Bevrijd van de tijd in Sommarøy

Focus / 360  | 30 November 2019 - 10:0030 Nov - 10:00

De bewoners van het Noorse eiland Sommarøy deden mee aan een experiment om een paar weken per jaar zonder tijd te leven. Precies de 76 dagen waarop de zon nooit ondergaat.

» Lees dit artikel in de Reader

Het is ’s avonds laat als ik voor een wit houten huis sta op het strand van het Noorse eiland Sommarøy. Ik klop aan de deur en wacht. Niemand doet open. Achter me roept iemand: ‘Wie zoekt u?’

‘Kjell Ove Hveding.’ ‘Kjell Ove?’ vraagt de man. Hij spreekt de kj uit als sj. ‘Die is aan het kamperen in de bergen.’ Ik kijk hem aan, een beetje geïrriteerd, maar ook wel enigszins geamuseerd door het feit dat de man voor wie ik vanuit Berlijn 2686 kilometer heb gereisd, er niet is. ‘Hij heeft geen mobieltje bij zich,’ roept de buurman nog, ‘en een horloge al helemaal niet.’

Kjell Ove Hveding draagt sinds zes jaar geen horloge meer. Hij leeft zonder tijd. Zo vertelt hij het tenminste op een Facebookfilmpje dat viraal ging. Hij beslist naar behoefte wanneer hij eet of slaapt. Aan dag en nacht is hij niet gebonden, want in zijn woonplaats Sommarøy, in het noorden van Noorwegen, gaat de zon ’s zomers niet onder. Bijna 76 dagen lang daalt hij om middernacht tot vlak boven de horizon, waarna hij weer omhoogklimt. Dus wordt het niet donker.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Kjell Ove is niet de enige die in de video vertelt hoe een tijdloos leven eruitziet. Ook andere eilandbewoners vertellen hoe de kinderen ’s nachts op straat spelen, hoe ze ’s nachts hun huizen schilderen. In de clip nodigen ze uit om naar Sommarøy te komen om zonder klok te leven. Duizenden toeristen reisden erheen om de tijdloosheid op het eiland te ervaren. Maar bij aankomst moesten ze vaststellen dat de video [waarin klokken, wekkers et cetera letterlijk worden opgeborgen] een reclametruc was van de plaatselijke VVV.

Ook ik heb de video gezien en wilde weten: kunnen ze op Sommarøy echt leven zonder tijd? Hoe voelt het leven zonder klok? Pr-stunt of niet, ik ging op weg.

Als je de bewoners over de video aanspreekt, beginnen ze te lachen. ‘Natuurlijk hebben wij hier ook klokken,’ zei een van hen. ‘Maar we hebben ook meer tijd.’ Pas na vijf dagen begreep ik wat hij daarmee bedoelde.

Gestolen tijd

Michael Ende schreef al in 1973 in Momo en de tijdspaarders over een klein meisje dat tegen de ‘grijze heren’ vecht die mensen beroven van hun tijd. Ze vertellen hun dat ze efficiënter moeten leven om zo veel mogelijk tijd te sparen – die ze uiteindelijk toch niet kunnen benutten. De grijze heren leven van de tijd van anderen. Als kind dacht ik: wat een geluk dat uren en minuten in het echte leven niet gejat kunnen worden, zoals fietsen of geld.

Het is alsof Ende de toestand van de huidige samenleving voorvoeld heeft. Mijn hand zoekt ’s morgens meteen de smartphone. Eerste vraag: hoe laat is het? Douchen, aankleden, ontbijten, op pad. Alles tot op de minuut gepland.

Mijn dagelijks leven bestaat uit tijdvensters. Valt er een venster tussenuit, dan probeer ik dat gat zo snel mogelijk op te vullen. Ik wil geen uren verspillen. Maar hoe zou het zijn als ik plotseling niet meer weet of ik om één uur of om vijf uur ’s middags eet? Zou dat bevrijdend zijn, of alleen maar verwarrend?

“‘Wat een geluk dat uren en minuten in het echte leven niet gejat kunnen worden, zoals fietsen of geld’”

Op mijn tweede dag in Sommarøy sta ik weer voor Hvedings huis en klop aan. Niemand doet open. Dus ik stap in mijn auto. Behalve mijn hotel heb je op het eiland slechts een supermarkt en een klein café. Beide zijn nog gesloten. Ik ben te vroeg. Wat een nonsens, denk ik, dat leven zonder klok. Dan moet je er op goed geluk maar achter zien te komen wat de openingstijden zijn. Die hier overigens toch schijnen te bestaan.

Op straat komt een jongeman me tegemoet. Misschien weet hij waar ik nu een kop koffie kan krijgen. ‘Hé!’ Hij draait zich om en neemt zijn koptelefoon af. ‘Heb je even?’ Hij heet Daniël en heeft de tijd. Als ik hem vraag hoe het leven zonder tijd werkt als je bijvoorbeeld iets wilt kopen of ergens iets wilt gaan eten, lacht hij. ‘Natuurlijk houden wij ons hier ook aan openingstijden.’ Daarvoor kijken ze dus toch op de klok. ‘Ons dagelijks leven verschilt niet zo veel van dat van jullie,’ zegt hij. ‘We hebben gewoon meer tijd.’ En net als de eerste keer dat een bewoner dat tegen mij zei, begrijp ik niet goed wat hij daarmee bedoelt.

Daniël is in Sommarøy geboren, en al woont hij intussen in Bergen [ruim 1800 kilometer verderop], steeds weer bezoekt hij het eiland. Het geeft hem wat geen vakantieoord ter wereld hem geven kan: tijd. En dat zonder beperkingen. ‘Ik doe waar ik zin in heb,’ zegt Daniël. ‘Dat kan ik ergens anders op vakantie ook doen, maar overal wordt het op een bepaald moment donker. Hier niet. De dagen zijn eindeloos.’

Als Daniël niet slapen kan, gaat hij vissen. Midden in de nacht. ‘Hoe lang blijf je dan buiten?’ vraag ik hem. ‘Tot mijn hoofd leeg is.’ Dat dat soms tot ’s ochtends vroeg is, ontdekt Daniël pas wanneer hij thuis weer op zijn mobieltje kijkt.

“‘Het is niet zo dat we te weinig tijd hebben, er is te veel tijd die we niet gebruiken’”

Ondanks nachtelijke uitstapjes blijft hij net als de andere eilandbewoners overdag wakker. ‘Slapen doen we in de winter. Dan betalen we voor de mooie zomer met maanden vol duisternis.’ Ze gooien het dus op een akkoordje met de tijd. Dit bijzondere levensgevoel duurt slechts enkele weken per jaar – zolang het licht is.

Gedurende 76 dagen bevrijden de eilandbewoners zich van uren en minuten. Hoewel er nog steeds openingstijden bestaan, en mobiele telefoons en een tijdschema voor tochtjes met de kayak, zijn de inwoners niet bezig met tijd sparen. Ze leven in één eindeloze dag. Genieten van het moment. Pas als ze klaar zijn met wat ze aan het doen zijn, beslissen ze wat ze daarna gaan doen. Wel ontmoeten de mannen elkaar elke ochtend voor koffie bij de supermarkt. Hoe laat, wil ik weten? ‘Als de zon achter de heuvel staat en ik wakker ben. Dan is het tijd voor de koffie,’ vertelt een van hen me. Een groep jongelui trekt beladen met snacks en dekens ’s nachts de berg op. Voor een wandeling is het in Sommarøy nooit te laat. Het is bijna alsof de bewoners dan tijd geschonken krijgen. Tijd die ze eerder verdiend hebben. Zoals in Momo. Alleen zijn er hier geen grijze heren.

De grenzen van tijd

Het zijn dus niet de klokken waarvan de mensen zich bevrijden. Het zijn de grenzen van de tijd. De exact ingeplande handelingen. Zo moeilijk kan het niet zijn, denk ik, om met maar één ding bezig te zijn, zonder meteen te plannen wat daarop volgt. Toch?

De volgende dag nodigt een groep vissers me uit om mee te gaan vissen op hun boot. Pas nu merk ik: ik heb geen enkel gevoel voor tijd. De uren zonder klok zijn vermoeiend. ‘Varen jullie elke dag uit? Hoelang? Hoeveel vissen vangen jullie?’ De mannen werpen elkaar blikken toe. Een van hen draait zich naar me om: ‘Tijdens het vissen praten we niet.’ Ik knik. Tuur naar het water. Wacht. Tel de seconden. Stel to-dolijstjes op. Vraag me af hoeveel vissen er wel niet in de zee leven. Tot ik me ten slotte, heel geleidelijk aan, ontspan. Mijn hoofd raakt leeg. Ik kijk naar een van de mannen. Hij glimlacht. Op dat moment begrijp ik waarom Daniël gaat vissen als hij niet slapen kan.

Op mijn laatste dag op Sommarøy doet Kjell Ove Hveding nog altijd niet open. Ik loop naar mijn auto. ‘Nog steeds niet thuis?’ vraagt zijn buurman. ‘Dan is hij waarschijnlijk de tijd vergeten.’ Ik lach en stap in. De Romeinse filosoof Seneca heeft gezegd: ‘Het is niet zo dat we te weinig tijd hebben, maar er is te veel tijd die we niet gebruiken.’ Weinigen zullen dat zo goed begrepen hebben als de bewoners van Sommarøy.

Na mijn terugkeer blijf ik nog zo’n 48 uur aangestoken door mijn nieuwe inzichten. Het feit dat ik die uren geteld heb, laat zien hoe snel ik weer terugval in mijn oude gewoontes. Toch heb ik een stukje Sommarøy meegenomen: in het weekend blijft mijn agenda leeg.

Auteur: Sara Sievert

Focus
Duitsland | weekblad | oplage 417.000

Focus is een van de grote drie tijdschriften in Duitsland. De toon is conservatief-liberaal. Het presenteerde zichzelf in 1993 als een modern blad met korte stukken en interessante infographics, en werd een indrukwekkend succes.

Plaats een reactie