• The Guardian
  • Politiek
  • 3. Wereldwijde wanorde

3. Wereldwijde wanorde

The Guardian | Londen | Max Boot | 12 november 2018

Verspeelt de Amerikaanse president zijn invloed in het buitenland en lokt hij met al zijn unilateralisme een nieuwe wereldwijde wanorde uit? Volgens historicus Max Boot is hij hard bezig een einde te maken aan de Pax Americana.

Gedreven door onnozelheid en boosaardigheid vernielt Donald Trump de fundamenten van de Amerikaanse invloed die eerdere leiders in driekwart eeuw hebben opgebouwd. Als het om soft power gaat, mikt hij op eenzijdige ontwapening, wat verschrikkelijke gevolgen zal hebben voor de veiligheid en welvaart van de VS. Hij staart zich ten onrechte volledig blind op de hard power van de VS, militaire en economische macht.

Een regeringsfunctionaris beschreef zijn wereldbeeld als volgt: ‘Zijn droom zou een sterke militaire macht zijn die ons vaderland beschermt. We zouden een muur om ons land bouwen en anderen aanvallen naar het ons goeddunkt om ons dan weer terug te trekken en ons vaderland te verdedigen.’ Dit was zelfs in het begin van de twintigste eeuw geen levensvatbaar beleid; en het zal zeker niet werken in de eenentwintigste eeuw, in een wereld die door technologische ontwikkelingen op het gebied van communicatie en transport steeds nader tot elkaar is gekomen.

Soft power

Wat Trump niet beseft is dat het succes van zijn land als supermacht voor een groot deel is gebaseerd op zijn soft power. De VS is een supermacht op uitnodiging: het land heeft troepen in meer dan 170 landen en bondgenootschappen met minstens 60 landen omdat de meeste naties niet bang zijn voor Amerikaanse macht.
Anti-Amerikanisme is van alle tijden, maar de VS heeft niet zoveel angst en walging ingeboezemd als minder altruïstische, militaristischer pseudo-hegemonieën – het Habsburgse Spanje, het monarchistische en napoleontische Frankrijk, het Duitsland van de Wilhelms en de nazi’s, en de Sovjet-Unie. Elk van deze supermachten heeft andere landen ertoe gebracht zich te verenigen tegen haar expansionistische plannen, wat uiteindelijk tot haar ondergang leidde.

Er bestaat geen soortgelijke internationale coalitie tegen de Verenigde Staten omdat die in brede kring altijd als een supermacht zijn beschouwd met alleen maar goede bedoelingen. Hun tegenstanders – China en Rusland – waren degenen die alleen stonden. Deze onvrijzinnige machten hebben enkele satrapen maar bijna geen echte vrienden. Ze worden door hun buren met achterdocht en vijandigheid bezien. Maar nu biedt het unilateralisme van Trump diezelfde onvrijzinnige staten de mogelijkheid zich Amerikaanse macht toe te eigenen.

© Beppe Giacobbe
© Beppe Giacobbe

Trump is niet alleen uit het Trans-Pacifisch Partnerschap gestapt maar ook uit het klimaatakkoord van Parijs en de nucleaire deal met Iran. Vervolgens is hij in een opwelling akkoord gegaan met een topontmoeting met de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un, om daar in een volgende opwelling weer van af te zien – en haar uiteindelijk toch weer door te laten gaan. Trumps woorden spreken boekdelen over zijn minachting voor bondgenoten. Tijdens zijn eerste jaar als president had hij korzelige gesprekken met, onder anderen, de premier van Australië en de president van Mexico.

Zelfs de trouwste bondgenoot van de VS, Groot-Brittannië, was niet veilig voor de kritiek van Trump. Diens relatie met de Duitse bondskanselier was even korzelig als die met de premier van het Verenigd Koninkrijk. Het is misschien geen toeval dat de leiders van beide landen intelligente, wilskrachtige vrouwen zijn. Tijdens de campagne van 2016 haalde Trump uit naar Angela Merkel omdat ze moslimvluchtelingen in Duitsland had toegelaten. Toen de twee leiders elkaar begin 2017 ontmoetten in het Witte Huis, weigerde Trump nadrukkelijk Merkel de hand te schudden. Vervolgens, in mei, na de G7-top in Italië, waar Trump botste met de Europese leiders over het klimaatakkoord van Parijs, verklaarde Merkel dat Europa niet langer op de VS kon rekenen. ‘Wij Europeanen moeten ons lot echt in eigen hand nemen,’ zei ze.

De VS is een supermacht op uitnodiging

Zo’n beetje de enige democratische leiders met wie Trump een hartelijke verstandhouding opbouwde zijn Shinzo Abe van Japan en Emmanuel Macron van Frankrijk – de eerste omdat hij met Trump ging golfen, de laatste omdat hij Trump meenam naar een militaire parade in Parijs. Maar zelfs de ontluikende bromance tussen Abe en Trump kon niet voorkomen dat Japan werd opgenomen in de lijst landen die door Trumps onverstandige staal- en aluminiumsancties werden getroffen, terwijl Macron Trump er niet van kon weerhouden uit de nucleaire deal met Iran te stappen.

Waar hij botste met democratische leiders, bleek Trump verontrustend goed overweg te kunnen met dictators.

Jarenlang heeft Trump, als handelaar in onroerend goed en reality-tv-ster, de kost verdiend met het verleiden, zo niet bedonderen van klanten en kijkers. Maar toen hij eenmaal president was heeft hij zich ontpopt als de slechtste verkoper die de VS ooit heeft gekend. In plaats van andere landen aan zijn kant te krijgen stelt hij alles in het werk om ze afkeer in te boezemen en voor het hoofd te stoten.

Waardering

Volgens het Amerikaanse onderzoeks- en adviesbureau Gallup heeft ‘de waardering voor het Amerikaanse leiderschap in 134 landen en gebieden een nieuw dieptepunt van 30 procent’ bereikt. Dat is minder dan de 34 procent in het laatste jaar van de regering van George W. Bush, na fiasco’s als de oorlog in Irak.

De Amerikaanse macht kalfde al af voordat Trump aan de macht kwam, dankzij de groei van concurrenten als China en het slechte buitenlandse beleid van George W. Bush, die te interventionistisch was, en Barack Obama, die te weinig interventionistisch was. Trump heeft die afkalving versneld, en misschien zelfs onomkeerbaar gemaakt.

Welke bondgenoot zal Amerika ooit weer vertrouwen? Zelfs als een nieuwe president zich weer tot een internationalistischer, meer op vrijhandel gericht beleid bekeert, zal de rest van de wereld zich scherp bewust blijven van het risico dat het Amerikaanse electoraat in de toekomst opnieuw een isolationistisch en protectionistische president zal kiezen. De kans is groot dat Trump een einde maakt aan de Pax Americana en ofwel een Chinese eeuw uitlokt ofwel een nieuwe wereldwijde wanorde waarin geen internationaal recht bestaat en het leven ‘akelig, beestachtig en kort’ is [Engelse filosoof Thomas Hobbes 1588-1679].

Auteur: Max Boot

Max A. Boot is een Amerikaanse auteur, consultant, redacteur, docent en militair historicus. Hij werkte voor Christian Science Monitor en voor The Wall Street Journal.

The Guardian
Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 332.000

Onafhankelijke kwaliteitskrant van linkse signatuur. Sinds 1821 thuisbasis van de meest gerespecteerde columnisten en journalisten. Altijd zeer kritisch ten opzichte van de overheid en andere instituten.

Dit artikel van Max Boot verscheen eerder in The Guardian.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.