren dat hun derde zoon, die op zondag 30 juni is vertrokken, in de VS zal aankomen en geld zal sturen om in hun elementaire behoeften te voorzien.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Gestaag

De migratiestroom van Hondurezen naar de Verenigde Staten, die begon in 1998, toen orkaan Mitch hele oogsten en een deel van de infra-structuur vernielde en daarmee de economie ontwrichtte, gaat gestaag door. Maar die stroom kreeg nog een extra impuls na de staatsgreep van 2009. Sindsdien vormen zich karavanen van mensen van alle leeftijden, zelfs hele gezinnen.

De United States Border Patrol rapporteert dat het aantal Hondurese migranten die aan de grens in hechtenis worden genomen is gestegen van 47.900 in 2017 tot 205.039 in de eerste zes maanden van dit jaar.

Vlak bij het land van Pedro bevindt zich een waterreservoir voor bevloeiing van het land. ‘Maar hier kunnen alleen de mensen gebruik van maken die genoeg geld hebben,’ zegt hij. En hij voegt eraan toe dat hij het project openlijk heeft beschuldigd van politiek handjeklap, omdat alleen mensen die lid zijn van regeringspartij Partido Nacional ervan kunnen profiteren.

“Waterreservoirs zijn volledig in handen gekomen van één producent”

Naar aanleiding van de misoogsten en de daaruit voortvloeiende crisis in de voedselvoorziening, heeft de regering in elf departementen van de droogtegordel – een streek in Honduras die acute problemen ondervindt door de klimaatverandering – sinds september 2016 de noodtoestand afgekondigd, ogenschijnlijk om de gevolgen van de extreme droogte en de onvoorspelbare regenval die de klimaatverandering met zich meebrengt te voorkomen.

In het kader daarvan heeft het ministerie van Landbouw en Veeteelt de opdracht gekregen een programma in gang te zetten – het zogeheten Presidentiële Programma voor Waterwinning – dat een budget kreeg van 8,2 miljoen dollar voor de bouw van spaarbekkens om het regenwater vast te houden en de aanleg van irrigatiekanalen om specifieke percelen te bevloeien. De maximale grootte van de percelen die het irriga-tiesysteem van water diende te voorzien werd gesteld op één hectare bebouwbaar land per boerenfamilie en er zou technische ondersteuning voor het systeem komen. Dat is nooit gebeurd.

In het departement Olancho, ooit de graanschuur van Midden-Amerika, heeft het ministerie een gigantisch gat gegraven op het land van boer Jeremías Miraldo, dat zijn familie al generaties lang bewerkt. Hier zou een spaarbekken met aansluitende irrigatiekanalen worden gerealiseerd, maar het heeft nooit iets opgeleverd omdat er geen aanvoerende waterstromen zijn en de bodem ongeschikt is voor irrigatiekanalen.

Van de zeventig spaarbekkens zijn er volgens Juan Carlos Colindres, directeur Bevloeiing en Drainage van het ministerie van Landbouw en Veeteelt, zo’n dertig of veertig die niet in gebruik zijn omdat de eigenaren van de percelen niet over het geld beschikken om irrigatiekanalen aan te leggen. De spaarbekkens die wel in gebruik zijn, hebben de betrokken boeren met eigen middelen voltooid.

Opgeblazen

Een voorbeeld van de problemen met de spaarbekkens is het project Villa Verde in Gracias, een stad in het departement Lempira. Van dat bekken zou Juan Ramón Melgar water moeten betrekken, maar hij zegt dat het systeem slechts voor de helft werkt, omdat de buizen van het irrigatiesysteem de druk van het water niet aankonden, zodat ze knapten. De tuinder zegt dat de overheid beweert tussen de 9 en 10 miljoen lempira (367 à 408 duizend dollar) aan het project te hebben besteed, maar dat de boeren daar nooit enige harde bewijzen voor hebben gezien en het ook niet geloven, of zelfs denken dat het bedrag expres is opgeblazen.

Volgens officiële cijfers hebben tot nog toe 24 bouwbedrijven aan de projecten deelgenomen. Met een beroep op de noodsituatie zijn de contracten rechtstreeks aan de bedrijven verleend in plaats van via openbare aanbestedingen, zoals eigenlijk verplicht is. En de overheid is nu van plan de nieuwe aanvragen van de bouwbedrijven te honoreren, terwijl veel van de reeds gerealiseerde werken niet in gebruik zijn.

Inmiddels heeft de regering aangekondigd de zaak opnieuw te onderzoeken en een evaluatie te maken van de huidige situatie en de behoeften van de boeren en tuinders.

Het is overduidelijk wat er mis is. Vaak zijn de waterreservoirs veranderd in poelen vol muggenlarven of dienen ze alleen als drinktroggen voor het vee, in plaats van een oplossing te bieden voor de droogte en een hulpmiddel te zijn voor de arme boeren die niet zonder de technische en economische hulp van de overheid kunnen.

De officiële cijfers stellen dat in 2018 (van 15 april tot 15 augustus) 80 procent van de maisoogst en 20 procent van de bonenoogst mislukte in zeven departementen binnen de droogtegordel, waardoor honderdduizend mensen schade leden. De cijfers wijzen duidelijk uit dat de spaarbekkens niet werken. Volgens Juan Valladares, vicevoorzitter van het Hondurees Nationaal Verbond van Producenten van Essentiële Granen (Prograno), zijn de cijfers van de overheid niet betrouwbaar en worden ze gebruikt om de noodtoestand te rekken en persoonlijke gunsten te verlenen, wat corruptie in de hand werkt.

Volgens een onderzoek van Octavio Sánchez, landbouwkundig ingenieur en directeur van het Nationaal Verbond ter Bevordering van de Ecologische Landbouw, werden veel van de werken uitgevoerd op particuliere gronden, waarvan de eigenaren nu weigeren hun buren van water te voorzien, waardoor die waterreservoirs in feite volledig in handen zijn gekomen van één enkele producent.

‘Conclusie: het hele project is mislukt,’ zegt Sánchez. Hij voegt er echter ook aan toe dat we niet moeten demoniseren, maar bepaalde fouten herstellen, zoals bijvoorbeeld het profiel herzien van de boeren en tuinders voor wie het irrigatiesysteem bedoeld is.

Betere levensomstandigheden

Omdat er geen oplossing komt voor het mislukken van de oogsten en de onzekerheid in de voedselvoorziening, blijven de inwoners van de droogtegordel wegtrekken naar het buitenland of naar andere streken binnen Honduras, op zoek naar betere levensomstandigheden.

De gemeente Cedros, ten noorden van het departement Francisco Morazán, is een van de gebieden waar het grootste deel van de bevolking is weggetrokken. De mannen gaan voor het merendeel naar de Verenigde Staten en de vrouwen naar Spanje.

Van de familie Vilder Canaca zijn vier van de zes kinderen naar de Verenigde Staten geëmigreerd. In juni vertrok de oudste, Osman, die als vijfde emigreerde, maar hij had geen succes, want in juli werd hij daar het land uitgezet. Veel andere Hondurezen zijn ook vertrokken, sommigen hebben coyotes (mensensmokkelaars) betaald en anderen hebben op goed geluk geprobeerd de Rio Grande over te steken, of de grensmuur van Tijuana te beklimmen.

Volgens een rapport uit 2016 emigreerde de bevolking van de droogtegordel in 2015 om diverse redenen: gebrek aan voedsel, gebrek aan geld, gebrek aan werk, misoogsten, gezinshereniging, of vanwege geweld of omdat ze verdreven werden.

Voedseltekort

De verminderde productie van essentiële granen is een terugkerend probleem in Honduras. Maar vanaf 2014 verergerde de toestand door veranderingen in de regenval. Volgens gegevens van de Permanente Commissie Crisisbeheersing bleven de regens beperkt tot bepaalde perioden of hielden op andere momenten langer aan. Die situatie heeft de voedselvoorziening in gevaar gebracht, en om die crisis het hoofd te bieden heeft de Hondurese regering, naast het aanleggen van spaarbekkens, ook haar toevlucht genomen tot sociale bijstand (zoals de zogeheten ‘productieve solidariteitsbonus’) en het uitdelen van voedselpakketten, tezamen met de aanleg van kleine irrigatiesystemen, die vaak, net als de waterreservoirs, niet goed werken.

Een studie van het Wereldvoedselprogramma toont aan dat één op de vier families in de Hondurese droogtegordel, dat wil zeggen 525 duizend mensen, met een ernstig of zeer ernstig voedseltekort te kampen heeft.

Het paradoxale is dat, terwijl de mensen geen andere oplossing meer zien dan te emigreren, de hoeveelheid geld om de klimaat- en voedselcrisis te bestrijden almaar toeneemt. In de Hondurese droogtegordel zijn miljoenen dollars geïnvesteerd, afkomstig van binnen- en buitenlandse hulporganisaties.

Toch zijn de resultaten negatief, en dat komt door een volslagen gebrek aan coördinatie tussen de donerende instanties, zegt Rolando Sierra Fonseca, directeur van FLACSO, de Latijns-Amerikaanse Faculteit Sociale Wetenschappen in Honduras.

In zijn toespraak op de topconferentie van de Organisatie van Ibero-Amerikaanse landen, in Guatemala-Stad, in november 2018, zei de president van Honduras, Juan Hernández, dat de Hondurese emigratie grotendeels te wijten is aan de klimaatverandering. Hernández, die verdacht wordt van corruptie, gaf op 6 juli van dit jaar zijn fiat aan een project van het Groene Klimaatfonds, dat voor een bedrag van in totaal 35 miljoen dollar (waarvan 24,2 miljoen donatie en 10,8 miljoen leningen) 270.000 hectaren bos in Honduras gaat beplanten.

Auteur: Emy Padilla

Criterio
Honduras | website | criterio.hn

Onafhankelijk mediaplatform opgericht in 2015. Criterio wil een tegenwicht bieden aan de economische en politieke elite in Honduras en strijdt tegen ongelijkheid en onrechtvaardigheid.

Plaats een reactie

Honduras heeft het hoogste ongelijkheidscijfer van heel Latijns-Amerika. Zes van de tien huishoudens moet overleven met minder dan 2 euro 50 per dag. – © Getty