Geen populisme in Portugal

Público / 360  |  8 October 2019 - 10:00 8 Oct - 10:00

Zes redenen waarom populisten in Portugal geen voet aan de grond krijgen.

» Lees dit artikel in de Reader

Het populisme is geen ideologie als alle andere. In tegenstelling tot het liberalisme, het fascisme en het communisme heeft het noch een brede visie op de wereld, noch een complete politieke agenda. Het is een smalle ideologie die niet op zichzelf kan staan en daarom associaties met andere ideologieën aangaat: ter linkerzijde met het socialisme, ter rechterzijde met het nationalisme.

Het richt zich altijd op vraagstukken waartoe sociale kwesties en de politieke conjunctuur aanleiding geven: ongelijkheid en bezuinigingen aan de linkerkant, migratie en vluchtelingen aan de rechterkant, corruptie en euroscepsis aan beide zijden. In alle gevallen is de houding per definitie negatief. Populisten zijn altijd ergens tegen. Ze zijn in de eerste plaats ‘anti’: antibezuinigingen, antimigratie, anticorruptie, anti-Europa. Voeg aan deze kwesties nog het regionalisme toe en het beeld van de populistische ‘zaak’ is compleet.

Maar om geloofwaardig te zijn heeft deze ‘zaak’ actuele objectieve omstandigheden nodig. En die zijn er in Portugal eigenlijk niet.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

1. Regionalisme

Portugal heeft al achthonderd jaar lang dezelfde grenzen, is etnisch en taalkundig vrij homogeen en kent nauwelijks strijd over regionale autonomie. Sterke identiteiten die ruimte bieden aan regionalistisch of separatistisch populisme, zoals in het geval van Salvini’s Liga in Italië, zijn er domweg niet.

2. Ongelijkheid

Weliswaar is de Gini-coëfficiënt, de economische ongelijkheidsindex van Eurostat, sinds 2005 aan het dalen, maar Portugal hoort nog altijd bij de vijf meest ongelijke landen van de Europese Unie. Op zich is dat een economische en sociale objectieve omstandigheid waarvan een linksgeoriënteerd populisme zou kunnen profiteren. Podemos in Spanje en Syriza in Griekenland zijn er voorbeelden van. Toch zijn in Portugal dergelijke partijen niet opgekomen. De reden is simpel: partijen die die rol hadden kunnen spelen, zijn al lang opgenomen in het systeem en maken deel uit van de macht, in de geringonça [letterlijk: ‘broddelwerk’; benaming van de coalitie van socialisten met kleinere communistische en andere linkse partijen].

3. Immigratie

Portugal heeft daar door zijn geografische ligging, ver weg van de Middellandse Zee en de Balkan, vrij weinig mee te maken. Het percentage migranten op de totale bevolking is een van de laagste in de Europese Unie. Bovendien doet Portugal het, samen met Zweden, van alle EU-landen het best wat betreft de integratie van migranten. De moslimgemeenschap, grotendeels afkomstig uit Portugeessprekende Afrikaanse landen, is klein en goed geïntegreerd en heeft nooit terroristische aanslagen uitgevoerd. Extreemrechtse, anti-immigratie- en anti-islamretoriek hebben daardoor nooit de voedingsbodem gevonden die ze in het Italië van Salvini of het Frankrijk van Le Pen wel hebben.

4. Corruptie

Alhoewel Portugal op de corruptie-index Transparency International in 2018 ergens in de middenmoot stond en beter presteert dan andere Zuid Europese landen, is het zeker niet vrij van corruptie. Door schandalen met bankiers en politici is het thema zeer aanwezig in de publieke opinie. In een deel van de pers, met een geheel eigen populistische agenda, wordt het sowieso al breed uitgemeten.

5. Europa

De steun voor de Europese Unie is in de Portugese publieke opinie traditioneel hoog. Wel vertoont de eurobarometer fluctuaties, al naargelang de Unie voordelen met zich meebrengt of om offers vraagt. Ten tijde van de bezuinigingen in de crisisperiode lag de waardering onder het Europees gemiddelde, sinds 2016 ligt ze er weer boven.

6. Politiek systeem

Door de crisis van de representatieve democratie, al is die wellicht minder ernstig dan in andere landen, dalende opkomstcijfers en een stabiel systeem van politieke partijen is er weinig ruimte voor nieuwe partijen. Wil dat zeggen dat de Portugezen niet racistisch zijn, dat ze ongelijkheid en corruptie beter verdragen?

Dat ze Europa onvoorwaardelijk steunen en altijd op traditionele partijen stemmen? Nee. Het probleem zit hem niet in de houding van de mensen, maar in de omstandigheden waarin ze leven. Veranderen die, dan zullen de opinies dat ook doen en populisten zullen daar gretig gebruik van maken. En in dat geval zouden ze ook hier veel stemmen kunnen krijgen.  

Auteur: Nuno Severiano Teixeira

Público
Portugal | dagblad | oplage 21.500

In Portugal geroemd om zijn originaliteit en moderniteit, laat zich inspireren door de grote Europese kranten. Público heeft ook een aparte versie voor jongere lezers: P3, in samenwerking met de Universiteit van Porto.

Plaats een reactie