• Insight Crime
  • Cultuur
  • De Holleeder van Medellín

De Holleeder van Medellín

Insight Crime | Victoria Dittmar | 27 april 2017

John Jairo Velásquez, alias ‘Popeye’, was huurmoordenaar voor een Colombiaans drugskartel. Tegenwoordig is hij een ster op Netflix.

Vaak beschrijft hij zichzelf als ‘het levende geheugen’ van het Medellín-kartel, maar in werkelijkheid was John Jairo Velásquez een huurmoordenaar in dienst van Pablo Escobar, de beruchte drugsbaas. Hij is er evenwel in geslaagd zijn wandaden te bagatelliseren. Hij is een sensatie op internet geworden en is nu actief voor politiek rechts in Colombia.

Op 1 april liep Velásquez, alias ‘Popeye’ of ‘J.J.’, mee in een demonstratie tegen corruptie, samen met andere politici. Dat hij meedeed aan die betoging was het resultaat van een steeds nauwere band tussen hem en de partij Centro Démocratico van de voormalige president Álvaro Uribe Vélez, die nu senator is en de belangrijkste oppositieleider tegen het huidige bewind.

Maar niet alles liep volgens plan voor de voormalige huurmoordenaar. In een video waarin Popeye de huidige regering beschuldigde van corruptie, riep hij zijn volgers op om zich aan te sluiten bij de demonstratie. Op de dag van de demonstratie circuleerde er op de sociale media een filmpje waarop te zien is dat demonstranten proberen Popeye te verhinderen mee te lopen. De ex-huurmoordenaar ontkende achteraf de geruchten dat hij de demonstratie had moeten verlaten – dat was ‘zwarte propaganda’, volgens hem.

Geromantiseerd

Popeye, die voor terrorisme, drugshandel en moord 23 jaar in de gevangenis heeft gezeten, heeft met behulp van de nieuwe informatietechnologie zijn imago opgepoetst om te kunnen wedijveren met andere sterren uit de narcocultuur. Zo heeft hij ook zijn rechtse standpunten voor het voetlicht kunnen brengen – ondanks zijn verleden. Hij heeft bekend dat hij driehonderd mensen heeft vermoord en het bevel heeft gegeven voor de moord op nog eens drieduizend mensen.

Tegenwoordig praat hij dat verleden een beetje goed door op internet de naam ‘Popeye, de berouwvolle’ te gebruiken. Duizenden mensen in Amerika en Europa volgen hem. Voor die volgers put hij uit een jong internationaal publiek dat de gewelddadige tijd van het kartel niet heeft meegemaakt.

Popeye wil naar eigen zeggen via internet ervoor zorgen dat jongeren niet de misdaad ingaan en wil laten zien dat de drugshandel alleen maar valse verwachtingen wekt. Maar dat laat zich meer lezen als een excuus voor zijn verleden dan als een pleidooi voor een rechtschapen levenswandel.

De media hebben bijgedragen aan Popeyes rehabilitatie. Samen met de Colombiaanse televisiezender Caracol TV heeft Netflix een nieuwe serie uitgebracht, Alias J.J., gebaseerd op het boek dat Popeye tijdens zijn verblijf in de gevangenis heeft geschreven, Surviving Pablo Escobar.

Netflix is het laatste digitale medium dat Popeye in staat stelt zijn verhaal aan het grote publiek te vertellen. Trots praat de voormalige huurmoordenaar over de serie, die hij een van zijn ‘wapens’ noemt in zijn gevecht om te re-integreren in de maatschappij.

Al vóór de eerste uitzending had Alias J.J. veel stof doen opwaaien in Colombia. Op de sociale media en in enkele kranten was al een actie ontstaan om de serie te boycotten uit respect voor de slachtoffers van de voormalige huurmoordenaar. Popeye noemt ook die kritiek op de serie ‘zwarte propaganda’, en ondanks alle bezwaren trok de eerste uitzending betrekkelijk veel kijkers.

Alias J.J. behoort inmiddels tot de veel bekeken narcoseries, die zo populair zijn omdat ze het publiek een kijkje bieden in een stukje geschiedenis van de georganiseerde misdaad. Ze hebben er echter ook toe bijgedragen dat de wandaden van de misdadigers worden geromantiseerd.

Links: John Jairo Velásquez, alias ‘Popeye’, showt zijn tatoeages. – © Georg Ismar / HH
Links: John Jairo Velásquez, alias ‘Popeye’, showt zijn tatoeages. – © Georg Ismar / HH

Alias J.J. wil laten zien dat er corruptie heerst in de gevangenissen van Colombia, maar de serie wil ook een beeld schetsen van het leven achter de tralies en de onderlinge conflicten van criminelen in die inrichtingen. Maar in plaats van een berouwvol verhaal van een ex-huurmoordenaar, gaat het er vooral over hoe Popeye tijdens zijn verblijf daar elke tegenslag overwint – en dat verleent hem een soort heldenstatus.

Als J.J. een gevangenis in Bogota terechtkomt, is hij kwetsbaar, want de meeste gevangenen daar zijn vijanden van hem. In de serie wordt hij neergezet als een vindingrijke vent die goed kan vechten en die er langzaam in slaagt mensen voor zich te winnen, te ontsnappen aan de dood en zijn vijanden en de overheid te slim af te zijn.

Volgens Omar Rincón, een Colombiaanse televisierecensent, is het probleem van die serie niet dat het verhaal van Popeye wordt verteld, maar dat het wordt verteld vanuit een perspectief waarin de misdadiger wordt bewonderd. ‘Als in het script alles wordt gerechtvaardigd wat het personage heeft gedaan, is er een probleem, want dat zou betekenen dat voor alle wandaden een excuus bestaat,’ legt Rincón uit in het tijdschrift Semana. ‘Popeye zou geen rechtvaardiging mogen worden geboden.’

Sommige nabestaanden van slachtoffers van het Medellínkartel zijn het daarmee eens en hebben hun afkeer van de serie kenbaar gemaakt. Ze noemen het een eerbewijs aan de voormalige huurmoordenaar.

Hij zegt dat hij spijt heeft van zijn wandaden en dat hij zijn kanaal wil gebruiken om te pleiten voor een ander leven dan dat van drugshandelaar, maar uit de inhoud van zijn filmpjes blijkt iets anders

Voordat hij op de televisie verscheen was Popeye al populair op YouTube. Hij zette bijna dagelijks filmpjes op zijn kanaal en heeft op dat platform meer dan 260.000 abonnees. In die filmpjes, met gemiddeld 127.000 kijkers, heeft Popeye het over de geschiedenis en de mythes van het Medellínkartel, klaagt hij over corrupte politici, geeft hij zijn mening over de huidige handel in drugs en beantwoordt hij vragen uit het publiek.

Net als andere succesvolle YouTubers heeft Popeye een soort gemeenschapsgevoel geschapen onder zijn volgers, die hij ‘krijgers’ noemt – hetzelfde woord waarmee hij Pablo Escobar beschrijft. Hij zegt wel dat hij spijt heeft van zijn wandaden en dat hij zijn kanaal wil gebruiken om te pleiten voor een ander leven dan dat van drugshandelaar, maar uit de inhoud van zijn filmpjes blijkt iets anders.

Hij betuigt zijn spijt door onder meer steeds te herhalen dat de misdaden die zijn begaan door het Medellínkartel ‘geen voorbeeld zijn voor de nieuwe generaties’. Maar tegelijkertijd geeft hij toe dat hij nog bewondering koestert voor Pablo Escobar en brengt hij die bewondering over op zijn volgers door hun enkele lessen te vertellen die hij van de drugsbaas heeft geleerd.

Gonzálo Rojas, nabestaande van een slachtoffer van het Medellínkartel, vindt dat Popeye helemaal geen echt berouw heeft getoond voor de misdrijven die hij op zijn geweten heeft. Sterker nog, op zijn kanaal is maar één filmpje geheel gewijd aan de nabestaande van een slachtoffer van het kartel, en in plaats van dat hij spijt betuigt, schept de dader er over op dat het slachtoffer hem inmiddels heeft vergeven.

‘Dat is het voorbeeld voor slachtoffers en daders waar Colombia behoefte aan heeft: dat wij worden vergeven,’ zegt Popeye in het filmpje, nadat hij bij wijze van grap de jongeman een poster heeft gegeven met de foto’s van leden van het Medellínkartel waarboven staat: ‘Opsporing verzocht’.

Auteur: Victoria Dittmar

Dit artikel van Victoria Dittmar verscheen eerder in Insight Crime.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.