• Maclean's
  • Politiek
  • De nikab verdeelt – ook in Canada

De nikab verdeelt – ook in Canada

Maclean's | 08 oktober 2015

Net als in Nederland is 
de boerka – of liever: de nikab – een heikel onderwerp in Canada, waar 2 procent van de bevolking moslim is. Is het een non-issue, of precies het soort emotioneel beladen thema dat de verkiezingen kan doen kantelen?

Als de regering-Harper uiteindelijk haar zin krijgt – en immigranten die een nikab dragen voor even worden gedwongen die af te doen op de dag dat ze als burger van Canada worden beëdigd – op hoeveel vrouwen zou die maatregel dan van toepassing zijn? Enkele tientallen per jaar? Honderd misschien? Hoe dan ook, het zou een minuscuul aantal zijn in vergelijking met alle aandacht die de kwestie heeft gekregen.

Praktisch gesproken zou het plan van de Conservative Party inbreuk maken op de rechten van een miniem percentage: een paar mensen, gedurende een paar minuten van hun leven. De Conservatieven proberen geen wettelijk verbod van de islamitische gezichtsbedekking in te voeren. Zij zeggen alleen dat als een vrouw in een nikab Canadese wil worden (of in de woorden van 
premier Stephen Harper: deel wil gaan uitmaken van de nationale ‘familie’), zij bereid moet zijn zichzelf te tonen tijdens de officiële burgerschapsceremonie. Als de plechtigheid is afgelopen, staat het haar vrij zichzelf weer te bedekken.

In een land dat met veel belangrijker problemen kampt – onze wankele economie bijvoorbeeld – is het redelijk om je af te vragen waarom de verkiezingscampagne zich zo concentreert op iets wat vrijwel op geen enkele stemgerechtigde van invloed is. National Post-columnist Andrew Coyne was een van degenen die niet kon bevatten waarom de vraag ‘of enkele tientallen vrouwen’ een sluier mogen dragen tijdens een burgerschapsplechtigheid zoveel zendtijd in beslag nam in het Franse leidersdebat van vorige week. ‘Het is bespottelijk,’ zei hij in een verhit moment van het At Issue-panel op The National van CBC. ‘Het is geen relevant probleem voor de toekomst van dit land. In het grote geheel is het een triviale kwestie.’


Afleidingswapen

Maar ís het wel zo triviaal? Is het echt een ‘verkeerd debat’, om de leider van de Groenen, Elizabeth May, te citeren? Een ‘weapon of mass distraction’ (massa-
afleidingswapen), zoals NDP (New Democratic Party)-leider Tom Mulcair het beschreef? Of geeft dat symbolische beeld – een moslimvrouw die haar gezicht mag bedekken terwijl ze de burgerschapseed aflegt – een kijkje in een veel diepgaander debat over de kernwaarden die Canadezen koesteren? Met andere woorden: is het zo’n zeldzaam soort emotionele, gevoelsmatige kwestie die een zwevende kiezer over de streep kan trekken?

‘Dit zijn zelden kwesties waarover je in het stemhokje staat te dubben, maar ze kunnen wel het algemene gevoel bepalen van: “Waar sta ik in het politieke spectrum?”’ zegt Frank Graves, voorzitter van het onderzoeksbureau Ekos Research Associates. ‘Ik denk niet dat mensen zeggen: “Ik ga alleen stemmen vanwege de nikab-kwestie.” Maar ik denk wel dat het een factor is. Het is verkeerd om te zeggen dat het de mening van de kiezer niet beïnvloedt. Echt waar.’

Het debat dat nu wordt gevoerd, heeft zijn oorsprong in 2011, toen de toenmalige minister van Immigratie, Jason Kennedy, plotseling een nieuw beleid introduceerde dat mensen verbood hun gezicht te bedekken tijdens burgerschapsceremonies. Zunera Ishaq, een negenentwintigjarige Pakistaanse, betwistte die beslissing voor het Federale Hof, waarbij ze aanvoerde dat de Citizenship Act alle kandidaten verzekert van de grootst mogelijke religieuze vrijheid als ze de eed afleggen. (Ze benadrukt dat ze er geen bezwaar tegen zou hebben haar gezicht vóór de plechtigheid aan een ambtenaar te laten zien, maar dat ze er om religieuze redenen op staat haar eed af te leggen in een nikab.)

Het is het eerste, openlijke, politieke debat over normen en waarden dat we sinds een tijdje in Canada voeren

Het Federale Hof stelde Ishaq in het gelijk, maar Ottawa tekende meteen beroep aan. De nikab ‘heeft zijn oorsprong in een cultuur die anti-vrouw is’, zei Stephen Harper tegen het Canadese Lagerhuis. Toen de regering eind september weer verloor – en meteen nogmaals beroep aantekende, dit keer bij het Hooggerechtshof – werd de 
discussie onvermijdelijk onderdeel van de verkiezingscampagne.

‘Eigenlijk zijn het de grenzen van de tolerantie die hier op de proef worden gesteld,’ zegt Darrell Bricker, opiniepeiler bij Ipsos Global. ‘Er is één groep, advocaten en vrijzinnige burgers, die zeggen dat dit riekt naar intolerantie. Maar het probleem is dat dit het soort intolerantie is dat door de overgrote meerderheid van de Canadezen niet wordt gezien als intolerantie. Zij zien het als het vaststellen van de grenzen van aanvaardbare sociale normen.’

Dat wordt beslist bevestigd door de laatste peilingen. Het ene onderzoek, door Forum Research uitgevoerd in maart, kwam tot de conclusie dat tweederde van de Canadezen (67 procent) tegen het dragen van een nikab bij een burgerschapsceremonie is, terwijl een peiling van Ipsos aantoonde dat maar liefst 88 procent achter het regeringsstandpunt staat. Een onderzoek van Leger, waarvoor afgelopen winter opdracht werd gegeven, maar dat pas vorige week is gepubliceerd, kwam tot dezelfde resultaten: 82 procent van de ondervraagde drieduizend mensen was het eens met het geen-nikabbeleid.

‘De deelnemers waren van mening dat mensen die aanwezig waren bij dat soort plechtigheden duidelijk herkenbaar moesten zijn en vonden het vreemd dat iemand haar gezicht mocht verbergen’, bleek uit het Leger-rapport. ‘Andere deelnemers vonden dat dit vooral een kwestie was van 
normen en waarden. Voor hen ging dit over nieuwe immigranten die Canadese normen en waarden omarmen bij hun intrede als nieuwe burgers. Het afdoen van de nikab of boerka werd in Canada als normaal beschouwd en daarom was de eis van de Canadese regering dat vrouwen hun gezicht moesten laten zien terecht.’

Zunera Ishaq werd na haar proces op 15 september jl. in het gelijk gesteld, maar Ottawa tekende meteen beroep aan. © The Canadian Press / Patrick Doyle
Zunera Ishaq werd na haar proces op 15 september jl. in het gelijk gesteld, maar Ottawa tekende meteen beroep aan. © The Canadian Press / Patrick Doyle

Hoewel de maatregel slechts van toepassing is op een gering aantal mensen, wijst de controverse duidelijk op een dieperliggend probleem, zegt Bricker. Zoals elke peiling heeft bevestigd, beschouwt meer dan de helft van de Canadezen de islamitische sluier als een symbool van onderdrukking, ondanks het feit dat veel vrouwen die een nikab dragen het daar niet mee eens zijn. En volgens één Leger-onderzoek uit maart (niet het onderzoek waarvoor opdracht was gegeven door Ottawa) zei 60 procent van de ondervraagden dat nikabs verboden moesten worden, niet alleen tijdens de burgerschapseed, maar ook in openbare ruimten zoals overheidsgebouwen en rechtbanken.

‘Voor de gewone burger suggereert de nikab, ongeacht de uitleg die de draagster eraan geeft, een vorm van vrouwenonderdrukking,’ zegt Bricker. ‘Of dat zo is of niet, is een ingewikkelde kwestie, en die discussie laat ik over aan mensen die slimmer zijn dan ik. Maar de gemiddelde Canadees kijkt ernaar en zegt: “Daar is iets mis mee.” Als je in een vrije, democratische maatschappij leeft, vooral een die zo’n enorme vooruitgang heeft geboekt op het gebied van de positie van vrouwen en de noodzaak van gelijkheid, strijkt het je tegen de haren in als je zoiets ziet.’

Zichtbare minderheden

Het is niet verbazingwekkend dat het anti-nikabsentiment samenvalt met een duidelijke verschuiving in de 
algemene houding van Canadezen tegenover immigratie. Tien jaar geleden vond slechts een kwart van de bevolking dat er te veel immigranten naar Canada kwamen. Het aantal mensen dat het eens is met die uitspraak is, volgens een rapport van 
EKOS uit maart, gestegen tot bijna de helft (46 procent), terwijl 41 procent vindt dat de overheid te veel zichtbare minderheden toelaat. ‘Wij hebben 
niet hetzelfde soort verhitte debatten over immigratie en rassenkwesties gehad als in Europa en de VS, maar er zijn aanwijzingen dat we misschien een beetje die richting uitgaan,’ zegt Graves. ‘De allergie voor pluralisme en multiculturalisme, die vrij recent is, neemt op het moment toe.’

En dat zou kunnen verklaren waarom zo’n ogenschijnlijk triviaal stukje beleid – het verbod op nikabs tijdens een burgerschapsceremonie – zulke hartstochtelijke reacties oproept. ‘Het valt niet te ontkennen dat het de kiezers op dit moment meer verdeelt dan kwesties die ze zelf van groter belang achten, in het bijzonder de zieltogende economie,’ concludeerde het EKOS-onderzoek. ‘Maar het is wel het eerste, openlijke, politieke debat over 
normen en waarden dat we sinds een tijdje in Canada voeren.’

Maar is de nikabkwestie urgent genoeg om in een bepaald kiesdistrict de doorslag te geven? Zou het op 19 oktober werkelijk verschil maken? Misschien wel in Quebec, waar de NDP de meeste steun heeft, hoewel hun oppositie tegen het geen-nikabstandpunt van de Conservatieven niet strookt met de opvatting van de meeste inwoners. In Ontario? Waarschijnlijk niet, vooral niet omdat het provinciale bestuur gezworen heeft in het geweer te komen tegen de nationale regering als de zaak-Ishaq voor het Hooggerechtshof komt. ‘In de Prairies is het misschien van invloed,’ zegt Lorne Bozinoff, directeur van Forum Research. ‘Maar daar stemmen ze toch op de Conservatieven. Of die nu 45 of 50 of 55 procent van de stemmen krijgen, wat maakt dat uit?’

Toen Forum zijn onderzoek in maart uitbracht (het onderzoek waaruit bleek dat 67 procent van de Canadezen tegen gezichtsbedekking tijdens burgerschapsplechtigheden is), zei Bozinoff dat de nikabkwestie ‘niet meer dan een bijzaak’ zou zijn bij de verkiezingen, omdat de maatregel ‘slechts direct van invloed zou zijn op een almaar kleiner wordend aantal vrouwen’. Een half jaar later blijft hij bij zijn voorspelling, ondanks de toenemende heftigheid van het debat.
‘Bij een lange campagne zoals deze is het niet waarschijnlijk dat zo’n even oplaaiende kwestie een omkering veroorzaakt, omdat er zo veel over gedebatteerd wordt,’ zegt hij. Neem bijvoorbeeld het proces tegen senator Mike Duffy of de Syrische vluchtelingencrisis. ‘Uiteindelijk is men erover uitgepraat en gaat het weer over iets anders. We hebben nog een hele tijd te gaan, zo’n drie weken, bijna even lang als een gewone campagne. Het is moeilijk voorstelbaar dat we het over drie weken nog steeds over nikabs hebben.’

Michael Friscolanti

Maclean’s
Canada, weekblad, oplage 350.000
Weekblad voor politiek, actualiteiten, onderwijs en cultuur. Jaarlijks in maart verschijnt bovendien Maclean’s Guide to Canadian Universities, in november gevolgd door Maclean’s University Rankings, bedoeld voor middelbarescholieren in hun laatste jaar.

Kader – Vreemde recessie

Technisch gezien verkeert Canada na twee opeen-volgende kwartalen van economische krimp in een
 recessie, maar veel economen kijken naar de cijfers 
van StatsCan en zien iets heel anders dan een recessie. De optimisten – waaronder de grote banken – zien tekenen dat de Canadese economie in het derde 
kwartaal alweer is gegroeid dankzij een goedkopere Canadese dollar en een sterkere Amerikaanse economie. Pessimisten menen dat de gevolgen van een dalende olieprijs nog zal doorwerken in de Canadese economie, gekoppeld aan de tragere groei in China.

Maar beide groepen zijn het erover eens: dit is een vreemde recessie. En waarom dan? Omdat ondanks 
het feit dat de maakindustrie, de bouw, de olie-, gas- 
en mijnsector allemaal krimpen, de recessie Canada nog niet heeft getroffen daar waar het werkelijk pijn doet: in de werkgelegenheid. Die is het afgelopen jaar met 0,9 procent of 161.000 banen gegroeid, hoewel er in de provincie Alberta in de olie-industrie 35.000 banen verloren gingen.

Ook econoom Avery Shenfeld van de Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) voorziet een groei in het derde kwartaal, en de Bank of Montreal durft daar al een percentage van 2,5 tot 3 op te plakken. Dat moet premier Stephen Harper als muziek in de oren klinken. Zijn verkiezingscampagne is er vooral op gericht de grootst mogelijke positieve draai te geven aan al het slechte economische nieuws van de voorbije maanden.

(Huffington Post, Toronto)


Dit artikel van verscheen eerder in Maclean's.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 heeft 1000 nieuwe leden nodig

Deze maand bieden wij daarom een deel van onze artikelen gratis aan. Zo kunt u vast kennismaken met ons aanbod. Leden blijven toegang houden tot onze maandelijkse digitale editie en het archief.