• The New Yorker
  • Politiek
  • Alle ogen op het machtsmisbruik van Trump

Alle ogen op het machtsmisbruik van Trump

The New Yorker | New York | George Packer | 25 november 2016

Volgens New Yorker -auteur George Packer is er maar één weg om het aangekondigde machtsmisbruik van Donald Trump het hoofd te bieden; een vanaf het fundament opnieuw opgebouwde Democratische Partij, die echt luistert en de vinger gaat leggen op het onafwendbare verraad van de president.

Vier decennia geleden liet het Watergateschandaal zien hoe een president zijn macht op grote schaal kan misbruiken. Watergate maakte ook duidelijk dat een sterke democratie de ergste ziekte kan overwinnen die haar lichaam aantast. Toen Richard Nixon overheidsinstrumenten inzette om politieke tegenstanders uit te schakelen, financieel wanbeleid weg te moffelen en het publiek om de tuin te leiden over de Vietnamoorlog, kwam hij er bijna mee weg.

Democratische instituties maakten een einde aan de reeks misdaden. Allereerst was er de pers, die vanaf de inbraak tot helemaal in het Oval Office boven op de zaak zat. Daarnaast waren er de rechtbanken, die de omvang van de criminaliteit aan het licht brachten en later een onpartijdig oordeel velden over Nixons bewering dat hij recht op geheimhouding genoot. En ten slotte was er het Congres, dat onthullende verhoren hield en waarvan de juridische commissie stemde voor afzetting van de president, met steun van beide partijen.

Medewerkers van belangrijke organen in Nixons eigen regering bestreden de infectie van binnenuit, waaronder de FBI (met adjunct-directeur Mark Felt oftewel Deep Throat, de belangrijkste bron van The Washington Post). Geen van deze instituties had kunnen functioneren zonder de bezielende kracht van de publieke opinie. Binnen enkele maanden nadat de Amerikanen Nixon met de grootste marge uit de geschiedenis hadden herkozen, waren ze het erover eens dat hij een schurk was die maar beter kon opkrassen.

Alles wat machtsmisbruik mogelijk maakt staat klaar, en het zou snel kunnen gaan

President Donald Trump moet elke kans krijgen om de belofte uit zijn campagne te breken dat hij als een autocraat zal regeren. Maar tot nu is nog niemand tot het ambt beroepen die zwoer dat hij het recht aan zijn laars zou lappen en zijn tegenstander in de gevangenis zou smijten. Trump heeft het temperament van een leider die geen onderscheid maakt tussen het publieke belang en zijn eigen verlangens en demonen. Als hij zich aan zijn woord houdt, zal hij de grondwet negeren door zowel immigranten als burgers een religieuze toets te laten afleggen. Hij zal zijn critici in de pers vervolgen, al dan niet op grond van laster. Hij zal zijn ondergeschikten dwingen het militaire recht te schenden door terrorismeverdachten te martelen en hun naaste familie te doden. Hij zal federale aanklagers, politie en zelfs – als het hem lukt – rechters gebruiken als instrument om zich te wreken en zijn ongenoegen te uiten.

Alles wat machtsmisbruik mogelijk maakt staat klaar, en het zou snel kunnen gaan. Er zijn maar weinig controlemechanismen. Trumps partij heeft, anders dan die van Nixon, de wetgevende en de uitvoerende macht in handen, heeft twee derde van de gouverneurs en twee derde van het Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Trumps adviseurs, onder wie Newt Gingrich, zweren dat ze ambtenarenbond op de korrel zullen nemen. Is die eenmaal kapotgemaakt, dan beschikt de president over de macht om met de bureaucratie te doen wat hij wil. Het Hooggerechtshof heeft binnenkort een conservatieve meerderheid. Hoewel sommige federale rechtbanken flagrante grondwettelijke schendingen zullen blokkeren, zou het Congres kunnen proberen onafhankelijk opererende rechters af te zetten en ze door getrouwen te vervangen.

Twee naties

Maar los van deze partijvoordelen werkt er iets op een dieper niveau in het voordeel van Trump, iets wat hij sluw tijdens zijn campagne heeft ingezien en gebruikt. De democratische instituties die Nixon verantwoordelijk hielden hebben sinds de jaren zeventig aan belang ingeboet: ze zijn van binnenuit door wanbeleid en moedeloosheid vermolmd en van buitenaf ondermijnd door publieke achterdocht. Eendrachtige samenwerking door de beide partijen in het Congres, in het belang van de publieke zaak, klinkt even ouderwets als antenne-tv. De pers wordt beschimpt, zit financieel aan de grond en maakt een geloofscrisis door als het gaat om de effectiviteit van feitenonderzoek. En de publieke opinie? Strikt genomen bestaat die niet meer. ‘We zijn inderdaad twee naties,’ schreef John Dos Passos in zijn ‘U.S.A.’-trilogie.

De politieke partijen behoren eveneens tot de instituties die in verval zijn. Ook dat proces voelde Trump haarfijn aan en bespoedigde hij. Hij maakte achtereenvolgens een einde aan het establishment van de beide partijen en aan twee dynastieën. De Democratische partij wordt door de helft van het land gesteund, maar de kern is uitgehold. Hillary Clinton was de zesde Democratische presidentskandidaat in de afgelopen zeven verkiezingen die de stem van het volk kreeg. Tijdens het presidentschap van Barack Obama verloor de partij echter de beide kamers van het Congres, veertien gouverneurschappen en dertig wetgevende lichamen op staatsniveau, bij elkaar meer dan negenhonderd zetels. De partijleiders zijn allemaal boven de pensioengerechtigde leeftijd en ouder dan Obama, die heeft geregeerd als charismatisch, verlicht hoofd op een wegterend lichaam. Zagen de Democraten het niet aankomen? Meer nog dan de Republikeinen komen ze pas opdraven als ze geïnspireerd worden. De partij heeft persoonlijkheid en demografie de plaats laten innemen van een solide politieke organisatie.

Op de lange termijn heeft de Democratische partij twee keuzes. Ze kan nog verder uiteenvallen tot ze verandert in zoiets als de Whigs uit de negentiende eeuw

Een regelrecht obstakel voor Trump zijn senator Charles Schumer van New York en de andere zevenenveertig Democratische afgevaardigden. Tijdens Obama’s presidentschap pasten Republikeinse senatoren oude tactieken toe om dwars te liggen. Filibusters en interrupties werden standaardmethoden om budgetten te gijzelen en benoemingen tegen te houden. Democratische senatoren kunnen onderdelen van de Republikeinse plannen vertragen – maar niet torpederen – als ze de moed hebben zich te gedragen als hun nihilistische opponenten, waarmee ze deze institutie nog verder beschadigen voor winst op korte termijn. Het zou vuil speI zijn, maar het alternatief is telkens verliezen als gevolg van doorgestoken kaart.

Op de lange termijn heeft de Democratische partij twee keuzes. Ze kan nog verder uiteenvallen tot ze verandert in zoiets als de Whigs uit de negentiende eeuw, de voorlopers van de Republikeinse partij. Of ze kan zichzelf vanaf haar fundament opnieuw opbouwen: niet elke vier jaar, maar permanent; niet met financiële steun van beroemdheden, maar in schoolcommissies en gemeenteraden; niet door nog meer virtuele eigen parochies te stichten, maar door weer met andere Amerikanen in gesprek te gaan en naar ze te luisteren, vooral diegenen die op Trump hebben gestemd omdat ze zich genegeerd en in de steek gelaten voelden. President Trump zal hen bijna zeker verraden. Het land heeft een oppositie nodig die daar de vinger op kan leggen.

Auteur: George Packer
Vertaler: Nico Groen

George Packer is schrijver en redacteur van T_he New Yorker_. Hij werd in Nederland bekend met zijn boek De ontluistering van Amerika, (The Unwinding), dat de basis vormde voor de VPRO-serie Droomland Amerika, gepresenteerd door Eelco Bosch van Rosenthal. Packer kreeg voor zijn boek een National Book Award.

The New Yorker
Verenigde Staten | weekblad | oplage 1.043.000

Hét New Yorkse tijdschrift, met als handelsmerk cartoons en geïllustreerde covers, parels van reportages, scherpe politieke analyses, fictie, essayistiek en rigoureuze factchecking.

Dit artikel van George Packer verscheen eerder in The New Yorker.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.