• Falter
  • Politiek
  • 2. Racisme 2.0

2. Racisme 2.0

Oostenrijk blijft ook in dit tijdsgewricht niet achter als het op rechts-extremisme aankomt. Dan wordt er uiteraard niet meer gesproken over ras, maar over identiteit. Met de rechtse FPÖ in de regering kan Martin Sellner en zijn Identitäre Bewegung Österreich zich in alle vrijheid ontdoen van de beweerde ‘schuldcultus’.

In de vroege middag van 25 maart van dit jaar togen ambtenaren 
van het Oostenrijkse Bundesamt für Verfassungsschutz und Terrorismusbekämpfung (BVT) naar een sober nieuwbouwpand in de Weense wijk Währing. De BVT-medewerkers kamden de woning uit, gewapend 
met een gerechtelijk bevel. ‘Doorzocht moet worden ten eerste de woning van Martin Sellner’ en ‘ten tweede 
de door Martin Sellner gebruikte personenauto’.

Een paar uur later hadden ze computers, mobiele telefoons, harde schijven, camera’s, dicteerapparaten, dossiermappen, creditcards en betaalpassen in beslag genomen en Martin Sellner en diens verloofde verhoord. Reden voor de huiszoeking was een verdenking op grond van artikel 278b van 
het Wetboek van Strafrecht: Sellner was mogelijk ‘lid van een rechts-
extremistische terreurorganisatie met een mondiaal netwerk’.

Is de woordvoerder van de Identitäre Bewegung Österreich een terrorist? Speelt de innemend grijnzende YouTuber onder één hoedje met de vijftigvoudige moordenaar van Christchurch?

Op een geïmproviseerde persconferentie wijst Sellner alle beschuldigingen van de hand. Een ‘vijfde colonne’ zou zijn beweging schade willen berokkenen. Tientallen journalisten staan 
om hem heen.

Vreedzame patriotten

Welbespraakt, ironisch, niet op zoek naar de confrontatie: gelet op zijn manier van doen zou de 30-jarige 
student rechten en afgestudeerd filosoof Martin Sellner ook woordvoerder van een grote onderneming kunnen zijn. In zekere zin is hij dat ook: doel van zijn Identitäre Bewegung is het dienen van het algemeen belang op moreel, geestelijk, cultureel en sociaal gebied, zo staat in de statuten van de beweging. Van geweld wil Sellner niets weten: hij biedt een platform voor vreedzame patriotten. Sellner kent 
zijn Nietzsche en houdt van de orgieën van geluid die de band Death in June produceert. Dat zijn haar in jarendertigstijl is geknipt, dat zijn bril op 
zijn hoekige gezicht is afgestemd en dat zijn uiterlijk niet beantwoordt aan 
het cliché van de potige neonazi: het 
is allemaal bedacht. Het maakt deel 
uit van het neerzetten van het merk Sellner. Hij is veel meer dan de patriottische influencer zoals hij zich profileert. Bij Sellner gaat het om meer 
dan alleen liefde voor zijn land. Het gaat om racisme 2.0.

Martin Sellner is het gezicht van de groep die door de Oostenrijke binnenlandse veiligheidsdienst als een van 
de ‘dragende krachten van het gemoderniseerde rechts-extremisme’ wordt beschouwd.

Hij vindt dat elk volk zijn plek heeft en die niet moet verlaten. En volgens 
hem brengend de wereldwijde geboortecijfers de Europese cultuur in gevaar.

In september 2017 cirkelen er politiehelikopters boven een mediagenieke voorstelling van Sellners identitairen. Ongeveer tweehonderd activisten 
herdenken de slag bij de Kahlenberg, waar in 1683 de bondgenoten van de keizer het Ottomaanse leger overwonnen. Sellners mannen hebben fakkels bij zich en dragen vlaggen met het opschrift ‘Bevrijding van Wenen’. Tegendemonstranten maken al snel een eind aan de actie. In de nacht van 30 december 2017 staat de auto van Sellner voor zijn woning in Währing 
in de brand, de politie gaat uit van brandstichting. Sellner zegt een links-extremistische aanslag te vermoeden. Een dag later verzoekt hij in een Engelstalige video om giften. Op zijn aanhangers kan Sellner bouwen, 
want uit verschillende landen worden bedragen op zijn bankrekening overgemaakt.

Een lid van een fascistische groepering (PPDM) met WO II-nazitattoos.
Een lid van een fascistische groepering (PPDM) met WO II-nazitattoos.

Een van de donateurs woont aan de andere kant van de wereld. Van diens creditcard verkast op 5 januari 2018 1500 euro naar Martin Sellner, een ongewoon hoog bedrag. De ontvanger schrijft een bedankmail; de gever, 
een Australiër, stelt zich voor en prijst het werk van Sellner. In een tweede mail maakt Sellner hem attent op zijn Engelstalige video’s. Dit zou de laatste correspondentie tussen de leider van de Identitäre Bewegung Österreich 
en de Australiër zijn geweest. Een jaar en tien weken later zal die laatste twee moskeeën in het Nieuw-Zeelandse Christchurch bestormen en vijftig mensen doodschieten.

Sellner zegt dat hij na de aanslag een bericht heeft gestuurd aan zijn identitaire vrienden. Had iemand van hen ooit contact gehad met een Australiër? Allen zouden ontkennend hebben geantwoord.

Dat hij wordt verdacht van terrorisme is een grote tegenslag, want Sellner is jarenlang bezig geweest de rechtse 
ideologie te moderniseren en op te poetsen. ‘Ras’ maakte plaats voor 
‘identiteit’ en er was niet langer sprake van een biologische maar van een 
culturele superioriteit. In plaats van naar marsmuziek luistert Sellner naar [de Oostenrijkse band] Wanda, in plaats van ‘fascisme’ zegt hij ‘patriottisme’. De kloven bevinden zich niet meer tussen naties, maar tussen Europa en Afrika, het christendom en de islam. Het concept heet etnopluralisme en wil ondanks alle moslimhaat niets te maken hebben met geweld.

Führerstaat noch ariërschap staan op het programma. Duitsland en Oostenrijk moeten gewoon de ‘schuldcultus’ achter zich laten

Sellner groeit op in een artsengezin, eerst in Wenen, vervolgens in Baden, waar zijn vader een praktijk voor homeopathie heeft. De tiener gelooft in de superioriteit van het witte ras en idealiseert het nationaalsocialisme. 
Als student wordt hij lid van studentenvereniging Olympia en heeft hij contact met de Oostenrijkse holocaustontkenner Gottfried Küssel. Maar het een is hem te ouderwets, het ander te vaag. Vooral ook omdat elders jonge rechtse activisten laten zien hoe het ook kan: in Frankrijk klimmen in de herfst van 2012 zeventig jongeren op het dak van een moskee in Poitiers. 
Ze hebben alleen een spandoek en een camera bij zich. De actie geldt als de geboorte van de Identitaire Beweging. De video van de actie gaat viraal. Vanaf dat moment brengen geestverwanten deze vorm van verstoring van de openbare orde in de praktijk in Frankrijk, in het nieuwe afzetgebied Oostenrijk en al snel ook in Duitsland: een spandoek op een prominente plek, vergezeld van spreekkoren en lichtbronnen.

Bij de Duitse uitgever en rechtse activist Götz Kubitschek in het Saksische Schnellroda leert Martin Sellner in een maand de fijne kneepjes van het activisme. Dat is in 2013, als Kubitschek zo’n beetje het brein van Nieuw Rechts in Duitsland is. Van hem komt het concept van de verstorende guerrilla-acties, hij zorgt met zijn uitgeverij Antaios voor het ideologische fundament en hij heeft de campagne ‘één procent voor ons vaderland’ bedacht, waarmee de aanhang om kleine giften wordt gevraagd. Kubitschek acht Sellner in staat het op dat moment versplinterde extreemrechtse landschap onder zijn persoon te verenigen. De 23-jarige 
Sellner neemt die taak op zich.

Zo ontwikkelen de identitairen zich 
als onderdeel van Nieuw Rechts, de verzamelnaam voor radicale groeperingen in Europa en de VS. Hier stuiten aartsconservatieve christenen op antisemieten en moslimhaters op openlijk rechts-radicalen, die met partijen als de FPÖ en het Duitse AfD scharnieren naar het parlementarisme vormen. De groepen hebben afscheid genomen van oude kwaden, Führerstaat noch ariërschap staan op het programma. Duitsland en Oostenrijk moeten gewoon de ‘schuldcultus’ achter zich laten. Hoe de ideologieën zich in werkelijkheid verhouden tot de gematigde uitstraling, verschilt van groep tot groep.

Digitale bruikbaarheid

De identitairen ontdekken de camera als belangrijkste instrument. Goed gefilmd kan een actie van enkelen 
toegankelijk worden gemaakt voor honderdduizenden. Of de identitairen nu in 2013 de bezette Votiefkerk 
bestormen, of ze vuilniszakken over de heiligenbeelden in het bedevaartsoord Maria Lankowitz trekken, in 2015 opmarcheren in Spielfeld aan de grens met Slovenië, in april 2016 het dak van Die Grünen in Graz bekleden met een spandoek met de tekst ‘Islamisering is dodelijk’, de opvoering van Jelineks Die Schutzbefohlenen verstoren met nepbloed of bij een lezing van een integratiebegeleider op de Universiteit van Klagenfurt een steniging naspelen: het gaat niet alleen om de actie, maar ook om de digitale bruikbaarheid ervan.

Sellner heeft meer dan dertigduizend volgers op Twitter, de video’s op zijn YouTube-kanaal trekken telkens rond de vijftigduizend kijkers, van wie velen uit Duitsland. Hij is de ‘posterboy’ van de beweging, schrijft journalist Paul Middelhoff van Die Zeit in zijn boek 
Das Netzwerk der Neuen Rechten. Zonder Sellner, zeggen de kenners, zouden de identitairen in Duitsland er helemaal niet zijn.

Is deze man echt zo invloedrijk? En zo gevaarlijk? Dat vraagt de Oostenrijkse justitie zich ook al jaren af. Tot nog 
toe heeft ze weinig kunnen bedenken tegen de Identitäre Bewegung. Opruiing en oprichting van een criminele organisatie?

De identitairen bewegen zich binnen de grenzen van de vrijheid van meningsuiting, menen de rechters.

“Ras” maakte plaats voor “identiteit”

De angst voor de zegetocht van rechts maakt de groep misschien belangrijker dan hij is. De harde kern van de 
beweging bestaat uit nog geen twintig mensen. Sellners identitairen hebben terreuraanslagen altijd veroordeeld.

De invloed van de identitairen op het Oostenrijkse parlement zou weleens groter kunnen zijn dan die op de 
aanslagpleger van Christchurch: sinds vijftien maanden is de FPÖ aan de macht, de partij die lange tijd gold als beschermer van de beweging. De FPÖ hield de identitairen te vriend, omdat men belang had bij een goed georganiseerde rechtervleugel in Oostenrijk, én uit angst dat er rechts van de partij iets anders tot ontwikkeling zou komen.

Nu pas voelt de FPÖ nattigheid. Activistische identitairen mogen niet meer actief zijn in de FPÖ. Vicekanselier Strache distantieerde zich van de beweging en vanwege het lopende gerechtelijk onderzoek laat minister van Binnenlandse Zaken Herbert Kickl zelfs onderzoeken of de drie identitairenverenigingen verboden kunnen worden. Voor Sellner is dat een grote teleurstelling. Voor de FPÖ is het alsof ze hun kind in de steek laten. Maar aan de ideologische eendracht verandert dit weinig. Kubitschek heeft Nieuw Rechts ooit ‘een regatta op volle zee genoemd’, 
met verschillende boten waarvan de bemanningen naar elkaar zwaaien.

Zo is het ook gesteld met de identitairen en de FPÖ. Ze willen niet in dezelfde boot zitten. Maar ze varen dezelfde koers.

Auteur: Eva Konzett, Lukas Matzinger en Matthias Dusini

Falter
Oostenrijk | weekblad | oplage 41.000

Toonaangevend cultureel en politiek weekblad. Zet zich in voor de verdediging van de democratische waarden en nam een duidelijk standpunt in tegen de coalitie van kanselier Sebastian Kurz in 2017.

Dit artikel van Eva Konzett, Lukas Matzinger en Matthias Dusini verscheen eerder in Falter.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.