• Quartz
  • Cultuur
  • 1. Hoog tijd voor een nieuwe wereldkaart

1. Hoog tijd voor een nieuwe wereldkaart

Quartz | New York | Parag Khanna | 22 augustus 2016

Grote stedelijke agglomeraties vormen de nieuwe centra van de wereldeconomie, stelt Parag Khanna in zijn boek Connectography. Steeds vaker verdringen ze landen naar de achtergrond.

Steden bieden het meest stabiele en duurzame sociale samenlevingsverband dat de mensheid ooit heeft gekend: organisatievormen die de door hen gedomineerde naties en wereldrijken vaak overleven. De stad is tegenwoordig wereldwijd de belangrijkste economische en demografische eenheid. En de status van een wereldstad is, zoals de socioloog Christopher Chase-Dunn schrijft, niet afhankelijk van inwonertal of oppervlakte maar van het economisch belang, de nabijheid van groeizones, de politieke stabiliteit en het vermogen om vreemd kapitaal aan te trekken. Goede netwerken zijn dus belangrijker dan omvang. Het is dan ook veel te simpel om steden op een landkaart simpelweg weer te geven als identieke zwarte stipjes.

In veel opkomende markten, zoals Brazilië, Turkije, Rusland en Indonesië, genereert het financieel centrum van het land ook minstens een derde van het bbp. Londen neemt zelfs bijna de helft van het Britse bbp voor zijn rekening. En in de VS vertegenwoordigt de regio Boston-New York-Washington samen met de agglomeratie rond Los Angeles ongeveer een derde van het Amerikaanse bbp. In 2025 zullen er in de hele wereld minstens veertig van zulke megasteden zijn. De stadsregio Mexico-Stad telt al meer inwoners dan Australië, net als Chongqing, een verzameling met elkaar verbonden Chinese steden met een totale oppervlakte ter grootte van Oostenrijk.

Steden die ooit honderden kilometers uit elkaar lagen, zijn inmiddels samengeklonterd tot gigantische stedelijke archipels. De grootste is de Taiheiyo Belt, de megalopolis rond Tokio-Nagoya-Osaka, waar twee derde van de Japanse bevolking woont. Ook de Chinese Parelrivierdelta, de stadsregio São Paulo en het Indiase Mumbai-Pune worden door verbetering van de infrastructuur steeds hechter geïntegreerd. Er zijn nu al meer dan tien van zulke stadscorridors. China begint zich te organiseren in een twintigtal gigantische megasteden met elk tot wel honderd miljoen inwoners. En toch zal in 2030 de op één na grootste stad ter wereld (na Tokio) naar verwachting geen Chinese stad zijn, maar het Filipijnse Manilla.

Wereldwijde netwerken

De opkomende megasteden in de VS zijn al even belangrijk, al is hun inwonertal kleiner. Drie stadsregio’s springen er daar uit. Ten eerste de corridor aan de oostkust, van Boston tot New York en Washington: de zetel van de belangrijkste universiteiten, het financiële centrum en het politieke hart van het land. Het enige wat ontbreekt is de ferme ruggengraat van een hogesnelheidslijn.

Dan heb je Silicon Valley, het hele gebied van San Francisco tot San Jose, tussen de snelwegen I-280 en US-101: één grote stadsregio met voornamelijk laagbouw en meer dan zesduizend technologiebedrijven die samen meer dan 200 miljard dollar bijdragen aan het bbp. Lag er een hogesnelheidslijn tussen San Francisco, Los Angeles en San Diego, dan kon de westkust zich meten met de oostelijke corridor. Elon Musks Tesla heeft wel plannen geopperd voor een ‘hyperloop’-tunnel op deze route.

Tot slot is er het zogenaamde ‘Dallas-Fort Worth Metroplex’, de grootste agglomeratie in het zuiden van de Verenigde Staten. Met industriegiganten als Exxon, AT&T en American Airlines kan deze regio bogen op een economie groter dan die van Zuid-Afrika. Bovendien heeft projectontwikkelaar Texas Central in 2014 plannen ontvouwd voor een hogesnelheidslijn naar oliehoofdstad Houston.

Volgens de socioloog Saskia Sassen zijn zulke grote stadsgebieden even hecht verknoopt met wereldwijde netwerken als met het land waarin ze liggen. De twintig rijkste steden ter wereld vormen nu al een eigen supernetwerk voor kapitaal, talent en diensten: ze huisvesten meer dan 75 procent van ’s werelds grootste bedrijven, die vervolgens weer investeren in de uitbreiding van diezelfde steden en de versteviging van interstedelijke netwerken. Dergelijke wereldsteden zijn in veel opzichten zo transnationaal als een Formule 1-team: ze vormen een eigen circuit waarin ze met elkaar wedijveren om talent en kapitaal uit de hele wereld.

De groei van megasteden in opkomende markten en hun magneetwerking op kapitaal en talent in de regio zijn de belangrijkste factoren in de wereldwijde verschuiving van economische activiteit. Het McKinsey Global Institute schat de groei van de wereldeconomie tussen nu en 2025 als volgt in: een derde zal afkomstig zijn van de belangrijkste agglomeraties in het Westen en de megasteden in opkomende markten, een derde van de grotere miljoenensteden in opkomende landen en een derde van kleine steden en landbouwgebieden in ontwikkelingslanden.

De wereld telt inmiddels veel meer functionerende steden dan goed functionerende staten

De wereld telt inmiddels veel meer functionerende steden dan goed functionerende staten. Vaak zijn steden in zwakke staten zelfs eilanden van bestuurlijke orde, die aan het omliggende land zo veel mogelijk geld onttrekken zonder zich er verder om te bekommeren. Zo kijkt Lagos naar Nigeria, Karachi naar Pakistan en Mumbai naar India: hoe minder de hoofdstad zich met hen bemoeit, hoe beter.

Stad en staat zijn op allerlei wijzen met elkaar verweven – op geografisch, demografisch, economisch, ecologisch en sociaal niveau – en die banden zijn natuurlijk heel moeilijk, zo niet onmogelijk te verbreken. Daar gaat het ook niet om. Maar overal ter wereld zijn stadsbesturen samen met het bedrijfsleven bezig om speciale economische zones in te richten en grote investeerders aan te trekken, waarbij de resulterende werkgelegenheid en andere voordelen vooral ten goede komen aan de stad zelf, en niet aan het land als geheel. Aan meer zelfbestuur hebben die steden ook geen behoefte. Zo ontstaat er een heel nieuw type stadskern rond luchthavens, de zogenaamde aerotropolis, om de overbelaste stedelijke infrastructuur te mijden en beter aan te sluiten op de wereldmarkt.


Van O’Hare in Chicago en Dulles in Washington tot Incheon Aiport in Seoel is het op die plekken dat de economie het snelste groeit – wat de intrinsieke waarde van verbindingen nog eens onderstreept. Bedrijven die hun hoofdkantoor naar zo’n aerotropolis verplaatsen, zien de luchthaven als toegangspoort tot de wereldmarkt: de megastad ernaast kan nog zo groot zijn, dat is toch maar één afzetgebied.

Een nieuwe wereldkaart op basis van de meer dan dertig megasteden in de wereld vertelt ons dus veel meer over waar mensen wonen en waar het geld naartoe gaat dan de ouderwetse landkaart met zijn tweehonderd afzonderlijke landjes.

Auteur: Parag Khanna

De Indiër Parag Khanna (39) is auteur van het boek Connectography: Mapping the Future of Global Civilization. Daarin beschrijft hij een toekomst waarin nationale grenzen vervagen en de meest samenhangende agglomeraties – en de mensen met de meeste connecties – de macht naar zich toe trekken. Zelf wordt Khanna door The New York Times‘de man met de beste connecties ter wereld’ genoemd.

Quartz
Verenigde Staten, website, qz.com

Deze ‘web-app’ werd in 2012 opgericht door onlinefanaten die met dit nieuwsportal in willen spelen op de nieuwe wereld, ontstaan na de wereldwijde financiële crisis. De redactie hecht aan eigentijdse criteria als transparantie en vernieuwing en wil de ‘voordelen van een vrij toegankelijk web combineren met de elegantie van een applicatie’. Gericht op economie en technologie.

Dit artikel van Parag Khanna verscheen eerder in Quartz.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.