• Ensia
  • Reader
  • E-waste? Het kan ook anders

E-waste? Het kan ook anders

Ensia | Minnesota | Fred Pearce | 21 september 2018

Jaarlijks wordt wereldwijd tussen de 20 en 50 miljoen ton aan computers, tv’s, airconditionings, mobiele telefoons, koelkasten en andere ‘e-waste’ afgedankt. Nu nog extreem vervuilend voor afvalverwerkers en milieu. Terwijl het ook anders kan.

Rajesh is nog maar amper tien jaar oud. Staand op zijn tenen laat hij de hele dag printplaten van computers in grote vaten warm zuur glijden. Hij heeft weliswaar handschoenen aan, maar draagt geen veiligheidsbril en krijgt aldoor zuurspetters op zijn hemd. Zijn hoestbuien gaan maar niet over en hij drinkt ’s avonds alcohol, omdat hij telkens zo duizelig wordt van de dampen. Rajesh is met zijn oudere broer van het Indiase 
platteland naar Mandoli gekomen, een voorstad van New Delhi die is uitgegroeid tot het knekelhuis van de digitale wereld. Met het zuur in de vaten wordt koper van de printplaten gehaald, dat aan een koperdraadfabriek wordt verkocht. Ergens maakt er iemand winst, maar met de bijtende dampen en de door giftige metalen verontreinigde plaatselijke waterbron ziet Rajesh’ toekomst er somber uit.

De verontrustende gang van zaken in Mandoli is 
kenmerkend voor de gigantische, wereldwijde handel in gerecycled elektronisch afval. Jaarlijks wordt wereldwijd tussen de 20 en 50 miljoen ton aan computers, tv’s, airconditionings, mobiele 
telefoons, koelkasten, gloeilampen en andere ‘e-waste’ afgedankt. Daar zitten kostbare metalen in – waaronder giftig lood, cadmium en kwik – die de moeite waard zijn om voor hergebruik terug te winnen. Maar op dit moment is de zogeheten urban mining van kostbare metalen uit e-waste vooral een milieu- en een sociale ramp, vanwege de vervuiling van de omgeving en de vergiftiging van de werknemers.

Gigantische smeltoven

Het kan ook anders. Vergelijk Mandoli eens met Skellefteå, een keurig Zweeds stadje met een beroemd ijshockeyteam, dicht bij de poolcirkel. Hier heeft Boliden, een van ’s werelds grootste bedrijven die e-waste recyclen, een gigantische industriële smeltoven staan. De oven verwerkte het afgelopen jaar bijna 80.000 ton e-waste – vooral Europese computerprintplaten en mobieltjes – om 
er koper, goud, zilver en andere kostbare metalen uit te winnen. Hier geen vaten met zuur, geen bijtende dampen, geen kinderarbeid: het volautomatische proces voldoet aan Europese milieu-, gezondheids- en veiligheidswetgeving. Er wordt gebruikgemaakt van apparatuur die vrijkomende gassen afvangt en voorkomt dat stofvorming optreedt. Restwarmte wordt gebruikt om lokale gebouwen mee te verwarmen. Het weinige dat overblijft, wordt opgeslagen 
in speciaal daartoe aangelegde ruimtes onder de fabriek.

Ziet een betere toekomst voor de verwerking van e-waste er zo uit? Wie weet. Grote metaalverwerkingsbedrijven ruiken winst en lonken naar klanten, van de VS tot China. Umicore, een aloud Europees metaalsmeltbedrijf in het Belgische Hoboken, haalt steeds meer van zijn grondstoffen uit e-waste. Directeur EU-relaties van het bedrijf, Christian Hagelüken, beweert dat de smeltovens uit een ton mobieltjes 400 gram goud kunnen halen, naast koper, zilver, lood, tin en indium. Na het smelten worden de 
metalen in de afvalstroom chemisch gescheiden. De plastic behuizingen, die meegaan in de oven, dienen als brandstof voor het proces. ‘Ruim 95 procent van al het materiaal wordt gebruikt om nuttige producten van te maken,’ zegt Hagelüken. De rest bestaat uit giftige elementen als kwik en cadmium, die ‘veilig’ worden verwerkt, en slak, waarmee dijken langs de Belgische kust worden aangelegd.

Geavanceerde verwerkingsfabrieken vind je ook steeds meer in de niet-westerse wereld. Vooral China vervangt zijn beruchte e-waste-dorpen maar wat graag door hoogtechnologische recycling van e-waste-metalen. Het vlaggenschipbedrijf op dit gebied, GEM Co. Ltd., beweert op zijn website dat het ernaar streeft ‘wereldleider in groen ondernemen’ te worden.

Metaalbedrijf Umicore in Hoboken, België, is net begonnen met hoogwaardige recycling van metalen.  – 
© Hollandse Hoogte
Metaalbedrijf Umicore in Hoboken, België, is net begonnen met hoogwaardige recycling van metalen. – 
© Hollandse Hoogte

Niet elk Chinees bedrijf is zo milieubewust. Toen de Thaise politie afgelopen mei ten oosten van Bangkok een inval deed bij recyclingbedrijf Wai Mei, dat in Chinese handen is, trof ze illegale werknemers aan die afval verbrandden en dioxinen uit plastic zomaar in de open lucht lieten verdwijnen. Het clandestiene bedrijf was opgespoord door het Basel Action Network (BAN), een non-gouvernementele organisatie die onderzoek doet naar de internationale afval-handel en daarvoor met zenders uitgeruste e-waste gebruikt.

In de VS gaat de meeste e-waste naar vuilstortplaatsen. Volgens een door het Amerikaanse milieuagentschap gefinancierd onderzoek van vijf jaar geleden werd naar schatting 8,5 procent van alle ingezamelde e-waste geëxporteerd, met Mexico, Venezuela, 
Paraguay en China als populairste bestemmingen. Een deel van die handel is legaal. Het in Californië gevestigde bedrijf ERI zamelt per jaar honderdduizenden tonnen e-waste uit de hele VS in, die het 
versnippert en verkoopt aan partnerbedrijf Alcoa in Massena, in de staat New York, of aan LS Nikko, een gerenommeerde kopersmeltreus in Zuid-Korea. Toch beschuldigt BAN verschillende Amerikaanse bedrijven van zwendel: ze bieden recyclediensten aan, maar exporteren het 
afval simpelweg naar landen als Pakistan en de Filipijnen, waar het door gastarbeiders wordt ‘stukgeslagen, verbrand of behandeld met gevaarlijke chemicaliën’.

Sommige elektronicafabrikanten beteren 
hun leven. Al ruim tien jaar neemt Dell oude apparatuur terug, die het naar recyclebedrijven stuurt om er kostbare metalen uit te halen. Apple kwam onlangs met een robot voor de ontmanteling van iPhones. Het apparaat haalt er gemakkelijk te recyclen componenten uit, ‘zodat we materialen kunnen terugwinnen waar traditionele recyclebedrijven niet bij kunnen’, aldus Apples milieujaarverslag. Het bedrijf beweert aluminium, kobalt, koper, 
wolfraam, tin, zilver, tantaal, goud, palladium en verschillende zeldzame aardmetalen terug te winnen. Het wil de robot, die luistert naar de naam Daisy, in verschillende landen inzetten, met als uiteindelijk doel uitsluitend gerecyclede metalen voor de productie te gebruiken.

Het recyclen van e-waste is niet alleen een kwestie van duurzame bedrijfsvoering. In een wereld waarin de metaalprijzen de pan uit rijzen en traditionele mijnen te vinden zijn in verre uithoeken waar het erts inferieur is, is urban mining gouden handel. Koper en goud, goed voor ruim de helft van de waarde uit e-waste, kun je tegenwoordig vaak goedkoper uit afgedankte spullen winnen, aldus Xianlai Zeng, 
universitair docent afvalbeheer aan de Tsinghua-universiteit in Beijing. ‘Urban mining wordt steeds goedkoper vergeleken met metaalwinning uit mijnen,’ concludeerde hij in een recent artikel, na de financiële huishouding van acht Chinese recyclefabrieken te hebben doorgelicht. Zo gek is dat niet. Een ton mobieltjes bevat meer goud dan een ton gouderts. Volgens een schatting zit er in alle e-waste die jaarlijks wordt geproduceerd, meer dan 300 ton goud.

Zeng concludeert in zijn onderzoek dat met een beetje overheidssubsidie urban mining China koper van nog geen 2 dollar per kilo kan opleveren, minder dan eenderde van de internationale marktprijs. ‘De totale waarde van alle ruwe grondstoffen in e-waste wordt geschat op ongeveer 55 miljard dollar in 2016, meer dan het bruto binnenlands product van de meeste landen ter wereld,’ zegt Cornelis Balde, onderzoeker aan de Universiteit van de Verenigde Naties in Tokio.


Veel bewuste consumenten juichen de voordelen van e-waste toe, maar zijn bang dat wat ze afdanken een Chinees dorp vervuilt of Indiase kinderen vergiftigt

Geen wonder dat sommigen bang zijn dat de potentiële winst uit urban mining tot meer malafide bedrijven zal leiden, met steeds grotere milieu- en veiligheidsproblemen tot gevolg. Het ligt echter meer voor de hand dat urban mining op korte 
termijn het domein zal worden van grote partijen, vergelijkbaar met de manier waarop kleine mijnbouwbedrijven door grote worden verdrongen zodra een nieuwe vindplaats ook in figuurlijk opzicht een goudmijn blijkt.

Toch hebben bonafide bedrijven nog een lange 
weg te gaan. Zeng schat dat momenteel slechts 20 procent van de e-waste wordt verwerkt door de ‘schone’ sector: grote concerns met grotendeels 
volautomatische processen. Zo’n 40 procent komt terecht op locaties als Mandoli, de beruchte Chinese dorpen rond Guiyu in de provincie Guangdong en Agbogbloshie, een district in de Ghanese hoofdstad Accra, waar volgens sommigen de meeste e-waste ter wereld wordt gedumpt. De overige 40 procent blijft onder de radar en ligt te vergaan in kasten of 
op zolders, dan wel op de vuilnisbelt.

‘Recycling van e-waste biedt enorme kansen, vooral in landen met een grote consumptie,’ zegt Zeng. Daarom is het niet alleen onethisch om onze e-waste naar achterafstraatjes in India en China te exporteren, het is ook een gemiste kans voor de eigen economie. Veel bewuste consumenten hebben een dubbel gevoel over de recycling van e-waste. Ze juichen de voordelen toe, maar zijn bang dat wat ze afdanken een Chinees dorp vervuilt of Indiase kinderen vergiftigt. Wanneer we ons bewust worden van de mogelijkheden van urban mining, zou er op korte termijn een einde aan dat dilemma kunnen komen.

Auteur: Fred Pearce

Openingsbeeld: Een Chinese arbeider poseert voor een enorme muur van oude televisietoestellen die zullen worden verwerkt een fabriek in Fuqing City, in de provincie Fujian. – 
© Hollandse Hoogte

Ensia
Verenigde Staten | ensia.com

Online magazine, gefinancierd door het Institute on the Environment van de Universiteit van of Minnesota, zoekt naar en debatteert over concrete oplossingen voor een duurzame toekomst.

Dit artikel van Fred Pearce verscheen eerder in Ensia.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.