• Southeast Asia Globe
  • Politiek
  • Conservatieve harde lijn krijgt overhand in Vietnam

Conservatieve harde lijn krijgt overhand in Vietnam

Op het jongste congres van de Communistische Partij van Vietnam zijn belangrijke leiders vervangen. Dat duidt op een verharding van de partijlijn en een bekrachtiging van de conservatieve waarden.

Sinds 1976, na de hereniging van Noord- en Zuid-Vietnam, heeft de regerende communistische partij van het land iedere vijf jaar een nationaal congres gehouden. Het jongste congres, in januari, werd bijgewoond door ruim vijftienhonderd gedelegeerden, gekozen op provinciaal, gemeentelijk en nationaal niveau.

Hoewel de kandidatenlijst voor de volgende periode van vijf jaar telkens door de vertrekkende leiders wordt opgesteld, hebben de gedelegeerden in theorie het laatste woord over wie er wordt geselecteerd. Het congres moet onder meer stemmen over de samenstelling van het nieuwe Centraal Comité, dat vervolgens uit haar leden het Politburo kiest. Het Comité moet daarna de partijleider of secretaris-generaal kiezen uit de leden van het Politburo.

Ongekend verzoek

Het congres van januari, het twaalfde in de geschiedenis van Vietnam, was opmerkelijk vanwege de verwerping van het verzoek van premier Nguyen Tan Dung om een uitzondering te maken op de pensioengerechtigde leeftijd van 65 jaar, zodat hij tot secretaris-generaal van de partij kon worden verkozen. Het verzoek van Dung was ongekend, omdat sinds de hereniging geen enkele hoge leider die twee termijnen een ambt had bekleed ooit heeft geprobeerd een van de andere vier leiderschapsposities te bemachtigen. Als premier had Dung al gebroken met het Vietnamese model van collectief leiderschap. Hij schiep het imago van een dynamische, ondernemende leider. Onder zijn leiderschap nam de macht van de premier toe, terwijl Vietnam een ‘proactieve internationale integratie’ nastreefde. Er kan zelfs gezegd worden dat het kantoor van de premier de partij zelf had overvleugeld.

Het succes van Dung bleek tevens zijn ondergang. In oktober 2012 stemde een overtuigende meerderheid van het Politburo voor zijn bestraffing wegens economisch wanbeleid en zijn onvermogen de corruptie aan banden te leggen. Het Centraal Comité nam die aanbeveling van het Politburo niet over, maar Dung werd wel uit zijn positie ontheven als hoofd van het Centraal Stuurcomité voor de Strijd tegen de Corruptie. Er tekende zich een scheuring af binnen het Politburo, tussen een meerderheid onder leiding van secretaris-generaal Nguyen Phu Trong en een minderheid, waaronder Dung en zijn aanhangers.

In 2014, toen de Nationale Assemblee een vertrouwensstemming hield – de eerste die openbaar werd gemaakt – over de ministers van de regering en hooggeplaatste functionarissen, deed Dung het slecht. Hij kwam een jaar later echter sterk terug, en in januari 2015 hield het Centraal Comité een geheime stemming over het partijleiderschap.

© Getty Images
© Getty Images

Volgens de resultaten die naar een populaire Vietnamese website werden gelekt deed Dung het daarbij vrij goed. Maar Trong en zijn aanhangers in het Politburo zijn het hele jaar bezig geweest met het opstellen van regels en selectiecriteria om Dung te kunnen dwarsbomen. Op de bijeenkomst van het Centraal Comité kwam het tot een confrontatie, waarbij Dung aan het kortste eind trok. Er werd consensus bereikt om de 71-jarige Trong – die eveneens ruimschoots de pensioengerechtigde leeftijd is gepasseerd – nog een ambtstermijn te gunnen. Het is waarschijnlijk dat ook hij halverwege die termijn zal worden vervangen.

In het dagblad van het leger verscheen een serie artikelen waarin werd gewaarschuwd voor de ‘dreiging van een vreedzame evolutie’ door pleitbezorgers van de democratie

Hoewel het nieuwe Centraal Comité qua structuur lijkt op het uitgaande comité, zal Trong leidinggeven aan een uitgebreid Politburo van negentien leden. Het is opmerkelijk dat dertien van hen (68 procent) uit het noorden komen, vier uit het zuiden en twee uit het midden van Vietnam. Vier zijn of waren generaal op het ministerie van Openbare Veiligheid. De huidige ministers zullen waarschijnlijk nog ruim vier maanden in functie blijven. Nguyen Xuan Phuc, een van de vicepremiers, zal gedurende die periode Dung als premier vervangen.

Hierna zal in Vietnam een veel hechter collectief leiderschap opereren dan voorheen. De beleidsvorming en de uitvoering zullen waarschijnlijk stabiel blijven, maar trager tot stand komen. De brede contouren van het toekomstige beleid zijn uitgestippeld in het Vijfjarige Sociaal-Economische Plan 2016-2020, dat in september 2015 werd vrijgegeven voor openbaar commentaar en dat door het twaalfde congres met minimale wijzigingen is aangenomen.

Het nieuwe leiderschap zal mikken op een groei van het bruto binnenlands product met 7 procent per jaar. Er zal prioriteit worden gegeven aan het behoud van de macro-economische stabiliteit, het verminderen van de staatsschuld, het terugdringen van de corruptie en het hervormen van staatsbedrijven. Secretaris-generaal Trong heeft op het recente congres duidelijk gemaakt dat Vietnam voorrang geeft aan het ratificeren van het Trans-Pacific Partnership, het grote handelspact voor landen langs de Stille Oceaan, dat het land vorige maand heeft ondertekend.

Vietnam zal zich blijven openstellen voor de internationale gemeenschap, terwijl er prioriteit aan de economie wordt gegeven. Dit zal zich uiten in pogingen een beter klimaat te scheppen voor buitenlandse investeringen. Het politieke rapport dat door het congres werd aangenomen, benadrukt dat een van de taken van het ministerie van Buitenlandse Zaken zal bestaan uit het garanderen van de bevordering van de internationale economische integratie.

Koerswijziging

De sterkere vertegenwoordiging van huidige en voormalige openbare veiligheidsfunctionarissen in het Centraal Comité en het Politburo zal waarschijnlijk leiden tot een aanscherping van de anticorruptiemaatregelen en de onderdrukking van prodemocratische activisten, vooral van diegenen die de pen hebben neergelegd om zich met onlinebloggen te kunnen bezighouden. Voormalig minister van Openbare Veiligheid, Tran Dai Quang, is sinds de verkiezingen op 2 april j.l. president. Zijn plaatsvervanger, To Lam, is tot minister gepromoveerd.

Het conservatieve profiel van het Politburo wordt ook bekrachtigd door de bevordering van generaal Ngo Xuan Lich tot minister van Defensie. Lich staat momenteel aan het hoofd van de Algemene Politieke Afdeling van het Vietnamese Volksleger. In de aanloop naar het twaalfde congres verscheen in het dagblad van het leger, Quan Doi Nhan Dan, een serie artikelen waarin werd gewaarschuwd voor de ‘dreiging van een vreedzame evolutie’ door pleitbezorgers van de democratie.

De koerswijziging van Vietnam in de richting van meer ideologische orthodoxie werd door Trong bevestigd in zijn slottoespraak tot het congres, waarin hij de deugden van het collectieve leiderschap en het éénpartijsysteem bejubelde.

Auteur: Carlyle A. Thayer
Vertaler: Menno Grootveld

Thayer is emeritus-hoogleraar aan de Universiteit van New South Wales en aan de Australian Defence Force Academy in Canberra.

Southeast Asia Globe
Cambodja | maandblad | oplage onbekend

Engelstalig tijdschrift dat oorspronkelijk gericht was op de Cambodjaanse markt, maar uitbreidde tot acht landen in Zuidoost-Azië.

Dit artikel van Carlyle A. Thayer verscheen eerder in Southeast Asia Globe.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.