Matteo Salvini is terug...

L'Espresso / 360  | 25 November 2019 - 10:0025 Nov - 10:00

De rechts-nationalistische Lega-leider Matteo Salvini mag dan zijn regeringsmacht zijn kwijtgeraakt, in de regio Umbrië werd zijn eerste electorale test een triomf. Centrum-rechts heeft zich voltallig achter zijn leiderschap geschaard. L’Espresso voorspelde het al.

» Lees dit artikel in de Reader

Mateo Salvini is terug. Als winnaar, afgelopen zondag in Umbrië, maar dat was te voorzien. Hij is terug om de politiek op te schudden, met een kracht die niet alleen numeriek is. In het verre 2005 had [politiek socioloog] Francesco Ramella in zijn studie Cuore rosso? al geopperd dat de van oudsher communistische regio’s in Midden-Italië hun heil weleens elders zouden kunnen gaan zoeken. Op de verkiezingskaart van Umbrië is te zien dat er inmiddels sprake is van een structurele overgang van rood naar groen. De Lega is bij de verkiezingen van 27 oktober in 90 procent van de gemeenten als grootste uit de bus gekomen.

‘We kunnen definitief het doek laten vallen over de rode subcultuur in Umbrië,’ luidde het commentaar van Onderzoeksinstituut Carlo Cattaneo. Met de toevoeging dat die in Umbrië de laatste is in een reeks overwinningen van centrum-rechts bij de regionale verkiezingen: tot 2017 was centrum-rechts de grootste in drie regio’s, nu is het dat in maar liefst twaalf regio’s. ‘Maar het betreft niet alleen wisselingen van meerderheid tussen centrum-rechts en centrum-links. We zien een duidelijke, niet eerder vertoonde groei van de radicalere (en nationalistischere) componenten in de centrum-rechtse gelederen, die het leiderschap feitelijk bij de Lega hebben gelegd. Het is met name de partij van Berlusconi die daar de hoogste prijs voor betaalt.’

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Partij van ongebluste kalk

Het is geen simpele wisseling van de wacht. Het ondermijnt een al te optimistische hypothese die aan het eind van de regeringscrisis van afgelopen zomer de ronde deed. Als we de uitspraken van toen nu teruglezen, brengen ze een wrange glimlach op ons gezicht: het Salvinisme is verslagen, het klimaat van haat is voorbij, er begint een nieuw jaargetijde, een nieuw humanisme zelfs, in de woorden van premier Giuseppe Conte en de zijnen.

Minder dan twee maanden na de beëdiging van de zesenzestigste regering van de republiek rest ons niets anders dan te bevestigen wat slechts enkelen van ons hebben geschreven, terwijl het toch zonneklaar was. Dat Salvini was verslagen in het regeringsgebouw, maar niet in de samenleving. Dat een parlementaire meerderheid niet volstaat om het klimaat in het land te veranderen.

De Vijfsterrenbeweging was een vloedgolf die vanaf 2013 de gehele Italiaanse politiek overspoelde, maar zonder iets tot stand te brengen: toen het peil van de antipolitiek weer was gedaald, droogde het water op en liet niets achter. Geen politieke cultuur, geen leidende klasse, geen verwezenlijking van regeringsplannen.

De Lega daarentegen is een partij van ongebluste kalk die angstaanjagende constructies doet verrijzen op de puinhopen van haar voorgangers. Inmiddels is Berlusconi voor Salvini een mogelijke bondgenoot, maar hij zou ook heel goed zonder hem kunnen.

Het is geen simpele wisseling van de wacht. Het ondermijnt een al te optimistische hypothese die aan het eind van de regeringscrisis van afgelopen zomer de ronde deed. Als we de uitspraken van toen nu teruglezen, brengen ze een wrange glimlach op ons gezicht: het Salvinisme is verslagen, het klimaat van haat is voorbij, er begint een nieuw jaargetijde, een nieuw humanisme zelfs, in de woorden van premier Giuseppe Conte en de zijnen.

Minder dan twee maanden na de beëdiging van de zesenzestigste regering van de republiek rest ons niets anders dan te bevestigen wat slechts enkelen van ons hebben geschreven, terwijl het toch zonneklaar was. Dat Salvini was verslagen in het regeringsgebouw, maar niet in de samenleving. Dat een parlementaire meerderheid niet volstaat om het klimaat in het land te veranderen.

De Vijfsterrenbeweging was een vloedgolf die vanaf 2013 de gehele Italiaanse politiek overspoelde, maar zonder iets tot stand te brengen: toen het peil van de antipolitiek weer was gedaald, droogde het water op en liet niets achter. Geen politieke cultuur, geen leidende klasse, geen verwezenlijking van regeringsplannen.

De Lega daarentegen is een partij van ongebluste kalk die angstaanjagende constructies doet verrijzen op de puinhopen van haar voorgangers. Inmiddels is Berlusconi voor Salvini een mogelijke bondgenoot, maar hij zou ook heel goed zonder hem kunnen.

In Europa zijn de populistische stromingen na de verkiezingen van mei teruggefloten, maar niet verslagen. En het strijdperk is, opnieuw, de middengroep van het electoraat. Een kwaad en bang gemaakte middenklasse die haar financiële verwachtingen en zekerheden jarenlang heeft zien afbrokkelen en zich vastklemt aan het heden alsof het de laatste reddingssloep is.

Salvini heeft dit signaal opgevangen, net als zijn nationalistische collega’s uit heel Europa, maar hij is op twee punten in het voordeel. In tegenstelling tot Marine Le Pen of de Duitsers van de AfD en aanverwanten is hij, al voert hij momenteel oppositie tegen de zittende regering, de grootste in het merendeel van de Italiaanse regio’s. En zijn strijd om de hegemonie met gematigd rechts speelt zich binnen diezelfde coalitie af: heel Italiaans centrum-rechts heeft zich achter zijn leiderschap geschaard, van Forza Italia tot Forza Nuova.

Geen enkele gematigde, liberale, post-christendemocratische partij werpt een barrière op tegen de nationalisten. Nieuw is de transformatie van de persoon Salvini. Als regeringsman en minister van Binnenlandse Zaken liet hij zich fotograferen in T-shirt en bermuda, als een echte volkstribuun. Nu hij na de teleurstellende nederlaag in augustus in de oppositie zit, loopt hij rond met een ontspannen gezicht, in het traditionele blauw, als kalme ‘zachte macht’, om met François Mitterrand te spreken. Hij voelt dat de kiezers willen worden gerustgesteld, en niet meer alleen onder druk gezet en opgehitst: ze hebben al genoeg woede en teleurstellingen te verwerken gehad.

En dus sluit hij Mario Draghi als president van de republiek niet uit, bereidt hij zich voor op toetreding van de Lega tot de Europese Volkspartij, zoals Giancarlo Giorgetti al had aangekondigd, zet hij veiligheid en de strijd tegen migratie onderaan op de agenda en heeft hij het over belastingen, economie en werk. En hij bereidt het beleg voor van het rode Emilië, de Maginotlinie van Italiaans centrum-links: als dat bij de volgende verkiezingen valt, dan is het gedaan. Hij doet dat door te beloven dat hij de mensen van de Democratische Partij zal vervangen die niet langer in staat zijn het dienstenstelsel te verdedigen dat ze decennia geleden hebben opgezet; hij maakt de nieuwe ingezetenen het hof, de kinderen van naar de regio geëmigreerde zuiderlingen die teleurgesteld zijn door het falen van het sociale model; hij valt links aan over ethische kwesties, over de toenemende infiltratie van de ’ndrangheta. In Europa doet hij zich voor als christendemocraat, in Emilië als Padaans communist.

Buitengewoon volk

Carlo Tullio-Altan schreef een kwart eeuw geleden dat het nationale politieke leven een afwisseling is van transformistische en autoritaristische fasen, ‘die worden bepaald door de functionele grenzen van tijdelijke christendemocratische transformistische oplossingen’. Een inzicht dat de zoon van de grote antropoloog Francesco Altan geniaal heeft samengevat in de uitspraak: ‘Het Italiaanse volk is buitengewoon. Wat zou ik graag willen dat het een normáál volk was.’

De opvolging van de regering Conte I door Conte II is daar een plastische bevestiging van. Het antwoord op de autoritaristische fase en het gevaar van een verkiezingsoverwinning van het strand- en vechtsalvinisme is een politieke make-over waarvan de premier de verpersoonlijking is. Premier Conte lijkt een wankele regisseur, hij improviseert. En er dreigt een groter gevaar.

Matteo Salvini is de meest transformistische van alle Italiaanse politici. Hij is van secessie naar nationalisme gegaan; voor hem is het een peulenschil om erfgenaam van het moderatisme te worden, of van een bepaalde conservatief mensbeeld die ook leeft bij het postcommunistische electoraat in de rode regio’s. Als hij in die metamorfose slaagt, zal híj de nieuwe Partij van de Natie oprichten, die het jaren zal kunnen volhouden. Met een nieuw en verontrustend politiek wangedrocht. Het autoritaristische transformisme.

Auteur: Marco Damilano

L’Espresso
Italië | weekblad | oplage 295.350

Dit moderne nieuwsmagazine heeft naam gemaakt met doorwrochte onderzoeksjournalistiek, vooral met het aan de kaak stellen van politieke en economische schandalen.

» Abonneer u op onze nieuwsbrief: wekelijks berichten uit de buitenlandse pers in uw inbox.

Plaats een reactie

Matteo Salvini in Verona op het paard Caudillo, eigendom van zanger Andrea Bocelli.  – © Stefano Cavicchi / HH