• Salon
  • Economie
  • Bill Gates, bouw die stad alsjeblieft niet

Bill Gates, bouw die stad alsjeblieft niet

Salon | Keith A. Spencer | 30 november 2017

Microsoft-oprichter Bill Gates wil een modelstad gaan bouwen in de buurt van Phoenix. Tal van eerdere experimenten met privé-utopia’s laten zien dat dit geen goed idee is, schrijft journalist Keith A. Spencer.

Snoer me maar de mond wanneer dit verhaal te veel op het snode plan van een James Bond-schurk gaat lijken: de rijkste man op aarde heeft in een persbericht aangekondigd dat hij voor 80 miljard dollar 200 vierkante kilometer land wil kopen, drie kwartier rijden ten westen van de stad Phoenix. Daar willen hij en zijn investeerders zo’n 80.000 wooneenheden en duizenden vierkante meters kantoor- en bedrijfsgebouwen neerzetten en zo hun eigen smart city realiseren, geheel volgens hun eigen voorschriften en zonder enige inbreng van, ach, nou ja, de mensen die er zullen gaan wonen. De stad is bedacht met techno-utopische idealen van het type dat op papier prachtig klinkt, maar nooit enig tastbaar maatschappelijk resultaat oplevert, behalve dat het de ego’s van de Silicon Valley-sekte nog verder opvijzelt. En het mooiste van alles: de toekomstige stad – Belmont – wordt letterlijk vernoemd naar de firma die hem financiert: Belmont Partners. Klinkt dit feodaal? Tja, dat is het eigenlijk ook.

Microsoft-oprichter Bill Gates wil met zijn kapitaal via een aantal verschillende holdings een stad bouwen op basis van zijn eigen persoonlijke opvattingen over wat een goede samenleving is. Afgezien van wat kleine verschillen in hun politieke visie doet dat nogal denken aan de moralistische kijk op de wereld van onze president, nietwaar? Het is een ongehoorde top-downmanier om een plek in te richten waar mensen straks echt zullen leven en werken en ademen en denken, en gaat regelrecht in tegen de democratische principes die in de meeste westerse steden gelden.

Mickey Mouse-zonnepanelen in Lake Buena Vista. Disney bepaalt er de politiek en de belastinggrondslagen. – © HH
Mickey Mouse-zonnepanelen in Lake Buena Vista. Disney bepaalt er de politiek en de belastinggrondslagen. – © HH

Gates is niet de enige die droomt van een door hemzelf geplande stad. Er is een lange, sombere geschiedenis van miljardairs en/of grote bedrijven die hebben geprobeerd om zonder democratische inbreng hun eigen Utopia te scheppen. De staat Florida kent verscheidene van dit soort experimenten, dankzij de rol die de Walt Disney Company daar speelt. Het bekendst is Celebration, de geheel op de tekentafel bedachte gemeenschap van welvarende middenklassers, ontworpen en ontwikkeld door het bedrijf. Maar griezeliger nog dan Celebration zijn Lake Buena Vista en Bay Lake, twee stadjes waar de politiek en zelfs de belastinggrondslagen volledig worden bepaald door de Walt Disney Corporation.

Een artikel uit 1993 in The Washington Post over het bizarre beleid in deze twee steden beschrijft hoe de overheid van Florida de Disney-organisatie ‘buitengewone bevoegdheden, rechten en privileges gaf’ om ze te besturen en beheersen. Dit hield in dat het bedrijf ‘zich niet aan bouwverordeningen hoefde te houden, de macht kreeg om vrijelijk particulier land te annexeren en voor miljoenen dollars aan belastingvrije gemeentelijke obligaties uit te geven waarmee verbeteringen aan Disney-eigendom konden worden gefinancierd’, en, duisterder nog, ‘het gezag kreeg om iedereen die gezien werd als “persoon die de openbare orde verstoorde” gevangen te zetten of om mensen die het bedrijf als ongewenste personen beschouwde met geweld uit Disneygebied te verwijderen’. En: ‘De wet vrijwaart Disney van de mogelijkheid om aangeklaagd te worden (laat staan veroordeeld) wegens onterechte arrestatie.’ Bay Lake en Lake Buena Vista zijn in feite politiestaten met 
The Mouse aan het hoofd.

Pogingen van techies om de macht van een staat te verwerven lijken sprekend op de heerszuchtige ambities van Disney. In het libertarische bolwerk Silicon Valley heerst de diepe overtuiging dat de overheid en onze politieke processen traag en troebel zijn; daarom hebben veel techies, bezeten van macht, geprobeerd hun eigen geheel of gedeeltelijk geprivatiseerde steden op te zetten. De een is daarin ambitieuzer dan de ander: de echte aartsschurk Peter Thiel is een van de grootste financiers van het Seasteading Institute, dat drijvende steden wil bouwen, als ‘libertarische eilanden’, geheel vrij van overheidsregulering. Het griezeligste plan is dat van Space X- en Tesla-ceo Elon Musk, met zijn fanatieke streven om het geheel voor het zeggen te krijgen in zijn eigen geprivatiseerde Mars-utopie, die hij wil financieren met de verkoop van extraplanetaire reisarrangementen voor de rijken.

Het ‘griezelige’ Bay Lake Resort van Disney in Orlando, Florida. ‘In feite een politiestaat met The Mouse aan het hoofd.’ – © Getty Images
Het ‘griezelige’ Bay Lake Resort van Disney in Orlando, Florida. ‘In feite een politiestaat met The Mouse aan het hoofd.’ – © Getty Images

Maar terug naar Belmont. Deze anti-democratische ambitie is niets nieuws voor Gates. Zijn filantropische filosofie, die tot uiting komt in de Bill & Melissa Gates Foundation, is gegrondvest op het idee dat rijke mensen en technocraten het beste weten hoe de samenleving bestuurd moet worden, en dat wij, mindere goden, maar rustig achterover moeten leunen en de techies ons leven moeten laten bepalen. Miljardairs als Gates zijn een groot deel van hun leven omringd door jaknikkers en denken dat zij degenen zijn die het beste weten hoe de wereld eruit moet zien. Ook Silicon Valley leeft in een 
reality distortion field waardoor het gelooft dat technologie en vooruitgang synoniem zijn, een tamelijk gevaarlijk idee dat door de geschiedenis wordt weersproken.

Als Gates werkelijk rechtvaardig belast zou worden voor het inkomen dat andere mensen voor hem verdienen, zouden we collectief kunnen beslissen waar en hoe de opbrengst van die rijkdom besteed werd; nu mag hij op zijn eigen voorwaarden zijn eigen Belmont bouwen en anderen zijn opvattingen opleggen over wat een goede utopische stad is. Het is één grote pr-campagne voor hemzelf, en ellendig voor alle anderen. Maar dat is het verschil tussen liefdadigheid en solidariteit, 
om met Eduardo Galeano te spreken: liefdadigheid is controle van bovenaf, waarbij de rijken bepalen hoe de rest leeft. Solidariteit is wanneer we onze eigen beslissingen nemen.

‘We zijn gekomen omdat we dat soort controle op onze woonomgeving wilden. Je hoeft hier niet bang te zijn dat je buurman opeens zijn ouwe pick-uptruck in zijn voortuin zal parkeren‘

Als Belmont een zichzelf selecterende groep inwoners aantrekt, net als Celebration in Florida, dan kan het misschien een tijdelijk ‘succes’ worden, net zoals het lelieblanke Celebration een succes werd. Historicus Steven Conn heeft in zijn boek beschreven hoe het gebrek aan een normaal democratisch karakter van de stad veel inwoners van Celebration juist aantrok; veel mensen die er kwamen wonen, lieten hun leven maar al te graag bepalen door een beursgenoteerd bedrijf. Zoals Conn schreef zat de aantrekkingskracht van Celebration voor veel bewoners in de belofte dat de sfeer in de stad zou worden beheerst door Disney, het bedrijf dat van zijn pretparken de gelukkigste plekken op aarde had gemaakt. Bewoners sloten privécontracten af voor bepaalde diensten en het lokale Architectural Review Committee handhaafde strikte regels voor de uiterlijke verschijning van de stad. ‘De meesten van ons zijn hier niet komen wonen vanwege Disney,’ zei inwoonster Kathleen Carlson tegen 
The Miami Herald. ‘We zijn gekomen omdat we dat soort controle op onze woonomgeving wilden. Je hoeft hier niet bang te zijn dat je buurman opeens zijn ouwe pick-uptruck in zijn voortuin zal parkeren.’ In Celebration is democratische deelname aan het reilen en zeilen van de stad vervangen door bedrijfsmatige controle. Het is niet bepaald de versterkte ‘gemeenschap’ die de nieuwe urbanisten voor ogen stond, maar wel precies het resultaat dat te verwachten viel, nu het begrip ‘gemeenschap’ verworden is tot verkoopargument voor makelaars.

Moord en zelfmoord

Maar het bleef niet zo in Celebration. Net als elke stad kreeg ook deze te maken met de grillen van de bredere economie, en die konden de private dienstverleners niet wegmanagen. Toen de crisis in Florida toesloeg, wist zelfs Disney de waarde van het vastgoed in zijn modelstad niet in de hand te houden. Eind 2010 waren de huizenprijzen nog sterker gedaald dan in de rest van de staat – in sommige gevallen met wel 60 procent – en er kwamen ook meer gedwongen verkopen voor. Datzelfde jaar beleefde Celebration in één week tijd zijn eerste moord en vervolgens de zelfmoord van een inwoner die zich in zijn huis had verschanst en veertien uur lang een speciaal SWAT-team bezighield. De verbijsterde inwoners moesten de werkelijkheid onder ogen zien.

Miljardairs doen er verstandig aan de les van Celebration ter harte te nemen: Utopia is niet te programmeren.

Auteur: Keith A. Spencer
Vertaler: Annemie de Vries

Salon
Verenigde Staten | salon.com

Salon bestaat sinds 1995 en wordt wel beschouwd als de beste onlinekrant van het moment. Oprichter David Talbot, progressief journalist, auteur en mediaondernemer die eerst verbonden was aan de San Francisco Examiner, wilde met Salon een breed publiek bedienen van kwaliteitsstukken over politiek, economie en cultuur. Met 3,1 miljoen bezoekers per maand is hij daarin geslaagd.

Dit artikel van Keith A. Spencer verscheen eerder in Salon.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.