Aanpassen of vluchten?

Stuff / 360  |  7 October 2019 - 10:00 7 Oct - 10:00

Eilandbewoners in de Stille Oceaan passen zich liever aan aan klimaatverandering dan ‘vluchteling’ te worden – een term die toch al niet erg op hen van toepassing is.

» Lees dit artikel in de Reader

Het huis van Josephine Lagi wordt langzaamaan verzwolgen door de zee. Haar familie woont al generaties lang op de Salomonseilanden; lijdzaam moeten ze toezien hoe hun eiland ten prooi valt aan de grillen van een veranderend klimaat. De stijgende zeespiegel berooft hen van hun stranden en bedreigt hun traditionele manier van leven.

Alles wordt slechter, maar ze passen zich aan. Lagi en haar familie behoren tot de vele eilandbewoners van de Stille Oceaan die proberen de gevolgen van de klimaatverandering te beperken en zich aan te passen. Dat doen ze liever dan vluchten. Ze bouwen zeeweringen om de stijgende zeespiegel het hoofd te bieden. Ze zullen het kleine eiland dat hun thuis is alleen verlaten als het niet anders kan.

‘Dit was al de geboorteplaats van onze voorouders, vele generaties geleden. Daarom zou weggaan voor ons enorm zwaar zijn,’ zegt Lagi. Ze vertelt dat haar ouders aan de lopende band bedreigende veranderingen het hoofd hebben moeten bieden. Maar sinds ze voor haar studie naar Wellington is verhuisd, herkent ze het landschap dat ze elk jaar bij thuiskomst aantreft niet meer terug. Het staat in schril contrast met haar jeugdherinneringen. ‘Toen ik klein was, had de kustlijn een heel andere structuur dan nu.’

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

“Volgens het VN-vluchtelingenverdrag ben je pas ‘vluchteling’ als je hebt blootgestaan aan vervolging”

Als de bewoners zich op een kwade dag dan toch gedwongen zien hun steeds minder bewoonbaar geworden thuis te verlaten, zal dat in ieder geval in het besef zijn dat ze er alles aan hebben gedaan om de gevolgen van de klimaatverandering voor hun eiland te beperken.

De afgelopen jaren vestigden veel bewoners van eilanden in de Stille Oceaan, overweldigd door de effecten van klimaatverandering op hun woongebieden in Kiribati en Tuvalu, zich in Nieuw-Zeeland. Illegaal, volgens de Nieuw-Zeelandse autoriteiten, en dus moesten ze terug. Met name omdat ze volgens het VN-vluchtelingenverdrag geen ‘vluchteling’ zijn, want dat ben je pas als je hebt blootgestaan aan vervolging.

Strikt juridisch genomen is het begrip ‘klimaatvluchteling’ dus geen correcte term voor mensen die gedwongen zijn hun huis te verlaten als gevolg van klimaatverandering. ‘Je kunt ze omschrijven als klimaatontheemden of klimaatmigranten, maar niet als ‘vluchtelingen,’ zegt Vernon Rive, docent milieukunde aan de Auckland University of Technology. Darren Brunk, humanitair specialist bij Oxfam Nieuw-Zeeland, omschrijft het gebruik van de term ‘vluchteling’ in deze situatie als een poging om ‘de volmaakt ronde pin van klimaatmigratie in het vierkante gat van het Vluchtelingenverdrag’ te passen.

Soevereiniteit

Hoewel Lagi zelf geen probleem heeft met de term, begrijpt ze de connotaties. Ze zal niet de enige zijn. ‘Het is op zich prima om klimaatvluchteling te worden genoemd, maar houd rekening met de situatie. Sommige mensen stellen er geen prijs op die term opgeplakt te krijgen,’ zegt ze.

Rive meent dat veel eilandbewoners de term afwijzen omdat ze niet willen worden gezien als slachtoffers, maar als ‘mensen die een sterk gevoel van zelfbeschikking, keuzevrijheid en soevereiniteit over hun thuisland en -wateren willen behouden’. Dat blijkt wel uit de behoefte van veel gemeenschappen om zich aan te passen aan de effecten van het veranderende klimaat.

Brunk heeft daar veel voorbeelden van gezien. ‘Ze willen ons in Nieuw-Zeeland duidelijk maken dat dit niet moet worden gezien door een vluchtelingenlens, maar door een aanpassingslens,’ zegt hij. Maar als de effecten van klimaatverandering heviger worden, is aanpassing niet meer haalbaar. Rive gelooft dat ‘interne verplaatsing’ de oplossing zou kunnen zijn ‘voor de korte of middellange termijn’. Althans, voor landen in de Stille Oceaan die over hoger gelegen land beschikken, niet voor alle landen in de regio, met name niet voor de kleine archipelstaten Kiribati en Tuvalu.

Lagi begrijpt dat de toestand zo nijpend kan worden dat een vertrek niet te vermijden is. ‘We hebben misschien geen andere keuze dan elders onderdak te zoeken.’ Als het zover is, hoopt ze dat er wetten zullen zijn die de voormalige bewoners van de Stille Oceaan in andere landen zullen beschermen.

Auteur: Brittney Deguara

Stuff
Nieuw-Zeeland | stuff.co.nz

Nieuwsportaal met artikelen uit verschillende lokale kranten zoals The Dominion Post, The Press en Waikato Times. Het sportkatern heet Rugby Heaven.

Plaats een reactie

‘We hebben misschien geen andere keuze dan elders onderdak te zoeken.’  – © Dan Freeman / Unsplash