• Ogonjok
  • Reader
  • 4. In de klas is voor de pope geen plaats

4. In de klas is voor de pope geen plaats

Ogonjok | Moskou | 11 juni 2015

Overal in Europa vinden onderwijshervormingen plaats. In Rusland woedt een strijd tussen de onderwijsgemeenschap en de Orthodoxe Kerk over de plaats van godsdienstonderwijs in het curriculum.

Toen een tijdje geleden de discussie woedde over de vraag of er in het schoolcurriculum plek ingeruimd moest worden voor een module ‘Basiskennis Religieuze Culturen en Seculiere Ethiek’, verschilde de Sociale Raad van het ministerie van Cultuur daarover van mening met de Russisch Orthodoxe Kerk. De Raad [een adviesorgaan bestaande uit experts en gewone burgers] vond dat deze materie beter in een cursus ‘Basiskennis Religieuze Culturen’ ondergebracht kon worden, gewoon als onderdeel van het vak Geschiedenis. Religie en ethiek, zo werd betoogd, worden immers meestal in de familiesfeer onderwezen en dat hoefde dus niet ook nog eens uitgebreid in schoolverband te gebeuren. Een eventuele verdieping van de religieuze kennis zou facultatief moeten blijven: dat was bijvoorbeeld een taak voor zondagsscholen.

Toen dit speelde, zo’n drie of vier jaar terug, kwam de sterkste kritiek op het toenmalige godsdienstonderwijs van de leden van de Raad van Moefti’s [binnen de Russische Federatie zijn er vier erkende godsdiensten met een officiële vertegenwoordiging bij de staat: het orthodoxe christendom, de islam, het jodendom en het boeddhisme]. De Raad is weliswaar op sommige punten alweer wat bijgedraaid, maar de situatie is er niet minder zorgelijk op geworden. Eind 2014 bleek dat in Tatarstan en Basjkortostan [twee republieken met een hoofdzakelijk islamitische bevolking] niet één leerling de onderwijsmodule ‘basiskennis van het orthodoxe geloof’ had gevolgd. Aan de andere kant bestempelde twee jaar geleden een gezant voor de Noordelijke Kaukasus van de president de invoering van religieuze vakken op school als een grote fout. Daar zit iets in: in deze religieus en politiek gevoelige contreien geeft het moefti’s, onder wie zeer radicale, een officieel gesanctioneerde plek op scholen. Volgens hem is het ondoenlijk om hun activiteiten binnen de schoolmuren goed te controleren.

Toch kunnen we ons afvragen of in de discussie over de introductie van de nieuwe onderwijsmodule indertijd niet de belangrijkste vraag onbesproken bleef. Moet het vak het wereldbeeld van de leerlingen verruimen en zo de dialoog tussen culturen een stimulans geven? Of is het doel ervan misschien uiteindelijk gewoon om zieltjes te winnen? Toen was al duidelijk dat, als ordinair geloofsonderricht vooropstond met als bedoeling leerlingen te indoctrineren, men op den duur nooit genoegen zou nemen met een vak van één jaar [in groep zes].

Een student van een militaire opleiding in Rusland bidt tijdens een klassenuitje in Sengileyevskoye, bij de Zuid-Russische stad Stavropol.  – © Eduard Korniyenko / Reuters
Een student van een militaire opleiding in Rusland bidt tijdens een klassenuitje in Sengileyevskoye, bij de Zuid-Russische stad Stavropol. – © Eduard Korniyenko / Reuters

Nu, drie jaar nadat de module in groep zes verplicht is geworden, heeft patriarch Kirill voorgesteld om het vak vanaf groep vier tot aan het eindexamen verplicht te stellen, oftewel gedurende bijna de hele schooltijd. ‘Hopelijk krijgt dit voorstel de goedkeuring van het ministerie,’ voegde de patriarch eraan toe. Vorige week echter bleek de Sociale Raad van het ministerie unaniem tegen het plan te zijn. Als reden werd gegeven dat het in strijd zou zijn met de grondwet omdat het het seculiere karakter van de samenleving in gevaar zou brengen. Geen enkele godsdienst kan volgens de Raad de status van staatsgodsdienst of zelfs die van ‘verplichte godsdienst’ krijgen.

Als het zou doorgaan, zou met het plan op den duur de aanwezigheid van popen en moefti’s op scholen onvermijdelijk worden, want voor zo’n uitgebreid vak ontbreken simpelweg gekwalificeerde leraren. Scholen hebben nu al grote moeite om geschikte docenten te vinden voor de module godsdienst in groep 6, 70 procent van hen zijn voormalige onderwijzers. Ter voorbereiding hebben ze meestal niet meer dan 72 uur bijscholing gekregen. Voor hen is het nu al een enorme opgave om met tienjarigen over beladen onderwerpen als spiritualiteit en moraal te praten, wat voor dialoog zouden zij in hemelsnaam met vijftien- en zestienjarigen kunnen voeren?

Door popes toe te laten binnen de schoolmuren creëert de reguliere onderwijsstaf tegen wil en dank een parallelle macht

Verschillende lerarenorganisaties hebben al protest aangetekend tegen het voorstel van de patriarch. Net nu ze een beetje over het verlies heen zijn van een lesuur Russisch of Literatuur, wordt hun gevraagd om maar liefst acht keer zoveel onderwijstijd in hun vak in te leveren. Welk schoolvak zou het ministerie in dat geval op moeten offeren, gezien het feit dat leerlingen er absoluut geen uren meer bij kunnen krijgen? Ermee instemmen dat het godsdienstonderwijs wordt uitgebreid tot acht jaar, is niets anders dan in een val trappen. Door popes toe te laten binnen de schoolmuren creëert de reguliere onderwijsstaf tegen wil en dank een parallelle macht. Aan de andere kant zou het al even ontoelaatbaar zijn om religieuze onderwerpen toe te vertrouwen aan leraren die er geen bijzondere voeling mee hebben.

Tijdens een conferentie van leraren godsdienst begin dit jaar in de Christus-Verlosserkathedraal in Moskou, werd de docenten voorgehouden dat er ‘een bijzondere verantwoordelijkheid op hun schouders [rust] voor de toekomst van Rusland’. Diaken Alexej Voltjskov van de Moskouse Theodoruskerk schreef hierover onlangs: ‘Het overgrote deel van het docentenkorps ziet in de initiatieven van de kerk een bedreiging voor het seculiere karakter van het nationaal onderwijs. In de figuur van de pope die de drempel van de school overschrijdt, zien zij onmiddellijk een inquisiteur, die hun kinderen tot fanatici zal maken.’

Auteur: Viktor Lochak
Vertaler: Valentijn van Dijk

Ogonjok
Rusland, weekblad, oplage 67.000
‘Kleine vlam’, opgericht op 21 december 1899, is een van de oudste weekbladen van Rusland. Tijdens Gorbatsjovs perestrojka weerspiegelde het blad het literaire en artistieke leven in de Sovjet-Unie en voerde hoofdredacteur Vitaly Korotich een pro-Amerikaans en pro-kapitalistisch beleid. Vanaf de vroege jaren negentig nam de populariteit van Ogonjok af en beleefde het blad moeilijker tijden, maar na enkele doorstarts staat het weer op de kaart als luxueus tijdschrift. Het brengt vooral lange portretten van schrijvers, sporters, acteurs en politici, mooie reisrapportages en achtergrondartikelen over sociale kwesties, altijd voorzien van opmerkelijke fotografie. Sinds 2009 wordt het uitgegeven door Kommersant Publishing Group, dat ook de wat zakelijkere Kommersant onder zijn hoede heeft. Op de honderdentiende verjaardag van Ogonjok ontving de redactie een felicitatietelegram van Vladimir Poetin himself.

Dit artikel van verscheen eerder in Ogonjok.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.