Erger dan de leugen is het apparaat dat leugens genereert

China | Azië | Weixin  |  4 March 2020 - 09:00 4 Mar - 09:00

Ondanks de Chinese censuur neemt deze vrouwelijke hoogleraar geschiedenis geen blad voor de mond. ‘We moeten de menselijke rede gehoorzamen, zegt zij, en niet enigerlei vorm van gezag’. Sun Jiang verwijt de autoriteiten te laat in actie te zijn gekomen tegen het coronavirus.

» Lees dit artikel in de Reader / Op Blendle

Het is inmiddels lente [volgens de Chinese maankalender]. Maar de wintervakantie lijkt eindeloos te duren. De hervatting van de colleges is uitgesteld. De longepidemie als gevolg van het nieuwe coronavirus woekert voort zonder dat het einde in zicht is. Niemand weet hoeveel mensen eraan kapot zullen gaan. Hoe kunnen wij hoogleraren, die straks weer voor een zaal vol studenten staan, op dezelfde voet blijven doorgaan? We ontkomen er niet aan om aan het begin van het eerste college iets over de situatie te zeggen.

Allereerst zullen we eer moeten bewijzen aan de overledenen door ons hun laatste machteloze strijd tegen de ziekte voor te stellen en onze innige deelneming te betuigen. Wij hebben maar één leven; ook een natuurlijke dood veroorzaakt altijd weer een enorm verdriet, dus wat gebeurt er wanneer die dood onverwachts komt en grote delen van de bevolking treft? Het verleden herinnert ons er te allen tijde aan dat we stem moeten geven aan degenen die lijden. Het heden is het verleden van de toekomst; voordat we stem geven aan degenen die voor onze ogen lijden, moeten we de allergrootste eer bewijzen aan de overledenen.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Confessio
Maar een oprecht eerbewijs begint met een boetedoening, die haar oorsprong vindt in het Latijnse confessio, een woord dat in de eerste plaats verheerlijking betekent [de verheerlijking van God, oftewel de geloofsbelijdenis] en in de tweede plaats een erkenning van gemaakte fouten. In het recente verleden hebben we alleen maar verheerlijkt, als eenzijdige wezens, zonder dat we bij onszelf te rade konden gaan; direct of indirect en al dan niet vrijwillig hebben we onszelf de laatste jaren meer en breedsprakiger op de borst geklopt dan in de veertig jaar daarvoor, de periode van hervorming en opening.

Wie zich ergens op beroemt, is niet in staat de waarheid onder ogen te zien, en al helemaal niet de problemen des levens. De tragische epidemie als gevolg van het nieuwe coronavirus dwingt ons ertoe lering te trekken uit de Verlichting, namelijk dat we aan de menselijke rede moeten gehoorzamen en niet aan enigerlei vorm van gezag. Een ongecontroleerde macht is een meedogenloos beest. Het ware openbare gezag moet worden belichaamd door ambtenaren in dienst van de burgers.

Leugens
Snoevers zijn genoodzaakt om te liegen. Honderd jaar geleden constateerde de schrijver Lu Xun al treurig: ‘China verkeert in een erbarmelijke toestand! Mensen die in zo’n krank-zinnige samenleving wonen, of ze nu oud zijn of jong en wat ze ook doen of denken, kunnen niet anders dan liegen.’ De tijd van Lu Xun mag dan al ver achter ons liggen, het is momenteel weer het oude liedje: waarom is er opnieuw alleen maar grootspraak? Waarom is het zo moeilijk met deze manische leugens te stoppen? Leugens vloeien voort uit de wens om iets te bemachtigen. Maar wat nog erger is dan de leugen, is het apparaat dat de leugens genereert. Waar de westerse filosofen zich over de echt funeste leugens hebben gebogen, heeft de huidige epidemie ons de ogen geopend voor een nieuw soort leugens, namelijk de zogenaamde leugens om bestwil. We zouden een gedenksteen moeten plaatsen voor de acht artsen die hebben geweigerd te liegen; zij moeten met naam en toenaam worden genoemd. En ook moet de identiteit van de doden worden onthuld en moeten we elke vorm van anonieme herdenking afwijzen. [Deze tekst is geschreven vóór de dood van Li Wenliang, een van de acht betrokken artsen.]

Morele moed
Nu we met deze epidemie worden geconfronteerd moeten we allereerst alle leugens en grootspraak afwijzen en zeggen waar het op staat. Het spreken van de waarheid kent een lange geschiedenis van bloed en tranen; het zoeken naar de waarheid vergt een zekere morele moed, zowel onder een democratisch als een autoritair bewind. De excentrieke Heraclitus berispte zijn medeburgers aldus: ‘De volwassen Efeziërs zouden er goed aan doen zich allen te verhangen en hun stad aan de marmotten over te laten, zij die het bestonden Hermodorus, de voortreffelijkste man in hun midden, te verbannen met de woorden: “Als iemand van ons de beste wil zijn, dan doet hij dat maar elders en te midden van anderen.”’ Ligt die tijd wel zo ver achter ons? Zich vrijelijk uitspreken in een collegezaal is een hachelijke zaak geworden. Hoeveel docenten trillen alleen bij de gedachte daaraan al niet van angst?

De oude Heraclitus wist heel goed dat men het er niet op zou wagen het stadsbestuur aan de marmotten over te laten. Maar na de coronacrisis zal alles anders zijn in China, of anders moeten zijn: de jeugd zal een kritische instelling moeten ontwikkelen en haar verantwoordelijkheid moeten nemen. Om die reden kunnen we niet volstaan met eer bewijzen aan de overledenen, maar zullen we ook moeten kijken wie verantwoordelijk zijn voor deze situatie, zowel strafrechtelijk als politiek en zelfs moreel. Niemand kan ontsnappen aan de valbijl van de geschiedenis. Zelfs als morgen een nieuw begin betekent, kunnen we het verleden niet vergeven.

Sun Jiang

Door een gematigde tekst zonder directe politieke beschuldigingen op het blogplatform Weixin te posten heeft Sun Jiang, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Nankin, de gelegenheid te baat genomen om de nodige vraagtekens te zetten bij de politiek en de officiële waarheid. De tekst is inmiddels van het platform verwijderd, maar aanvankelijk was hij de censors ontgaan, zodat hij in brede kring kon worden gedeeld. Er verschijnen regelmatig reportages, getuigenissen en meningen die afwijken van de partijlijn op Weixin, al grijpen de autoriteiten nogal eens in.

Weixin
China | sociale media | wx.qq.com

Weixin of WeChat is het populairste elektronische communicatiemiddel van China en biedt met zijn blogplatform een zekere mate van vrijheid aan de Chinezen, in een overigens streng gecontroleerde mediaomgeving.

» Abonneer u op onze nieuwsbrief: wekelijks berichten uit de buitenlandse pers in uw inbox.

Plaats een reactie

In China is een tekort aan beschermende kleding, brillen en mondkapjes, meldt de South China Morning Post. China heeft een exportstop ingesteld van de grondstoffen voor het maken van mondkapjes. – © Xinhua News Agency / eyevine / HH