• Middle East Eye
  • Economie
  • Alles mag in naam van de oorlog tegen terrorisme

Alles mag in naam van de oorlog tegen terrorisme

Een aanval, vorige maand, op een Fulani-dorp in Mali waarbij meer dan 160 mensen de dood vonden, vestigt opnieuw de aandacht op een ernstige en hardnekkige crisis in de regio.

Een tien dagen oude baby, samen met zijn moeder vermoord. In een greppel met brandende 
olie gegooide en vervolgens beschoten mensen. Een dorpshoofd, geëxecuteerd voor de ogen van zijn moeder.

Op 23 maart werden 160 mensen afgeslacht in het dorp Ogossagou, in de regio Mopti, in het hart van Mali. Een gruweldaad gepleegd door een militie van het Dogon-volk, die hutten verwoestte en de verkoolde resten van Fulani-vrouwen en -kinderen achterliet. [De Fulani, ook wel de Fulbe of de Peul genoemd, zijn een etnische groep in de Sahel, waar ze verspreid over 
verschillende West-Afrikaanse landen leven. Ze vormen het grootste nomadenvolk in West-Afrika.]

Het is het meest recente incident in een cyclus van geweld waarin de regio zich de laatste jaren bevindt. Fulani zijn hierbij steeds vaker doelwit, deels vanwege hun mogelijke banden met 
Al Qaida-milities die in de regio actief zijn. ‘Er woedt een genocide tegen de Fulani-gemeenschap in Mali. De Malinese natie is in gevaar en Fulani kunnen overal worden vermoord,’ zegt Dicko, een woordvoerder van de Malinese afdeling van Tabitaal Pulaaku, een organisatie die Fulani wereldwijd vertegenwoordigt.

Het oplaaiende geweld hangt samen met een door het buitenland gesteunde militaire campagne van Mali tegen extremistische gewapende groepen. 
En dan woedt er ook nog eens een 
verbeten strijd om water en land tegen de achtergrond van een dreigende 
klimaatramp.

Hoewel er in het verleden ook al span- ningen waren tussen herders – over- wegend Fulani – en Dogon-boeren, kwam het zelden tot geweld

Er wonen zo’n 40 miljoen Fulani in Afrika, voornamelijk in de Sahel, een halfwoestijn aan de zuidelijke rand van de Sahara die loopt van de Rode Zee 
tot de Atlantische Oceaan. Sommige Fulani bekleden machtsposities en genieten privileges, maar vele zijn 
arm en leven volgens een eeuwenoude traditie van veeteelt. Met hun kuddes gehoornd vee zijn ze voortdurend op zoek naar vruchtbare weiden en schoon water.

De Dogon, een veel kleinere groep, wonen vooral in het midden van Mali, waar hun kunstige lemen woningen op kliffen en zanderige plateaus prijken. Beide stammen zijn overwegend islamitisch, hoewel sommige Dogon ook het christendom of natuurgodsdiensten aanhangen. De afgelopen jaren hebben Dogon gewapende milities gevormd die bestaan uit groepen traditionele jagers (dozo), om zichzelf 
te beschermen tegen aanvallen van strijders die loyaal zijn aan Al Qaida, een beweging die veel Fulani heeft weten te werven.

Hoewel er in het verleden ook al spanningen waren tussen herders – overwegend Fulani – en Dogon-boeren, kwam het zelden tot geweld. Dat 
veranderde in 2015 abrupt door de opkomst in de regio van gewapende groepen die zich laten inspireren door een extremistische ideologie.

MLF

Een van deze groepen is het Macina Liberation Front (MLF), dat wordt geleid door Amadou Koufa, een lokale Fulani-prediker die in het Midden-Oosten en Afghanistan is geweest en eerder deze maand ongedeerd bleek na berichten dat hij vorig jaar door Franse strijdkrachten zou zijn gedood. Het MLF ontleent zijn naam aan het Macina-rijk, dat geworteld was in centraal Mali, een van de jihadstaten van de Fulani die West-Afrika in de negentiende eeuw domineerden. Het MLF is verantwoordelijk voor aanvallen op regeringsgebouwen en legereenheden en op burgers van diverse etnische groepen. Het wil de Malinese staat omverwerpen en een bewind instellen dat gebaseerd is op een extreme interpretatie van de islamitische wet. Het vecht onder de vlag van Nusrat al-Islam, de officiële tak van Al Qaida in Mali, die gelijkgestemde groepen in West-Afrika en 
de Maghreb verenigt. Vaststaat dat 
ook groepen die zich hebben verbonden aan de Islamitische Staat actief zijn in de regio.

Aanvankelijk klonk er weinig religieuze retoriek door in de oproepen tot gewapende actie van het MLF, die afgelegen gemeenschappen via de radio, vaak in het Fula, de taal van de Fulani, bereikten. In plaats daarvan rakelde Koufa reeds lang bestaande grieven van de lokale bevolking op. Die bevolking bestond voor het merendeel uit arme Fulani-herders die zich gemarginaliseerd voelden door een regering die zij zagen als corrupte uitbuiters. ‘Zodra ze mensen op deze manier voor zich hebben gewonnen, gaan ze op de religieuze toer,’ aldus Ibrahim Yahaya.

Mali vormt een brug tussen Afrika ten zuiden van de Sahara en de Arabische wereld. Het land was lange tijd een kruispunt van cultuur en handel. Door goudwinning ontstonden enorme koninkrijken. Nu is Mali een van de armste landen ter wereld. Op de 187 landen tellende Human Development Index van de VN staat het op de 183ste plaats. De levensomstandigheden in centraal Mali zijn nog een stuk slechter dan elders in het land. Ongeveer 60 procent leeft onder de armoedegrens, vergeleken met 11 procent in de hoofdstad Bamako.

Bij wijze van reactie op de aanval op het dorp Ogossagou heeft de Malinese regering een deel van de legertop ontslagen en de Dan Na Ambassagou ontbonden. Deze Dogon-zelfverdedigingsgroepen, die bestonden uit traditionele jagers, verschenen in 2016 op het toneel, toen de Dogon zich begonnen te organiseren tegen MLF-aanvallen. 
Zij worden nu van het bloedbad in Ogossagou beschuldigd. ‘Sommige Dogon verdroegen de Fulani niet langer. Zo ontstonden er milities die 
de verdrijving van Fulani uit het hele gebied eisten,’ aldus Dougoukolo Alpha Oumar Ba-Konaré, een in Parijs gevestigde analist. Vergeldingsaanvallen kostten velen het leven.

Kort na een aanslag waarbij minstens 134 mensen omkwamen en nog eens tientallen gewond raakten. Volgens ooggetuigen werd de aanslag gepleegd door etnische Dogon-milities. – © AP
Kort na een aanslag waarbij minstens 134 mensen omkwamen en nog eens tientallen gewond raakten. Volgens ooggetuigen werd de aanslag gepleegd door etnische Dogon-milities. – © AP

In 2017 zouden gewapende Fulani een prominent lid van een Dogon-jagersgroep hebben vermoord, wat leidde 
tot vergeldingsacties van gewapende Dogon tegen Fulani-dorpen. Vijfendertig mensen werden gedood, duizenden burgers moesten evacueren. In 2018 escaleerde het geweld. Human Rights Watch documenteerde 42 incidenten van etnische onlusten in Mopti. In totaal 202 burgers stierven, 156 van hen Fulani. Dorpen gingen in vlammen op. Het afsnijden van handen, voeten en geslachtsdelen werd onderdeel van een cyclus van geweld die uitmondde in het bloedbad van 23 maart, door Ba-Konaré beschreven als ‘het omvangrijkste en verwerpelijkste’.

Zes dagen later kostte een aanval op een militaire basis meer dan twintig soldaten het leven. Een aan Al Qaida gelieerde groep in Mali sprak van vergelding voor de moorden op Fulani-herders. En zo gaat het maar door.

Ba-Konaré stelt dat het geweld wordt gevoed door een overvloed aan wapens die Dogon-milities van hun stamgenoten in de buurlanden Ivoorkust en Burkina Faso krijgen. Het land is meer en meer gemilitariseerd geraakt sinds internationale spelers zich er hebben gevestigd om de stroom migranten naar Europa af te remmen, uit angst voor extremistische aanslagen. Er zijn zo’n vijftienduizend vredestroepen in Mali en zij vervullen de naar verluidt gevaarlijkste vredeshandhavingsmissie van de Verenigde Naties. De G5 Sahel – een samenwerkingsverband van Mali, Mauritanië, Burkina Faso, Tsjaad en Niger – lanceerde in 2017 een Joint Force ‘ter bestrijding van gewelddadig extremisme’. In het kader van de antiterreurcampagne Operatie Barkhane hebben de Fransen ook 4500 troepen gelegerd in de G5-landen, die stuk voor stuk voormalige Franse koloniën zijn. Verder zijn er berichten dat gewapende Amerikaanse drones vanaf een uitgestrekte basis in Niger binnenkort tegen extremisten worden ingezet.

© Franse ministerie van Defensie, Minusma en ACLED
© Franse ministerie van Defensie, Minusma en ACLED

Opvallend is echter de geringe aandacht bij deze missies voor de onderliggende oorzaken van het geweld, zegt Nadia Ahidjo van het Open Society 
Initiative for West Africa (OSIWA), een van de Open Society-stichtingen van investeerder-filantroop George Soros. ‘Terrorismebestrijding is het doel, etnische en maatschappelijke conflicten zien deze internationale actoren niet als een probleem dat hun aangaat. De missies zijn sterk op veiligheid gericht, ze zijn een militair antwoord op een probleem dat niet militair is.’

Ba-Konaré wijst erop dat antiterreurgroepen enkel een mandaat hebben om ‘jihadistische terroristische groeperingen’ op te sporen, met als gevolg dat etnische milities straffeloos kunnen optreden tegen de Fulani. ‘Naar mijn mening zijn die milities ook terroristen. De manier waarop ze vechten en angst zaaien wijst daarop. Maar niemand behandelt ze als zodanig.’

Ngo’s hebben het Malinese leger ervan beticht mensenrechten te hebben geschonden in de jacht op vermeende extremisten. Het zou zich schuldig hebben gemaakt aan buitengerechtelijke executies, verdwijningen en marteling.

Volgens Ibrahim Yahaya heeft het leger samen met Dozo-milities antiterreuroperaties uitgevoerd en 
een oogje toegeknepen wanneer deze milities Fulani-gemeenschappen 
aanvielen.

Schaarste

Volgens Ibrahim zijn de grieven van 
de Fulani hierdoor verergerd en is de wervingskracht van religieuze strijders die proberen Fulani te rekruteren vergroot. ‘Het geweld van het Malinese leger heeft de positie van de jihadisten versterkt. Zij kunnen zich nu nog meer opwerpen als beschermers van de Fulani. Alles mag, zolang het maar in naam is van de oorlog tegen het terrorisme. En dat terwijl de milities meer mensen hebben gedood dan de jihadisten. Veel meer zelfs.’

Afgezien van de sterke troepenaanwas in de regio is er sprake van een hevige wedloop om grondstoffen, waaronder goud en uranium, die ook de interesse hebben gewekt van Rusland en China. Schaarste aan hulpbronnen door klimaatverandering is een andere onderliggende factor in het conflict, zegt Abou Dieng, van het Bureau van de Verenigde Naties voor West-Afrika en de Sahel. ‘Klimaatverandering heeft 
dit deel van de wereld aangetast, met voedselonzekerheid als gevolg. De schaarste aan hulpbronnen leidt tot spanningen, al zijn de conflicten tussen herders en boeren in de Sahel van oudere datum.’

Maar hoewel de natuurlijke hulpbronnen steeds schaarser worden, groeit de Malinese bevolking exponentieel: die is de afgelopen 30 jaar meer dan verdubbeld. Bijna de helft van de 18,5 miljoen Malinezen is jonger dan 15 jaar.

De droogtes, die in frequentie en intensiteit toenemen, hebben de afgelopen decennia dramatische gevolgen gehad. Vele duizenden mensen en miljoenen stuks vee zijn gestorven. Dit alles heeft geleid tot ernstige conflicten in een land waar bijna 60 procent van de mensen op het platteland woont.

Fulani-herders zijn verstrikt geraakt 
in een competitie met andere groepen om graasplekken en schoon water, 
vertelt Nadia Ahidjo. ‘Met hun vee volgen Fulani graasroutes, maar door de klimaatverandering heb je steeds meer dorre gebieden.’

Fary Silate, een ervaren academicus en president van de Senegalese afdeling van Tabital Pulaaku (de organisatie die zich inzet voor solidariteit tussen de Fulani-gemeenschappen), wijst erop dat de Rwandese genocide en de clanconflicten in Somalië een sprekend voorbeeld zijn van waar etnisch geweld toe kan leiden. ‘Het is gevaarlijk om een etnische groep als terroristisch af te schilderen,’ zegt hij. ‘Rwanda en Somalië zijn hier voorbeelden van.’

In Mali eist Fulani-leider Hamadoun Dicko dat er duidelijkheid komt over 
de verantwoordelijkheid voor de aanslagen op zijn volksgenoten. Hij heeft de internationale gemeenschap om hulp gevraagd. ‘Alles wat we willen is gerechtigheid,’ zegt hij. ‘De internationale gemeenschap moet weten dat de Fulani-gemeenschap in gevaar is.’

Auteur:Amandla Thomas-Johnson

Middle East Eye | VK | website | middleeasteye.net

Onafhankelijke Engels/Franse nieuwssite onder leiding van David Hearst, voormalig correspondent van The Guardian. Beschikt over een groot netwerk van correspondenten en verslaat politiek, economisch 
en maatschappelijk nieuws uit 
24 landen in het Midden-Oosten.

Dit artikel van Amandla Thomas-Johnson verscheen eerder in Middle East Eye.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.