• Expert
  • Cultuur
  • 2. Twee genieën van de orale literatuur

2. Twee genieën van de orale literatuur

Expert | Moskou | Vjatsjeslav Soerikov | 02 november 2017

Met hun kunst van het beledigen tonen Oxxxymiron en Slava KPSS zich 
waardige erfgenamen van de Romein Catullus. Ze slagen erin een stem te geven aan de woede en wanhoop van een groot deel van de Russische samenleving.

Het moest ervan komen: de rap, een Afro-Amerikaanse muziekvorm, is het muzikale en literaire landschap van Rusland binnengedrongen en voor miljoenen mensen een manier geworden om uitdrukking te geven aan het hier en nu. Dat is niet in een dag gebeurd, maar in de loop van verschillende generaties. De nog levende rocksterren uit de jaren tachtig behoren inmiddels tot het establishment. Ze hebben de metamorfose ondergaan die onvermijdelijk is voor elke muzikant die uit de underground komt en succes heeft gekregen: dat succes was te groot om nog contact te houden met het grote publiek, dat in ellende is ondergedompeld. Net als vroeger heeft het grote publiek dagelijks te kampen met eindeloze moeilijkheden en voelt het niet alleen de noodzaak dat daarover gesproken wordt of geschreven op de sociale netwerken – het wil dat het wordt uitgeschreeuwd, dat zijn innerlijk lijden niet langer wordt toegedekt door de hypocrisie van de wereld. Het accepteert de televisiewerkelijkheid, maar zonder erin te geloven. Voor het grote publiek behoort de waarheid altijd de verdoemde dichters toe die hun toevlucht zoeken tot de undergroundcultuur, 
die ze voor geen geld zullen verlaten.

Met de teksten die op 6 augustus door Miron Fjodorov en Vjatsjeslav Matsjnov werden gedebiteerd tijdens hun historische duel in club Versus in Sint-Petersburg werd de literaire vorm van het invectief weer van stal gehaald, die met opmerkelijke toewijding werd gepraktiseerd door de dichters van het oude Rome. Catullus, die overleed toen hij nog maar net dertig was, was waarschijnlijk een van de meesters van het genre. Het grootste deel van zijn oeuvre dat ons is nagelaten bestaat uit gedichten die uitermate grof zijn. Hij benadert in zijn teksten een maximum aan oraliteit. Zie bijvoorbeeld hoe hij zijn liefdesrivaal Furius beschimpt vanwege diens armoede: ‘Jij schijt nog geen tien keer per jaar, en wat je schijt is harder dan een boon of een kei, je zou het tussen je handen kunnen 
wrijven zonder ook maar een vinger 
te bevuilen.’

Mettertijd is de vorm van het invectief alleen naar verhard. Uit de mond van Vjatjseslav Matsjnov, die zijn tegenstander diens langdurige verblijf in het buitenland wilde verwijten, klinkt het aldus: ‘Jij bent net generaal Vlassov, een smeerlap en een verrader. Je bent naar het andere kamp overgelopen zodra het nieuws uit Berlijn kwam.’
[Generaal Andrej Vlassov van het Rode Leger had zich in 1942 bij Hitler 
aangesloten om in de gelederen van 
de Wehrmacht te strijden.] ‘Je hebt je makker sneller in de vuilnisbak gegooid dan een gangster zijn kebab. 
Ik zou je nooit mijn rug toevertrouwen, je bent net een dronken tatoeëerder.’ Onbeleefdheid is de kern van het invectief: ik zeg wat ik denk.

Elk project waaraan hij zijn medewerking, zijn genialiteit verleent, heeft ongelooflijk veel succes. Elke muzikant die door Oxxxymiron wordt genoemd ziet zijn populariteit onmiddellijk stijgen

Miron Fjodorov, alias Oxxxymiron, afgestudeerd in middeleeuwse literatuur in Oxford, is een van de sleutelfiguren van de Russische rap, ook al moest hij in deze opzienbarende battle het onderspit delven. Ziehier hoe Andrej Komarov, die een dissertatie over de rapper heeft geschreven, het verwoordt: ‘Oxxxymiron heeft een 
bijdrage geleverd aan de opkomst van de battle in Rusland. Tot deze recente battle leek hij de lat onbereikbaar hoog te hebben gelegd. Hij is de eerste Russische rapper die een album heeft uitgebracht dat niet uit onsamenhangende flarden bestaat, maar waarvan de muziek een continu verhaal vormt. Daarmee is Oxxxymiron, die eerder als tolk werkte, een van de markantste componisten van ons land geworden. Onder zijn invloed is de Russische rap veranderd, intelligenter geworden. Oxxxymiron heeft een weg gebaand die ook anderen op hun beurt hebben willen volgen. Hij creëert niet alleen maar muziek, hij geeft de subcultuur van een hele generatie vorm. Elk project waaraan hij zijn medewerking, zijn genialiteit verleent, heeft ongelooflijk veel succes. Elke muzikant die door Oxxxymiron wordt genoemd ziet zijn populariteit onmiddellijk stijgen. Hij is momenteel, gezien het aantal fans dat hij in Rusland en het buitenland heeft, de belangrijkste kwaliteitsvertolker van het genre. Door zijn persoonlijkheid en zijn oeuvre heeft Oxxxymiron laten zien dat de rap niet alleen maar muziek is van onnozelaars, maar een stap voorwaarts in de ontwikkeling van de orale literatuur. Juist om die reden is hij een volstrekt unieke en waardevolle vertegenwoordiger van deze cultuur.’

De battle tussen Oxxxymiron en Slava KPSS (een van de pseudoniemen van Vjatsjeslav Matsjnov) betekent het startpunt van een nieuw tijdperk: de rappers zullen voortaan de aandacht trekken van de grote media. Daarmee komen ze in dezelfde fase als de rockers halverwege de jaren negentig. De hoogtijdagen van die laatsten hebben minstens tien jaar geduurd. Maar de gouden tijd van de rap zou weleens veel korter kunnen blijken. Het potentieel is niet hetzelfde, en de media zijn meedogenlozer geworden.

Auteur: Vjatsjeslav Soerikov
Vertaler: Peter Bergsma

Dit artikel van Vjatsjeslav Soerikov verscheen eerder in Expert.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.