• Expert
  • Cultuur
  • 1. In de arena van de Russische rap

1. In de arena van de Russische rap

Expert | Moskou | Tatjana Goerova | 02 november 2017

De rapbattle tussen Oxxxymiron en Slava KPSS is nu al legendarisch. Enkele uren lang waren de twee rappers verwikkeld in een ‘flow’- en welsprekendheidsduel, onder het toeziend oog van een jury. De opname van hun slam is al meer dan 25 miljoen keer bekeken op YouTube. Nu begint de zogeheten serieuze pers in Rusland zich ook voor het fenomeen te interesseren.

‘De Sov [pejoratief voor Sovjet] heeft de liberaal verslagen, heb je het gezien?’ Ja, ik heb de battle gezien, net als 25 miljoen anderen. Van de eerste keer dat ik de video zag – ik heb hem nu twee keer bekeken – zijn me voornamelijk drie zinnen bijgebleven van Slava KPSS (pseudoniem van Vjatsjeslav Matsjnov): over het feit dat zijn tegenstander op het moment van de betogingen tegen het regime van Poetin in Londen was, dat als Oxxxymiron wilde leven zoals daar hij alleen maar filiaalhouder van McDonald’s hoefde te worden en ten slotte: ‘Ik ben liever no name dan dat ik jou ben.’

Laat ik beginnen met te zeggen dat deze mengeling van talen, van beledigingen, van gedichten van 
Goemiljov, van emoties, van scenische beelden, met de mensenmassa en het geschreeuw op het eind, me erg heeft geboeid. De laatste keer dat ik iets vergelijkbaars heb meegemaakt was toen ik sterdanseres Oeljana Lopatkina op het toneel zag. Ze bleef haar lange armen een onvoorstelbare tijd bewegen, en door die oneindige beweging klopte het hart in mijn keel: ik zag een echte kunstenaar. Ook tijdens deze battle ben ik getuige geweest van een echte creatie. Maar aan politiek komt veel agitatie te pas en als dit geen duel tussen een ‘Sov’ en een liberaal zou zijn geweest, zou het niet zo’n impact hebben gehad. Daarom heb ik de battle nog een keer bekeken. Om te zien wat er bij deze confrontatie werkelijk op het spel stond.


De eerste keer dat ik keek, was het een eenvoudige woordenwisseling. Oxxxymiron had voor een betrekkelijk softe aanval gekozen: hij hamerde erop dat hijzelf en de club die hij vertegenwoordigde (Versus) ‘gespierder’ waren dan Slava KPSS en zijn club. Dat hij scheppen geld verdiende, dat hij snel en goed schreef, dat zijn club baanbreker was geweest voor de rap in Rusland. En daar bleef het zo’n beetje bij. Oxxxymiron was zo overtuigd van zijn eigen superioriteit dat hij Nikolaj Goemiljov (1886-1921) begon te citeren, de beroemde Russische dichter uit de Zilveren Tijd die door de bolsjewistische politie werd geëxecuteerd.

Volgens mij verspeelde hij op dat moment alle kans om te winnen. Niet dat ik niet van Goemiljov houd 
of dat ik denk dat het de juryleden boven de pet ging. Maar hij bevestigde daarmee alleen maar wat zijn tegenstander hem verweet: dat hij een epigoon was, een na-aper. Het was die aanvalstactiek van Slava KPSS, het weigeren van slaafse navolging, die me aansprak.

Rap is een Afro-Amerikaanse kunstvorm die is ontstaan om uiting te geven aan de woede van jongeren in de getto’s. Maar de Russische versie heeft eerder voor een Europese thematiek gekozen, namelijk het wezen van de creatie. Moet een kunstwerk alleen maar mooi en verkoopbaar zijn, of moet het origineel zijn? Laat ik de vraag nog wat uitbreiden: als iedereen het in zich heeft om iets te creëren, kan het 
individu het zich dan permitteren om alleen maar een imitator te zijn, of moet het proberen zich los 
te rukken van datgene wat al is gemaakt?

In battlejargon heten beledigingen punch lines. Hoe meer je beledigt, des te groter je kans om te winnen

Mijn zeer gecultiveerde collega Vjatsjeslav Soerikov [zie zijn artikel hierna] heeft me uitgelegd dat de rapbattle gebruikmaakt van het principe van het invectief, de belediging, dat naar het schijnt in de Romeinse Oudheid al wijdverbreid was. In battlejargon heten beledigingen punch lines. Hoe meer je beledigt, des te groter je kans om te winnen. Volgens mijn filosofische woordenboek komt het begrip ‘invectief’ neer op het incorrect, ontoelaatbaar beledigen van de tegenstander of op een manier die in deze of gene cultuur taboe is. En de impact van de beschuldiging is direct evenredig aan de mate waarin iets verboden is. In dit geval heeft Slava KPSS de essentie van creativiteit en bijzonderheid tegenover de richtlijn voor succes gezet. Hij heeft alles in het werk gesteld om het culturele vraagstuk te belichten, sinds lange tijd begraven door de westerse consumptiemaatschappij, die inmiddels heel Europa heeft overspoeld – de 
cultuur van de renaissance.

Als onze nieuwe, bloeiende stadscultuur slaafse navolging uitsluit, creatieve moed tot voorbeeld 
verheft en – wat belangrijk is voor ons die aan het eind van de Sovjettijd de Koude Oorlog hebben 
verloren – originele creativiteit toestaat, en zelfs eist, dan sta ik daar helemaal achter. Dat is veel meer dan politiek. Overigens blijkt de wereld van de rap bijzonder levendig. De verliezer van de battle, Oxxxymiron, heeft op zijn website geschreven dat hij absoluut niet boos is maar juist dankbaar, omdat dit evenement hem heeft gedwongen na te denken over zijn huidige activiteiten en over wat hij nu zal gaan doen.

Auteur: Tatjana Goerova
Vertaler: Peter Bergsma

Expert
Rusland | weekblad | oplage 85.000

Een groep oud-medewerkers van dagblad Kommersant (de standaard voor onafhankelijke pers in Rusland) richtte in 1995 Expert op, met één landelijke en vijf regionale edities. Gezaghebbend in economische kringen, kritisch waarnemer van de Russische samenleving.

1. Oxxxymiron; 2. Slava KPSS.
1. Oxxxymiron; 2. Slava KPSS.

I
Persoonsgegevens Miron Fjodorov, geboren in 1985 in Leningrad (tegenwoordig Sint-Petersburg).

Pseudoniem Oxxxymiron, een verbastering van ‘oxymoron’ (een stijlfiguur die een nauwe verbinding van twee tegenovergestelde begrippen bevat). De drie x’en staan voor de overdaad aan niet-academische termen in zijn teksten.

Bijzondere kenmerken Afgestudeerd in middeleeuwse Engelse literatuur aan de Universiteit van Oxford. Als kind heeft hij in Duitsland en Engeland gewoond.
Carrière Zijn eerste single, London Against All, komt uit in 2008. Al snel komt zijn talent tot bloei en wordt hij een van de bekendste rappers van Rusland. In 2011 gaat hij op tournee in de landen van de voormalige Sovjet-Unie. Ook weet de rapper zijn imago al heel gauw te gelde te maken: in 2017 wordt hij het Russische gezicht van Reebok Classic.

II
Persoonsgegevens Vjatsjeslav Matsjnov, geboren in 1990 in Chabarovsk, in het 
uiterste oosten van Rusland.

Pseudoniemen Gnojni (‘Etter’) en Sonja Marmeladova (een personage uit Misdaad en straf van Dostojevski) voor zijn battles; Slava KPSS (‘Ere zij de CPSU’, de communistische partij van de Sovjet-Unie) voor zijn muzikale composities.

Bijzondere kenmerken Noemt zich punker en anarchist.

Carrière Na zijn studie aan het Instituut voor Communicatie in Chabarovsk stort hij zich op de rap. In 2013 sluit hij zich aan bij Slovo BP, een organisator van battles, en behaalt algauw talrijke overwinningen. In 2016 beledigt hij tijdens een battle de ster Oxxxymiron, die de handschoen opneemt en hem uitnodigt voor een duel. Dit wordt in augustus 2017 gehouden en eindigt in een verpletterende overwinning van Matsjnov.

Dit artikel van Tatjana Goerova verscheen eerder in Expert.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.