• El Faro
  • Politiek
  • Bewind Ortega krijgt dictatoriale trekken

Bewind Ortega krijgt dictatoriale trekken

El Faro | Carlos Dada | 23 augustus 2016

Daniel Ortega, voorman van de sandinistische guerrillabeweging FLSN, die eind jaren zeventig een einde maakte aan de door Washington gesteunde dictatuur van de Somoza’s, begint verdacht veel op zijn voorgangers te lijken. In de tien jaar dat hij in Nicaragua aan de macht is, kreeg zijn bewind autoritaire trekken. Met zijn vrouw als running mate stevent hij af op een dynastie.

‘Waarvoor dient revolutionaire poëzie?’ vroeg Roque Dalton zich af. ‘Om te zorgen dat er dichters komen, of om te zorgen dat er een revolutie komt? Roque was al dood toen zijn vraag in 1979 in Managua werd beantwoord: om te zorgen dat de dichters een revolutie ontketenen en dat de revolutie ervoor zorgt dat er dichters komen. Want de sandinistische revolutie was een revolutie van dichters, een zangberg waar Ernesto Cardenal, Mejía Godoy, Sergio Ramírez, Gioconda Belli en Rosario Murillo (jawel, Rosario Murillo, dichteres) hof hielden. Schrijvers, journalisten, singer-songwriters… Zelfs [de Nicaraguaanse president] Daniel Ortega deed een gooi naar de poëzie, en meerdere van zijn gedichten droegen de lof weg van schrijvers als Salman Rushdie.

Tegenover Rushdie, die in 1986 een cultureel bezoek aan Nicaragua bracht, bekende Ortega: ‘Iedere Nicaraguaan is een dichter, tot hij het tegendeel bewijst.’

De sandinisten hebben een aantal 
van de meest poëtische bladzijden in de geschiedenis van Midden-Amerika geschreven: ze zetten dictator Anastasio Somoza af, ze stelden zich teweer tegen de Verenigde Staten en de Contra’s, die door de VS gefinancierd werden, en begonnen eendrachtig met de bevolking aan de opbouw van een utopie. Van alle revolutionaire bewegingen die zich lieten inspireren door de bebaarde Cubanen waren de sandinisten de enigen die triomfeerden.

Voordat hij aftrad, verdeelde Daniel Ortega een aantal van de villa’s, strandresorts en landerijen die tijdens de revolutie waren geconfisqueerd onder zijn vrienden en familieleden

De revolutie duurde nauwelijks tien jaar. De commandanten raakte door hun macht al snel vervreemd van het volk, dat samen met de streberigheid van sommigen en de bestuurlijke incompetentie van anderen, plus de slijtage van de oorlog tegen de Contra’s en de val van de Berlijnse Muur, in 1989 zorgde voor een verkiezingsnederlaag.

Voordat hij aftrad, verdeelde Daniel Ortega een aantal van de villa’s, strandresorts en landerijen die tijdens de revolutie waren geconfisqueerd onder zijn vrienden en familieleden. Die gebeurtenis, die bekendstaat als de ‘Piñata’ [figuur van papier-maché die op kinderpartijtjes wordt gevuld met snoep en cadeautjes], markeerde het einde van het revolutionair project.

De sandinistische vlag bleef wapperen, maar alleen voor Ortega. De meeste schrijvers en intellectuelen die de revolutie hadden gevoed verlieten de partij, want die diende toch alleen maar als vehikel voor de commandant en zijn vrouw, Rosario Murillo.

Daniel Ortega en zijn ‘running vrouw’ Rosario Murillo op een verkiezingsposter in Tipitapa, Nicaragua. – © Oswaldo Rivas / Reuters
Daniel Ortega en zijn ‘running vrouw’ Rosario Murillo op een verkiezingsposter in Tipitapa, Nicaragua. – © Oswaldo Rivas / Reuters

Sinds 1984 is Ortega de enige presidentskandidaat van het Frente Sandinista. Hij verloor de verkiezingen van de liberalen Violeta Barrios, Arnoldo Alemán en Enrique Bolaños. Tijdens de regeerperiode van die laatste werd Alemán door het Nicaraguaans gerecht veroordeeld wegens corruptie. Ortega ging een alliantie aan met de corrupte ex-president en wist zo een wig tussen de liberalen te drijven. Op die manier won hij de presidentsverkiezingen.

Eenmaal president veranderde hij de grondwet, zodat hij herkozen kon worden, en daarna veranderde hij hem nog een keer, om voor altijd herkozen te kunnen worden. Hij maakte van het Frente Sandinista een staatspartij, hij benoemde rechters, schakelde rivalen uit en verwierf de controle over zowel de uitvoerende als de wetgevende en controlerende macht. Ortega heeft de macht dermate naar zich toe getrokken dat tot op de dag van vandaag de meeste Nicaraguanen geen idee hebben wie na de commandant en zijn vrouw de derde in de hiërarchie van de partij is.

Hij belastte zijn kinderen met zowel openbare als privéfinancieringen, hij stelde ze aan als hoofd van communicatiemedia, en in een gebaar dat een Afrikaanse dictator van een even arm land als Nicaragua niet zou misstaan liet hij het Puccini Festival uit Italië overkomen, opdat zijn zoon, Laureano, die operazanger wil worden, in een gerenommeerd gezelschap kon schitteren. Zo ver is het gekomen met de sandinistische revolutie. Daarom verbaasde het niemand dat Ortega, na zijn tegenstanders per decreet te hebben uitgeschakeld, zijn vrouw Rosario Murillo aanstelde als zijn running mate.

Zij neemt het grootste deel van de regeringstaken over van haar man, die ziek en moe is. De laatste jaren was ze zijn minister-president en de officiële woordvoerder van de regering. Ze heeft het openbaar bestuur grotendeels naar zich toe getrokken en bemoeit zich 
in haar controledrang zelfs met de gemeentetaken. Ook haar felste critici moeten toegeven dat ze over een ongelooflijke werkkracht beschikt.

Maar tot op dit moment is kameraad Murillo officieel niet meer dan first lady. Vorige week, toen het presidentieel echtpaar hun kandidatuur aan de Verkiezingscommissie bekendmaakte, zei Ortega dat hij deze keuze had gemaakt opdat minstens de helft van het openbaar bestuur in Nicaragua in handen van vrouwen komt. ‘En om de consequenties uit dit voornemen te trekken hadden we het er vervolgens over, 
nou goed: wie wordt de vicepresident? En toen was er geen twijfel aan dat het een vrouw moest zijn, en wie beter dan de vrouw van de president, die zich al bewezen heeft, die haar werk efficiënt en doeltreffend heeft gedaan, met grote discipline en grote zelfopoffering – 24 uur per dag beschikbaar!’

Controle

Als Murillo vicepresident wordt, is ze de directe opvolger van haar man. Als er iets gebeurt met de zeventigjarige commandant, die zichtbaar zieker wordt en nog maar zelden in het openbaar verschijnt, zal het staatsapparaat in handen van de familie blijven. Het echtpaar heeft al de controle over de trias politica, plus de Verkiezingsraad, de politie en het leger. Een paar weken geleden blokkeerde de president de komst van verkiezingswaarnemers, terwijl het Oppergerechtshof de leider van de Partido Liberal Independiente, zijn grootste rivaal, afzette en de leiding van de partij overdroeg aan een bondgenoot van Ortega. Nu is de commandant de enige presidentskandidaat die een reële kans maakt gekozen te worden. En om een einde te maken aan alle twijfels heeft het Congres, waarin de sandinisten de meerderheid hebben, een paar weken geleden 28 afgevaardigden afgezet.

De commandant trok zijn lessen uit de tijd van de revolutionaire regering. Hij vergat de utopie en de poëzie en leerde niets ontziende realpolitik bedrijven. Hij sloot een pact met de vijand van de revolutie, kardinaal Obando y Bravo, en met de grote Midden-Amerikaanse ondernemingen (de grootste ondernemers uit El Salvador, die hier almaar roepen dat het FMLN [de politieke partij Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional] een vijand van de democratie is, zijn in feite bondgenoten van Ortega en delen hun winstgevende praktijken in Nicaragua). En die alliantie sloot hij op basis van een pragmatisch principe: jullie doen zaken (met mij), jullie bepalen de morele koers (via mij en mijn vrouw) en jullie laten de politiek aan mij over, die inhoudt dat het hele overheidsapparaat wordt omgebouwd tot een propagandamachine en alle staatsinstellingen onder de sandinistische vlag worden geschaard.

‘Het belangrijkste is dat wij een droom wilden verwezenlijken. We geloofden dat we een rechtvaardiger maatschappij opbouwden, een nieuwe wereld’

De commandant staat tegenwoordig aan het hoofd van een regime dat meer op het bewind van Somoza lijkt dan op de utopische maatschappij van de nieuwe mens die de revolutie beloofde. Hij heeft alle oppositie monddood gemaakt, hij vervolgt zijn critici, hij heeft het rechtssysteem gecorrumpeerd, 
hij heeft activisten en buitenlandse diplomaten het land uit gestuurd en 
de grondwet naar zijn hand gezet. 
Met behulp van het door Venezuela gefinancierde ALBA-programma, waarover geen financiële verantwoording wordt afgelegd, controleert hij een groot deel van de Nicaraguaanse economie. Zijn trawanten, de Midden-Amerikaanse ondernemers, houden zich blind voor zijn autoritaire politiek en nepotisme. Obando y Bravo, de emeritus kardinaal, die glimlachend en in paarse toga op alle evenementen van de Ortega’s verschijnt, is tot held der natie uitgeroepen. Held.

Als Ortega in november de verkiezingen wint, en alles wijst daarop, kan hij langer aan de macht blijven dan de laatste Somoza en meer macht vergaren dan de dictator. En net als de eerste Somoza wil hij van zijn familie een dynastie maken. Terwijl de Somoza’s in het zadel waren geholpen door de Verenigde Staten en vervolgens onder hun bescherming regeerden (president Roosevelt schijnt over de eerste Somoza te hebben gezegd: ‘Somoza may be a son of a bitch, but he’s our son of a bitch’), hebben de Ortega’s gebruik kunnen maken van de Venezolaanse olie en Chinese en Russische investeringen. Bij al die investeringen zijn het altijd zijn kinderen die het heft in handen hebben.

In november kiezen de Nicaraguanen niet alleen hun president, maar ook hun burgemeesters en parlementsleden. Aangezien de oppositie is uitgeschakeld zal het Frente Sandinista nog meer macht krijgen in deze eenpartijstaat die onder het mom gaat van democratie. Maar was niet ook de revolutie een eenpartijsysteem waarin de sandinistische leiding het voor het zeggen had? Wat is het verschil?

‘In de eerste plaats is de Koude Oorlog al tientallen jaren voorbij,’ vertelde me onlangs de schrijfster Gioconda Belli, die ook tot de revolutionairen behoorde (en bij wie Rosario Murillo in San José in huis woonde toen ze Ortega leerde kennen). ‘Maar het belangrijkste is dat wij een droom wilden verwezenlijken. We geloofden dat we een rechtvaardiger maatschappij opbouwden, een nieuwe wereld. Je kunt zeggen dat het wel erg romantisch was allemaal, maar wij geloofden erin. Wij waren bereid onszelf op te offeren voor een ideaal. Maar die idealen zijn er niet meer. Daniel heeft gebroken met het sandinisme. Wat we nu hebben is ortegaïsme.’

Murillo is geen dichteres meer. Niet eens als ze het wel is en van die afgrijselijke lofzangen schrijft vol politieke demagogie. Begin dit jaar reciteerde ze, vol in de schijnwerpers van de macht, een ode aan Sandino en Rubén Darío, die het alleen vanwege zijn abominabele kwaliteit verdient in de herinnering voort te leven. Een kitscherige litanie van mierzoete clichés. De dichteres die ze was stierf met de revolutie. Het ortegaïsme heeft haar veranderd in een bureaucraat.

Familiecommercie

Er zijn in Nicaragua niet zoveel dichters meer als ze dertig jaar geleden dachten. Die er nog zijn, weten dat het sandinisme niets poëtisch meer heeft. En 
ook niets revolutionairs. Dat het tegenwoordig alleen nog maar om commercie gaat. Familiecommercie.

Vorige week dinsdag kwam de first lady glimlachend van de Verkiezingscommissie terug. Met een flamingoroze sjaal om de schouders en bonte kettingen van houten kralen om de hals nam ze de microfoon, om tientallen jongeren 
in spijkerbroek met wit overhemd toe 
te spreken die het presidentieel paar bij elke pas met applaus begeleidden. Ze zei: ‘Wij Nicaraguaanse vrouwen zijn mannetjesputters, we zijn vechters, strijders, en naarmate er steeds meer vrouwen op leidinggevende posities komen – economische, sociale, politieke – bevorderen we het leiderschap van vrouwen, omdat we ons identificeren met sterke vrouwen, en allemaal voelen we dat we het kunnen, we weten dat we het ook kunnen en we komen er… En nu, op dit moment, is het voor ons vrouwen van belang eraan te herinneren dat we op een dag als vandaag, nu het Frente Sandinista een presidentskandidatuur voorstelt met evenredige, fiftyfiftyverdeling van de macht, niet mogen vergeten dat het de sandinistische volksrevolutie, de revolutionaire strijd is die ervoor zorgt dat in Nicaragua het leiderschap en de capaciteiten van vrouwen erkend worden.’ Daarna glimlachte ze breed, nam een voor een afscheid van haar assistentes en vertrok, hand in hand met haar vermoeide echtgenoot.

Auteur: Carlos Dada

El Faro
El Salvador, website, www.elfaro.net

Deze informatieve site is gelanceerd in 1998 en biedt een verscheidenheid aan meningen. Staat bekend vanwege zijn goede onderzoeksjournalistiek en de bijdragen van grote namen uit Centraal- en Latijns-Amerika.

Dit artikel van Carlos Dada verscheen eerder in El Faro.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 heeft 1000 nieuwe leden nodig

Deze maand bieden wij daarom een deel van onze artikelen gratis aan. Zo kunt u vast kennismaken met ons aanbod. Leden blijven toegang houden tot onze maandelijkse digitale editie en het archief.