Zijn bomen links of rechts?

The Times / 360  | 21 January 2020 - 10:0021 Jan - 10:00

Vormt het bos een socialistische commune of is juist het tegendeel waar en geldt er het recht van de sterkste? De wetenschap is er nog niet over uit.

» Lees dit artikel in de Reader

Het lijkt er steeds meer op dat bomen met elkaar ‘praten’ via netwerken van schimmeldraden onder de grond. Dit plaatst de wetenschap voor een probleem: is dit onderaardse communicatienetwerk het bewijs van een levend socialisme of is het juist een markteconomie waarin individuen vrijelijk met elkaar concurreren?

Een van de bekendste Britse schrijvers over ecologie, Robert Macfarlane, schrijft dat hier onder wetenschappers een felle discussie over gaande is. De relatie tussen bomen, planten en schimmels in het bos is onderwerp van een ideologisch debat geworden. Al sinds de jaren negentig wordt er onderzoek gedaan naar dit verbazingwekkende ‘ondergrondse sociale netwerk’. Dat begon na de ontdekking dat schimmels met hun lange schimmeldraden tot diep in boomwortels doordringen en daarmee een ‘interface voor de uitwisseling van moleculen’ creëren.

Via dit ondergrondse netwerk kunnen bomen, zelfs als ze tot verschillende soorten behoren, stoffen uitwisselen. Ook kunnen ze elkaar waarschuwen voor gevaar, bijvoorbeeld als er een parasiet in hun leefgebied verschijnt. ‘Sommigen zien daar een systeem van collectieve zorg in, waarin een groep organismen individuen beschut die daar behoefte aan hebben,’ legt Macfarlane uit. ‘Een mooie socialistische visie.’ Maar, relativeert hij gelijk weer, je kunt er ook ‘een neoliberale interpretatie aan geven’.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Wood Wide Web

Zoals Macfarlane in zijn boek uitlegt, gaat die laatste interpretatie uit van het principe ‘dat in een verbonden bos alle individuen uit eigenbelang handelen binnen een groter systeem. Door een kosten-batenanalyse toe te passen reguleert de gemeenschap dat vervolgens door middel van sancties en beloningen.’

Onderzoek naar dit zogeheten Wood Wide Web laat zien dat ‘bossen veel complexere structuren zijn dan gedacht’, gaat MacFarlane verder. ‘Toch proberen we die te interpreteren, en dat doen we in politieke termen.’

Dankzij de ontdekking van het mycelium [het netwerk van schimmeldraden die onderling communiceren] door de Canadese bosecologe Suzanne Simard begon de westerse wetenschap zich te interesseren voor de relatie tussen bomen en schimmels. Schimmels zijn zelf niet in staat tot fotosynthese en gebruiken daarom de koolstof die bomen genereren. In ruil daarvoor voeden ze bomen met voedingsstoffen als kalium uit organisch materiaal in de grond dat ze afbreken.

Ook blijkt uit onderzoek dat bomen via dit mycelium met elkaar kunnen communiceren. ‘We begrijpen steeds beter dat bomen stofjes kunnen uitwisselen via de draden van dit “bosinternet”. Ze sturen ook waarschuwingssignalen naar andere bomen en planten. Bijvoorbeeld om hun verdediging op te schalen tegen één bepaald insect,’ legt Macfarlane uit. Een politieke interpretatie hiervan wordt bemoeilijkt door het bestaan van een ander type planten, de zogeheten myco-heterotrofen. Deze zijn ook niet in staat tot fotosynthese. De Britse bioloog Merlin Sheldrake, specialist op het gebied van korstmossen en schimmels, heeft ontdekt dat ‘deze spookachtige plantjes op het myceliumnetwerk aangesloten zijn’. Maar in tegenstelling tot andere planten, die de schimmels iets voor hun voedsel teruggeven, houden de myco-heterotrofen ‘zich niet aan de spelregels’.

‘Eigenlijk kun je ze zien als de hackers van het bos-internet,’ grapt hij.

David Sanderson

The Times
Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 396.600

Het oudste Britse dagblad (1785), sinds 1981 in handen van Rupert Murdoch. Sinds mensenheugenis de huiskrant en de stem van het etablissement, maar onder Murdoch heeft het wat van zijn invloed verloren.

» Abonneer u op onze nieuwsbrief: wekelijks berichten uit de buitenlandse pers in uw inbox.

Plaats een reactie