• Law & Liberty
  • Reader
  • Diversiteit als rancuneleer

Diversiteit als rancuneleer

Law & Liberty | New York | 10 november 2020

In de westerse samenlevingen is een nieuw totalitarisme in opkomst, aldus de conservatieve essayist Theodore Dalrymple. Wie de doelen van bepaalde sociale bewegingen zoals Black Lives Matters niet steunt, wordt bestempeld als vijand en ziet zijn carrière gevaar lopen.

In 1977 publiceerde de Franse essayist Jean-François Revel een traktaat met de titel De totalitaire verleiding. Daarin hekelde hij de faiblesse – het zwak – van de westerse intelligentsia voor stalinistisch getinte dictaturen, dat hij als oneerlijk, aanmatigend, stompzinnig en kwaadaardig bestempelde.

Je had kunnen denken – ík in elk geval wel – dat met de ondergang van de Sovjet-Unie de totalitaire verleiding voor eens en voor altijd was bezworen. Dat was natuurlijk een bijzonder oppervlakkige zienswijze. In plaats van te verdwijnen, balkaniseerde de verleiding, bij wijze van spreken, en werd ze ook gerepatrieerd. Het totalitarisme was vrij overtuigend aan de kaak gesteld als iets wat inherent absurd was, intellectueel van generlei waarde en met een catastrofale uitwerking. Maar dat was niet voldoende om het minder verleidelijk te maken, althans niet voor wie een volledige oplossing wil voor alle kleine problemen des levens, zoals hoe en waarvoor wij moeten leven. Wat theoretisch een oplossing lijkt, kan in de echte wereld een duizendtal rampen veroorzaken.

Natuurlijk vergt het een zeker opleidingsniveau om zich door het totalitarisme te laten verleiden: het spreekt bijvoorbeeld geen ongeletterden aan, maar alleen intelligentsia. Die laatsten zijn door de uitbreiding van het hoger onderwijs, of in elk geval door het volgen daarvan, bijna exponentieel in aantal toegenomen. Achteraf gezien is het niet verwonderlijk dat het totalitarisme zijn sirenenzang voortzet in voorheen liberale samenlevingen, vooral wanneer de jongeren, altijd in voor radicale ideeën, zich geconfronteerd zien met reële maar hardnekkige problemen die schijnbaar erger zijn dan die van de vorige generatie.

Dit jaar overleed Ruth Bader Ginsburg, rechter van het Amerikaanse Hooggerechtshof. Haar handelsmerk was een kanten kraagje; ze droeg een speciale kraag als ze het niet eens was met een uitspraak. – © Jon Tyson / Unsplash

Intellectuele conformiteit

We moeten natuurlijk ook weer niet overdrijven. We leven nog niet in een Sovjet-achtige tirannie waarin men in elke universitaire verhandeling, hoe zweverig het onderwerp ook was, verplicht was Lenin te citeren. Het is nog altijd mogelijk, zij het verre van eenvoudig, om als geleerde in de wereld buiten de universiteitsmuren te leven. Maar er is geen tirannie van de volledige politiestaat voor nodig om een hoge mate van intellectuele conformiteit te bereiken, zoals we nu alom kunnen zien. Ik hoor van jonge academici in diverse landen dat ze niet meer vrijuit durven te spreken, niet omdat ze voor hun leven vrezen, maar voor hun promotie. Dat is niet hetzelfde, of even verschrikkelijk, als vrezen voor je leven, maar het ligt wel mijlenver af van John Stuart Mills ideaal van vrijheid van meningsuiting.

Ik hoor van jonge academici dat ze niet meer vrijuit durven te spreken

Maar het is nog veel erger. Ze zijn niet alleen genoodzaakt hun mond te houden en niet te zeggen wat ze denken, wat op zichzelf al erg genoeg is voor mensen die voor het leven van de geest hebben gekozen; ze moeten ook dingen onderschrijven die naar hun mening slecht of onwaar zijn. En dat is een kenmerk van totalitarisme. Ze moeten doctrines onderschrijven die ze als absurd beschouwen, bijvoorbeeld door bij een sollicitatie uit de doeken te doen hoe ze de zogeheten diversiteit denken te gaan bevorderen. Door van het verkondigen van onwaarheden een voorwaarde voor het krijgen van een aanstelling te maken, wordt iedere vorm van integriteit bij voorbaat de kop ingedrukt. Wie niet integer is, is gemakkelijker in de hand te houden.

Steeds vaker dulden sociale bewegingen geen enkele neutraliteit meer ten aanzien van de doelen die ze nastreven. Wie die doelen niet steunt is een regelrechte vijand, wie ertegen zondigt is slecht: als je geen deel bent van de oplossing, ben je deel van het probleem. Als je bijvoorbeeld aanvoert dat je belangstelling elders ligt, zoals bij de taxonomie van sprinkhanen, de biochemie van eikels of de bibliografie van Alexander Pope, dan is er nog altijd één onderwerp dat belangrijker is dan alle andere, en is daarover maar één mening toegestaan. Je moet een loyaliteitstest afleggen.

Black Lives Matter

De nieuwste beweging op dit gebied is natuurlijk Black Lives Matter, en de manier waarop de boegbeelden daarvan zo’n groot deel van de intelligentsia hebben weten te intimideren is in zekere zin bewonderenswaardig, en een voorbeeld voor toekomstige politieke organisaties, al moeten we dan het ergste vrezen. Door te beweren dat zwijgen gewelddadig is, hebben ze het handenwringen (om te voorkomen dat er een banvloek over wordt uitgesproken) bijna tot het toonbeeld van deugdzaamheid verheven. Ze zijn erin geslaagd de doelstelling van Martin Luther King zodanig om te draaien dat iemands huidskleur weer belangrijker is dan zijn karakter, en ze hebben het meest stalinistisch-maoïstische van alle ideeën weer in ere hersteld, namelijk dat mensen beloond moeten worden op grond van hun sociale (in dit geval raciale) herkomst. En iedereen die het daar niet mee eens is, is een Vijand van het Volk, waarbij het woord ‘Volk’ in streng technische zin wordt gebruikt, namelijk als de scheidsrechter die beloningen toekent.

De flagrante onverenigbaarheid van dit alles mag ons niet blind maken voor de populariteit van de beweging bij het inmiddels zeer grote aantal mensen dat is opgeleid, of getraind, in de diverse takken van de rancunestudies. Totalitarisme biedt carrièreperspectieven aan hen die over apparatsjik-achtige neigingen en capaciteiten beschikken, terwijl het appelleert aan de rancune van in elk geval een deel van de bevolking, dat degenen die vroeger een fortuinlijker positie bekleedden dan zijzelf maar al te graag vernederd ziet worden.

Het is al vele jaren gebruikelijk dat universiteiten in hun colleges politieke filosofie meer aandacht aan macht besteden dan aan vrijheid, omdat de laatste alleen maar als een sluier of rookgordijn wordt beschouwd voor de ongelijke verdeling van de eerste. De enige vraag die het stellen waard is, is Lenins ‘Wie wie?’, oftewel wie doet wie wat aan? De rest is persiflage: en daarmee is de weg vrij voor een sociaal conflict dat alleen kan worden beslecht door almachtige, filosoof-koningen.

Law & Liberty
Verenigde Staten | website | lawliberty.org

Law & Liberty is een debatplatform dat zich richt op rechtstatelijke vraagstukken vanuit de klassiek liberale traditie. Voortgekomen uit de conservatief-libertarische denktank Liberty Fund.

Dit artikel van verscheen eerder in Law & Liberty.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.