• The Globalist
  • Politiek
  • 4. Een zware oude dag in het verschiet

4. Een zware oude dag in het verschiet

The Globalist | Martin Hutchinson | 01 december 2015

Veertigers van vandaag kunnen maar beter van hun 
leven genieten. Want hun oude dag wordt geen pretje, denkt The Globalist.

Er zijn tijden waarin het prettig is om jong te zijn – de jaren zestig, met zijn welvaart en hedonisme, was zo’n periode. Ouderdom kent minder vreugden, maar je zou kunnen zeggen dat de jaren negentig een gouden tijd voor de ouderen waren. Pensioenfondsen puilden uit door de stijgende aandelenkoersen en het aantal senioren was nog betrekkelijk klein.

Maar met de huidige trend in de demografie en in 
de nationale begrotingen zijn de jongere generatie babyboomers en de oudere generatie X-ers in 2040 (weinigen van de oudere generatie babyboomers zullen dan nog in leven zijn) nog maar verzekerd van één ding: het is dan bepaald niet leuk om oud te zijn. En dat is niet alleen een probleem in de Verenigde Staten. Dat geldt min of meer voor de hele wereld.

Verschillende generaties beleven in verschillende tijden voorspoedige en ellendige perioden. Er zijn slechte tijden om jong te zijn. Achttien worden in 1861 in de Verenigde Staten of in 1914 in Europa was helemaal geen pretje.

Daarentegen vormden de jaren negentig van de 
vorige eeuw voor de ouderen de beste periode uit de geschiedenis van de mensheid. De generatie die in 
de jaren negentig met pensioen ging is over het algemeen in het interbellum geboren. Omdat ze het in hun jeugd in de crisisjaren en de Tweede Wereldoorlog slecht hebben gehad, zullen ze zich dubbel gezegend hebben gevoeld met hun waardevaste pensioen en het systeem van sociale zekerheid waardoor de last van de oude dag gemakkelijk te dragen was.

Yoga houdt de oude spieren soepel. – © Getty Images
Yoga houdt de oude spieren soepel. – © Getty Images

Vooruitzichten

De vooruitzichten voor degenen die in de komende jaren aan hun oude dag beginnen zien er helemaal niet zo gunstig uit. We kunnen nu al de contouren van het toekomstige beleid zien. In de meeste landen staat na de financiële crisis van 2008 de rente laag en is er een ongekend groot begrotingstekort. Dat zijn twee gevaarlijke indicatoren voor de vooruitzichten op de lange termijn van de ouderen.

Met een lage rentestand kun je alleen boven het inflatiepercentage winst maken met je geld als je investeert in aandelen, onroerend goed of speculatieve obligaties. Op de korte termijn zullen de aandelen en de waarde van het onroerend goed stijgen, terwijl de rentestand laag blijft. Daardoor tuinen oudere spaarders in de schijnzekerheid van de gestage waardevermeerdering van hun aandelenpakket. Omdat overal ter wereld ongeveer hetzelfde beleid wordt gevoerd, is die schijnzekerheid voor de ouderen een wereldwijd fenomeen.

Intussen zijn in de publieke sector de tekorten niet teruggebracht en vormt de overheidsschuld een steeds hoger percentrage van het bruto binnenlands product. De lage rentestand en de laatste demografisch gunstige jaren voordat de babyboomers met pensioen gaan hebben zowel de politici als het electoraat verleid tot onterecht fiscaal optimisme. De tekorten blijven op een veel te hoog peil om op de lange termijn houdbaar te zijn.

Daar komt nog bij dat in de meeste landen de ouderen stemmen en de jongeren niet. Vandaar dat politici geneigd zijn tot kortetermijnoplossingen voor hun begrotingsproblemen en de actuariële tekorten in hun sociale zekerheidssystemen. In 2030, wanneer de eerste babyboomers nog merendeels onder ons zijn, zullen politici nog steeds de problemen zo ver mogelijk voor zich uit schuiven om de woede van de oudere kiezer te ontlopen. De belastingen zullen omhoog zijn gegaan, reserves gedecimeerd, maar door de overvloedige toepassing van oplossingen op korte termijn zal het probleem nog niet in een kritieke fase verkeren.

In 2040 zal de godin der wrake toeslaan

In 2040, wanneer de eerste helft van de babyboomers er niet meer is, zal de godin der wrake toeslaan. In de Verenigde Staten zullen de gelden van het sociale zekerheidssysteem uitgeput zijn en de uitkeringen voor pensioengerechtigden scherp dalen. Bovendien zullen de kiezers dan gemerkt hebben dat de ziektekosten en de kosten van andere oudedagsvoorzieningen dermate de pan uit gerezen zijn dat de belastingdruk fors is verhoogd en het begrotingstekort van de VS zo gevaarlijk groot is geworden dat het maar de vraag is of dat ooit weer gedicht kan worden.

Schuldencrisis

Rond 2040 zal er een schuldencrisis ontstaan zijn. 
De voor de hand liggende oplossing is dan driftig te gaan korten op de uitkeringen voor ouderen. Zij leveren immers, zo zal de redenering zijn, geen inkomen uit arbeid waarop belasting kan worden geheven 
om de schuld af te lossen, en zij zijn degenen die verantwoordelijk zijn voor de hachelijke fiscale positie van de VS. Hetzelfde geldt voor veel andere westerse landen.

De ‘millennials’ en hun opvolgers zullen de ouderen de schuld geven van de slechte situatie en de relatieve armoede, en daarvoor hebben ze veel valide argumenten. Hun wraak zal niet mals zijn. De ouderen van 2040, geboren tussen 1955 en 1975, zullen een zware oude dag hebben.

De details van het probleem en het moment waarop het probleem kritiek wordt, mogen in de meeste rijke landen verschillen, maar het probleem zelf is overal hetzelfde. In Japan zou het probleem van de vergrijzende samenleving opgelost kunnen worden door mensen langer te laten doorwerken en zorgrobots voor ouderen in te zetten. Maar naar alle waarschijnlijkheid zal Japan 2040 niet halen zonder een schuldencrisis, dus het echte dieptepunt van de Japanse ouderenzorg zal zich ongeveer in 2025 voordoen.

De jaren negentig waren een gouden tijd voor ouderen

Frankrijk en Italië zullen ver voor 2040 min of meer failliet zijn en hun levensstandaard zal dienovereenkomstig scherp zijn gedaald, maar het probleem zal zich niet uitsluitend beperken tot de ouderen.

Duitsland met zijn hoge productiviteit en goed geordende belastingpolitiek zal het probleem misschien kunnen vermijden, terwijl Groot-Brittannië ongeveer hetzelfde traject lijkt te volgen als de Verenigde Staten.

Ten slotte zal China met een demografisch probleem te maken krijgen dat veel lijkt op dat van het Westen. De ouderen van 2040 zullen waarschijnlijk niet geheel meedelen in de toenemende welvaart van dat land – maar zij die zijn geboren tussen 1955 en 1965 zullen het nog altijd beter hebben dan in hun jeugd.

Auteur: Martin Hutchinson
Vertaler: Paul Bruijn

Martin Hutchinson is auteur, marktanalist en voormalig redacteur economie van United Press International.

The Globalist
VS | theglobalist.com

‘How the world really hangs together’ is de pay-off van dit onlinetijdschrift. De economische, politieke en culturele gevolgen van globalisatie.

Dit artikel van Martin Hutchinson verscheen eerder in The Globalist.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 heeft 1000 nieuwe leden nodig

Deze maand bieden wij daarom een deel van onze artikelen gratis aan. Zo kunt u vast kennismaken met ons aanbod. Leden blijven toegang houden tot onze maandelijkse digitale editie en het archief.