De sluier, een persoonlijke keuze?

Al-Araby Al-Jadid / 360  |  3 December 2019 - 10:00 3 Dec - 10:00

Aan het begin van de twintigste eeuw ging de afschaffing van de sluier hand in hand met de strijd voor onafhankelijkheid. In de jaren zeventig droeg men een sluier als teken van afkeer van het Westen. Momenteel breekt er een nieuw tijdperk aan.

» Lees dit artikel in de Reader

In de jaren twintig van de vorige eeuw waren Huda Sha’arawi en Siza Nabrawi boegbeelden van de strijd tegen het kolonialisme en voor de onafhankelijkheid van Egypte. Hun militante betrokkenheid was des te opmerkelijker omdat vrouwen in die tijd over het algemeen alleen hun huis verlieten voor een bezoek aan de begraafplaats.

Eén moment in de geschiedenis was bij uitstek kenmerkend voor het doel van hun strijd: in 1923 deden ze in het openbaar hun sluier af en besloten voortaan hun haar onbedekt te laten. Deze symbolische daad inspireerde andere vrouwen, die betogingen begonnen te organiseren waarbij ze hun sluier verbrandden, niet alleen in Caïro en andere grote steden in Egypte, maar vrijwel overal in de Arabische wereld. Hun afschaffing van de sluier ging hand in hand met de eis dat de kolonisator hun land onafhankelijk zou maken.

Toen de onafhankelijkheid van Egypte eenmaal een feit was, greep Gamal Abdel Nasser [president van 1954 tot 1970] de macht. In de jaren vijftig en zestig sprak hij met bijtende ironie over de sluier en liet hij er geen twijfel over bestaan hoezeer hij die verachtte. Zijn vrouw droeg er geen. Er was geen wet die het dragen ervan verbood, maar de tijdgeest schreef een nieuwe sociale norm voor volgens welke de sluier ruim baan moest maken voor de Europese mode, met japonnen, rokken en hoge hakken.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Nasser wilde dat Egypte de avant-garde van de Arabische wereld zou vormen, en dat gold met name op kleding-gebied, zodat de sluier massaal in de ban werd gedaan. Dit paste bij het idee dat de Arabische wereld haar achterstand moest inlopen om niet langer afhankelijk van het Westen te zijn.

Daarna kwamen het jaar 1967, de Zesdaagse Oorlog en de Arabische nederlaag tegen Israël. Dat was precies waar de Moslimbroeders op zaten te wachten om wraak te kunnen nemen op Nasser, die hen had onderdrukt en in 1966 hun belangrijkste ideoloog, Sayyid Qutb, had laten executeren.

Dat jaar was het begin van een nieuw sociaal klimaat, geïnspireerd op het conservatisme van de Broeders. Langzaam maar zeker begon de sluier terug te keren. Die kortwiekte niet alleen de vrouwen, maar ook de vrije geest en de verbeelding.

Er was nog altijd geen wet die vrouwen dwong er een te dragen, maar de tijdgeest creëerde een onverzettelijke sfeer waarin geen enkele ruimte was voor debat en waarin telkens opnieuw werd benadrukt dat God zelve de vrouwen tot het dragen van een sluier verplichtte. Ze hadden maar te gehoorzamen. Want anders zouden ze worden gestraft, niet door de wet, maar door de bliksem uit de hemel en, in nog sterkere en directere mate, door de sociale afkeuring.

“De sluier kortwiekte ook de vrije geest en de verbeelding”

In 1979 bracht de Iraanse revolutie ayatollah Khomeini aan de macht, die besloot het dragen van een sluier wettelijk verplicht te stellen en hem zelfs tot symbool van het anti-imperialisme verhief. Steeds vaker werd er een verband gelegd tussen de sluier en de strijd tegen de westerse invloed. In 2003, tijdens de Amerikaanse invasie in Irak, riepen zowel soennitische als sjiitische geestelijken: ‘Draag een sluier en jullie zijn onoverwinnelijk!’

Geen verdere discussie mogelijk. Mede door dit soort teksten is de sluier het symbool van de afkeer van het Westen geworden, terwijl voor die tijd onbedekte haren juist symbool stonden voor de nationale vrijheid. Wanneer ik vrouwen vroeg waarom ze opeens een sluier droegen, ook al kwamen ze vaak uit moderne milieus waar de politieke islam het niet voor het zeggen had, dan was het antwoord in de meeste gevallen: ‘Dat is een persoonlijke keus.’ Dat heb ik altijd opgevat als een antwoord dat iedere verdere discussie over het onderwerp onmogelijk maakte.

Hoe staat het er op dit moment voor? Sinds de aardbeving die werd ont-ketend door de Arabische opstanden, waarvan de naschokken nog altijd voelbaar zijn, is de wind enigszins uit een andere hoek gaan waaien. Daar komt bij dat Iran er veertig jaar na de islamitische revolutie nog steeds niet in is geslaagd het islamitische koninkrijk op aarde te vestigen. Integendeel, de vrouwen komen er regelmatig in opstand tegen de kledingvoorschriften.

In Saoedi-Arabië, nog zo’n islamitisch land waar de sluier een wettelijke verplichting is, steekt ook her en der het verzet de kop op. En nu het vrouwen daar is toegestaan auto te rijden, te reizen zonder toestemming van een man en deel te nemen aan bepaalde activiteiten op cultureel en amusementsgebied, zal er misschien ook een versoepeling van de kledingvoorschriften komen en zullen vrouwen hun sluier misschien uiteindelijk mogen afdoen, wat een aantal van hen in het buitenland al doet.

De Moslimbroeders hebben toen ze eenmaal aan de macht waren – tevergeefs – geprobeerd de sluier verplicht te stellen. Tel daar IS bij op, die elke vrouw doodde die geen zwarte nikab droeg, en u zult begrijpen dat het dragen van een sluier niets met een ‘persoonlijke beslissing’ te maken heeft. Zijn dat voorbodes van een nieuwe vloedgolf? Zal de sluier binnenkort opnieuw als een teken van achterlijkheid worden beschouwd, net als een halve eeuw geleden? Het is nog veel te vroeg om dat te zeggen. Niemand weet hoe de moslimvrouwen zich over tien jaar zullen kleden.

Ook in Libanon telt het ‘persoonlijke’ aspect nauwelijks mee als een vrouw besluit haar sluier af te doen. Of ze die nu heeft gedragen vanwege haar opvoeding, vanwege haar milieu of om haar mening te verkondigen, of die haar nu is opgedrongen of niet, of ze hem om esthetische, praktische, professionele of andere redenen heeft afgedaan, het gaat nog altijd om een reden die niet is ingegeven door de wet maar door de geloofsovertuiging, de familie waaruit ze komt, de omgeving et cetera.

“In Saoedi-Arabië steekt ook her en der het verzet de kop op”

Als dat milieu voorstander is van de sluier, zal het alles doen om vrouwen te verplichten die te dragen, en de vrouw die hem afdoet zal een strijd voeren die niet alleen haar persoonlijk aangaat, maar een meer algemene strekking heeft. Het enige persoonlijke in deze strijd zal de moed zijn waarvan ze blijk zal moeten geven om hem te voeren.

En dat geldt op veel grotere schaal in een tijd waarin de sluier min of meer gemeengoed is. In zo’n context geeft het afdoen ervan niet alleen blijk van een persoonlijke keuze, maar ook van een politieke ontwikkeling. Iedereen die gewichtig verklaart dat een sluier alleen maar ieders persoonlijke keus is, staat ons begrip van deze nieuwe periode in de weg en belet ons te zien dat, in een tijd van toenemende onafhankelijkheid, de Arabische wereld heel anders tegen de sluier aankijkt.

Auteur: Dalal Al-Bizri

Al-Araby Al-Jadid
Verenigd Koninkrijk | website | www.alaraby.co.uk 

Publiceert ook in het Engels onder de naam The New Arab. Al-Araby Al-Jadid is een pan-Arabisch nieuwsmedium opgericht in 2014 en bedient een progressief publiek uit de gehele Arabische wereld.

» Abonneer u op onze nieuwsbrief: wekelijks berichten uit de buitenlandse pers in uw inbox.

Plaats een reactie

Meryem Slimani (niet op de foto) styleert zichzelf én haar moeder Najate Leklye; hip en futuristisch. Tegelijkertijd passen haar creaties in een lange geschiedenis van culturele uitwisseling. Slimani plaatst de foto’s op haar Instagramaccount @meryemsfirst (35.900 volgers). © Meryem Slimani, uit de serie UMI, 2019